Ποια είναι τα τέσσερα κρίσιμα εξοπλιστικά προγράμματα που εγκρίθηκαν από την αρμόδια επιτροπή της Βουλής, σηματοδοτώντας την ενίσχυση της αποτρεπτικής ικανότητας της χώρας
Σημαντικό ορόσημο στην πορεία μετασχηματισμού της Πολεμικής Αεροπορίας σε αεροπορική δύναμη του 21ου αιώνα αποτελούν τέσσερα εξοπλιστικά προγράμματα, για τα οποία λίγες ημέρες νωρίτερα διατύπωσε θετική γνώμη η αρμόδια επιτροπή της Βουλής. Αναμφίβολα ένα θετικό βήμα, που όμως χρειάζεται συνέχεια και σε άλλους τομείς, ώστε να μετουσιωθεί σε ουσιαστική ενίσχυση της προβολής ισχύος και της αποτρεπτικής ικανότητας της χώρας.
- Από τον Περικλή Ζορζοβίλη
Τα εξοπλιστικά προγράμματα για την ενεργοποίηση των οποίων η Ειδική Διαρκής Επιτροπή Εξοπλιστικών Προγραμμάτων και Συμβάσεων διατύπωσε θετική γνώμη είναι τα ακόλουθα:
1 Αναβάθμιση αεράμυνας με συνολικό προϋπολογισμό 3.010.000.000 ευρώ και διάρκεια χρηματοδότησης τα 10 έτη. Η σκοπιμότητά της είναι αδιαμφισβήτητη, καθώς έχουν παρέλθει σχεδόν τρεις δεκαετίες από τον χρόνο προμήθειας της πλειονότητας των συστημάτων που σήμερα βρίσκονται σε υπηρεσία, και τα οποία -ας σημειωθεί- είχαν σχεδιαστεί για διαφορετικό περιβάλλον απειλής από αυτό που έχει διαμορφωθεί σήμερα.
Επίσης, λόγω μακρού χρόνου σε υπηρεσία και έλλειψης εκσυγχρονισμών και αναβαθμίσεων όλα τα προηγούμενα χρόνια, αντιμετωπίζουν συνεχώς αυξανόμενα προβλήματα υποστήριξης και απαρχαιωμένων εξαρτημάτων. Ειδικότερα σε ό,τι αφορά τα ρωσικής προέλευσης συστήματα, τα S-300PMU1 της Πολεμικής Αεροπορίας και τα TOR-M1 και OSA-AKM του Ελληνικού Στρατού, τα προβλήματα είναι περισσότερο οξυμένα, καθώς από τον Φεβρουάριο του 2022, όταν έγινε η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, έχει διακοπεί παντελώς η υποστήριξή τους.
Οι πληροφορίες επιβεβαιώνουν σχεδόν όλες τις προηγούμενες αναφορές της «δημοκρατίας» σχετικά με τους τύπους και τις ποσότητες των συστημάτων. Προβλέπονται μέσω διακρατικής συμφωνίας με το κράτος του Ισραήλ:
■ Προμήθεια 2 μονάδων πυρός (πυροβολαρχία στον Ελληνικό Στρατό ή μοίρα στην Πολεμική Αεροπορία) του συστήματος αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας David’s Sling, κατασκευής της κρατικής ισραηλινής εταιρίας Rafael Advanced Defense Systems, η οποία συνεργάζεται με την αμερικανική RTX (πρώην Raytheon), με κόστος 770 εκατ. ευρώ. Η τυπική μονάδα πυρός του David’s Sling (στο Ισραήλ πρόκειται να αντικαταστήσει τα Patriot) αποτελείται από ένα Κέντρο Διαχείρισης Μάχης (BMC) «Golden Almond» («χρυσό αμύγδαλο») που έχει αναπτυχθεί από την Elisra, θυγατρική της Elbit Systems, ραντάρ τύπου EL/M-2084 MMR κατασκευής Elta θυγατρικής της IAI και τέσσερις εκτοξευτές, έκαστος των οποίων διαθέτει 12 κελιά εκτόξευσης για ισάριθμα βλήματα Stunner, δηλαδή συνολικά 48 έτοιμα προς εκτόξευση βλήματα. Ενδεικτικά, για λόγους σύγκρισης, αναφέρεται ότι στην ανακοίνωση που εξέδωσε στις 5 Απριλίου 2023 το υπουργείο Αμυνας της Φινλανδίας για την προμήθεια μιας μονάδας πυρός του συστήματος το κόστος προσδιορίζεται σε περίπου 316 εκατ. ευρώ (μη συμπεριλαμβανομένου του ΦΠΑ).
■ Προμήθεια 5 μονάδων πυρός του συστήματος αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας BARAK-MX κατασκευής της ισραηλινής κρατικής εταιρίας Israel Aerospace Industries (IAI) με κόστος λίγο περισσότερο από 1 δισ. ευρώ. Η τυπική μονάδα πυρός του BARAK-MX αποτελείται από ένα Κέντρο Διαχείρισης Μάχης (BMC), ένα ραντάρ τύπου EL/M-2084 MMR και αριθμό εκτοξευτών, έκαστος των οποίων διαθέτει οκτώ κελιά εκτόξευσης, που χωρίς τροποποίηση δύνανται να βάλλουν βλήματα BARAK MR (Medium Range) μεσαίου βεληνεκούς (έως 35 χλμ.), BARAK LR (Long Range), μακρού βεληνεκούς (70 χλμ.) και BARAK ER (Extended Range), εκτεταμένου βεληνεκούς (150 χλμ.). Ενδεικτικά, για λόγους σύγκρισης, αναφέρεται ότι, σύμφωνα με την ημερομηνίας 19 Σεπτεμβρίου 2023 αξιολόγηση των υποψήφιων συστημάτων για την κάλυψη της σχετικής απαίτησης που βρίσκεται αναρτημένη στον δικτυακό τόπο υπουργείου Οικονομικών της Σλοβακίας, το κόστος πυροβολαρχίας BARAK-MX με τρεις εκτοξευτές (συνολικά 24 βλήματα έτοιμα προς εκτόξευση) προσδιορίζεται σε 128.102.880 ευρώ (ΦΠΑ συμπεριλαμβανομένου).
■ Προμήθεια 10 μονάδων πυρός του συστήματος SPYDER AiO (All-In-One) που αποτελεί την αυτοκινούμενη (επί τροχοφόρου οχήματος 8×8) έκδοση της ομώνυμης οικογένειας συστημάτων επίσης κατασκευής της Rafael Advanced Defense Systems, με κόστος 900 εκατ. ευρώ. Εκτιμάται ότι κάθε μονάδα πυρός θα αποτελείται από τρεις δυνάμενους να λειτουργήσουν αυτόνομα εκτοξευτές (έκαστος ενσωματώνει ραντάρ και ηλεκτροοπτικό σύστημα για τον εντοπισμό και ιχνηλάτηση του στόχου, σύστημα διοίκησης, ελέγχου και επικοινωνιών και οκτώ έτοιμα προς βολή βλήματα), δηλαδή συνολικά 30 εκτοξευτές. Το SPYDER AiO βάλλει βλήματα Python-5 SR, I-Derby SR και I-Derby ER, με αντίστοιχο μέγιστο βεληνεκές 15 χλμ., 20 χλμ. και 40 χλμ. και μέγιστα υψόμετρα αναχαίτισης 6 χλμ., 9 χλμ. και 12 χλμ. Σε ελληνική υπηρεσία πρόκειται να αντικαταστήσουν τα ρωσικής προέλευσης 21 συστήματα TOR-M1 (βεληνεκές 12 χλμ., ύψος αναχαίτισης 10 μέτρα έως 6 χλμ.) και τα 38 συστήματα OSA-AK/AKM (βεληνεκές 12 χλμ., ύψος αναχαίτισης 100 μέτρα έως 5 χλμ.).
■ Προμήθεια 6 ραντάρ τύπου EL/M-2084 MMR, με κόστος 230 εκατ. ευρώ, που θα επιτρέψουν την αναβάθμιση του Συστήματος Αεροπορικού Ελέγχου (ΣΑΕ) της χώρας στον εντοπισμό και ιχνηλάτηση στόχων χαμηλής παρατηρησιμότητας. Ταυτόχρονα θα ανανεώσουν το σύστημα το οποίο περιλαμβάνει και ραντάρ που βρίσκονται σε υπηρεσία για περισσότερο από τρεις δεκαετίες.
■ Προμήθεια Συστήματος Διοίκησης και Ελέγχου με κόστος περί τα 90 εκατ. ευρώ, με πολύ υψηλό βαθμό αυτοματοποίησης και κρυπτασφαλισμένες ευρυζωνικές επικοινωνίες για την ταχεία ανταλλαγή των πληροφοριών, το οποίο με χρήση εργαλείων Τεχνητής Νοημοσύνης και μηχανικής μάθησης θα βελτιώσει και θα επιταχύνει τη διαδικασία λήψης απόφασης.
2 Αναβάθμιση 38 μαχητικών F-16C/-D Block 50 του προγράμματος Peace Xenia II (PXII) στη διαμόρφωση Block 70 Viper, μέσω διακρατικής συμφωνίας με τις ΗΠΑ (διαδικασία στρατιωτικών πωλήσεων αλλοδαπής – FMS), με εκτιμώμενο κόστος 1 δισ. ευρώ και δεκαετή διάρκεια.
Αφορά την αναβάθμιση των ηλεκτρονικών και του λογισμικού των μαχητικών, την ενσωμάτωση ραντάρ τύπου AN/APG-83 (SABR) ενεργητικής διάταξης ηλεκτρονικής σάρωσης (AESA: Active Electronically Scanned Array), του ιδίου τύπου που εγκαθίσταται στα 83 F-16C/D Block 52+ και 52+ Advanced που ήδη αναβαθμίζονται σε Viper, καθώς και ζεύξης δεδομένων Link 16 που επιτρέπει δικτυοκεντρικές επιχειρήσεις.
Επίσης τα μαχητικά θα αποκτήσουν δυνατότητα νυχτερινών επιχειρήσεων. Δυστυχώς για λόγους συμπίεσης του κόστους δεν περιλαμβάνεται η δομική αναβάθμιση των μαχητικών ούτε η προμήθεια νέας τεχνολογίας ατρακτιδίων στόχευσης, που σε παλαιότερες εκδοχές αποτελούσαν μέρος της αναβάθμισης. Σε ό,τι αφορά την υλοποίησή της, αυτή θα αναληφθεί από την Ελληνική Αεροπορική Βιομηχανία (ΕΑΒ) και σχεδιάζεται να αρχίσει αμέσως μετά την ολοκλήρωση του τρέχοντος προγράμματος, στο πλαίσιο του οποίου έχουν ήδη αναβαθμιστεί περισσότερα από τα μισά F-16C/D Block 52+ και 52+ Advanced).
3 Εργα υποδομών για την εγκατάσταση και επιχειρησιακή αξιοποίηση των 20 νέων μαχητικών F-35A Lightning II με προϋπολογισμό 290 εκατ. ευρώ (αυξημένο κατά 25% σε σχέση με την αρχική πρόβλεψη) και διάρκεια έξι έτη. Κατά πληροφορίες περιλαμβάνουν την κατασκευή νέων καταφυγίων, εσωτερικών περιφράξεων, υποδομών καυσίμων και εσωτερικού οδικού δικτύου (περί τα 130 εκατ. ευρώ), τη συντήρηση του διαδρόμου αποπροσγείωσης (με μήκος 3.139 μέτρα αποτελεί έναν από τους μεγαλύτερους στην Ελλάδα) και την αναβάθμιση του φωτισμού του και των βοηθημάτων προσγείωσης, τη συντήρηση τροχόδρομων και χώρων στάθμευσης (πίστες), την κατασκευή κτιρίων συντήρησης και εφοδιαστικής υποστήριξης (50 εκατ. ευρώ), καθώς και κτιρίων για τις διοικητικές λειτουργίες, τις διαβαθμισμένες δραστηριότητες (όπως η σχεδίαση αποστολών) και την εκπαίδευση του ιπτάμενου και του τεχνικού προσωπικού (70 εκατ. ευρώ).
Σημειώνεται ότι για το σύνολο των χρηστών του μαχητικού F-35 οι προδιαγραφές των υποδομών είναι οι ίδιες και έχουν προκαθοριστεί από το Διακλαδικό Γραφείο Προγράμματος (JPO: Joint Program Office) F-35, που αποτελεί την αρμόδια κυβερνητική υπηρεσία των ΗΠΑ. Χαρακτηρίζονται από υψηλότατο επίπεδο φυσικής ασφάλειας περιμετρικά και εσωτερικά (ελεγχόμενη πρόσβασης σε διάφορους χώρους) και κυβερνοασφάλειας, ενώ απαιτούν υψηλών δυνατοτήτων επικοινωνιακή υποδομή. Υψιστης σημασίας είναι η έγκαιρη ολοκλήρωσή τους και η πιστοποίησή τους από το Διακλαδικό Γραφείο Προγράμματος, καθώς απαιτεί απαράβατο προαπαιτούμενο για την άφιξη των μαχητικών στη χώρα μας.
Στην περίπτωση που αυτό δεν επιτευχθεί, το Ελληνικό Δημόσιο θα επιβαρυνθεί με πρόσθετα κόστη αποθήκευσης, φύλαξης, ασφάλισης και εκ νέου εκτέλεσης του τελικού ελέγχου πριν από την παράδοσή τους. Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες εκτιμήσεις, η άφιξη των πρώτων F-35A στην Ελλάδα τοποθετείται περί τα μέσα του 2030, οπότε είναι αντιληπτό ότι το χρονοδιάγραμμα υλοποίησης του προγράμματος είναι ασφυκτικό. Αυτό αντανακλάται και στην επιλογή της μεθόδου που προκρίθηκε για την επιλογή των αναδόχων, της διαπραγμάτευσης χωρίς δημοσίευση προκήρυξης διαγωνισμού. Ομως ταυτόχρονα εγείρει το ερώτημα γιατί, ενώ το προαπαιτούμενο ήταν εξαρχής γνωστό και η κατακύρωση της προμήθειας των F-35A έγινε τον Ιούλιο του 2024, η εκκίνηση της διαδικασίας για τις υποδομές γίνεται με καθυστέρηση 18 μηνών.
4 Εν-Συνεχεία-Υποστήριξη (Ε-Σ-Υ – FOS: Follow-On-Support) και αναβάθμιση των ηλεκτρονικών πτήσης (AUP: Avionics Upgrade) των αεροσκαφών τακτικών μεταφορών C-27J Spartan με προϋπολογισμό 241.510.528 ευρώ και διάρκεια πέντε ετών. Σήμερα η Πολεμική Αεροπορία διαθέτει οκτώ αεροσκάφη του τύπου που τα προηγούμενα χρόνια και ιδιαίτερα τη δεκαετία των Μνημονίων αντιμετώπισαν σοβαρά προβλήματα λόγω και της έλλειψης πιστώσεων. Η νέα σύμβαση Ε-Σ-Υ διαδέχεται την ύψους 55.723.670 ευρώ παρόμοια σύμβαση 10Γ/22 που ολοκληρώνεται τον Αύγουστο του τρέχοντος έτους.