Συμπληρώθηκαν 52 χρόνια από την αιφνιδιαστική τουρκική επίθεση από αέρος και θαλάσσης στη Mεγαλόνησο Κύπρο το καλοκαίρι του 1974. Από τους πρώτους στόχους αυτής της επίθεσης, στις 20/7/1974, ήταν τα στρατόπεδα της Ελληνική Δύναμη Κύπρου (ΕΛΔΥΚ) και της Κυπριακής Εθνοφρουράς.
- Του Σπυρίδωνα Δελλή*
Η ΕΛΔΥΚ συγκροτήθηκε το 1959 και αποβιβάστηκε στην Αμμόχωστο στις 16/8/1960. Από αυτήν την ημέρα άρχισε και επισήμως η λειτουργία του νεοσύστατου κράτους της Κυπριακής Δημοκρατίας. Η συγκρότησή της στηριζόταν στις συμφωνίες Ζυρίχης – Λονδίνου του 1959.
Πλήρως αντίθετος για τη λύση, η οποία δόθηκε στο Κυπριακό, ήταν ο τότε πρεσβευτής της Ελλάδας στο Λονδίνο Γεώργιος Σεφέρης, γιατί αυτή η λύση ισοδυναμούσε με διχοτόμηση. Η ΕΛΔΥΚ, ευρισκόμενη στην κατάσταση που προαναφέρθηκε, αντέδρασε άμεσα και αποφασιστικά. Εκτέλεσε δύο επιθετικές επιχειρήσεις στις 20/7/1974. Μια επιθετική αναγνώριση προς το τουρκοκυπριακό χωριό Κιόνελι, στις 7 το πρωί, καθ’ ον χρόνον γίνονταν ρίψεις Τούρκων αλεξιπτωτιστών και η μεταφορά Τούρκων στρατιωτών με ελικόπτερα μέσα στον απέραντο τουρκοκυπριακό θύλακα, βορείως της Λευκωσίας, Λευκωσίας – Αγύρτας, όπου και το χωριό Κιόνελι, και μια δεύτερη, κανονική επίθεση, στις 7 το απόγευμα, εναντίον του παραπάνω θύλακα.
Η ΕΛΔΥΚ κατά την επίθεσή της εναντίον του παραπάνω θύλακα Λευκωσίας – Αγύρτας έφερε τους Τούρκους σε απελπιστική κατάσταση. Το ομολόγησε ο ίδιος ο τότε Τούρκος αρχηγός της αεροπορίας, αντιπτέραρχος Εμίν Αλπκαγιά, σε δηλώσεις του τον Ιούνιο του 1976. Είπε: «Κατά την πρώτη ημέρα της επιχείρησης, η ΕΛΔΥΚ προσέβαλε τις θέσεις μας. Οι μονάδες πεζικού βρέθηκαν σε πολύ δύσκολη θέση. Διασπάστηκαν στα δύο. Ζητήθηκε η βοήθεια της αεροπορίας και τη δώσαμε κατά τρόπον λίαν ικανοποιητικό. Ετσι αναχαιτίσαμε την προέλαση των Ελλήνων. Διαφορετικά ερχόταν η καταστροφή».
Για να μη βρεθεί μόνη σε παντελώς αναπεπταμένο και ακάλυπτο έδαφος το πρωί της επόμενης ημέρας επανήλθε στις αρχικές της θέσεις. Η τουρκική αεροπορία επανήλθε, με την ανατολή του ηλίου στις 21 Ιουλίου, με σφοδρούς βομβαρδισμούς του στρατοπέδου, πληρώνοντας και το ανάλογο τίμημα σε αεροσκάφη της, που καταρρίφθηκαν από τα πυρά της ΕΛΔΥΚ. Οι Τούρκοι στο τριήμερο 20-22 Ιουλίου δεν πέτυχαν κάτι το ουσιαστικό, ούτε στην ακτή απόβασης. Είχαν κι εκεί σημαντικές απώλειες, παρά την ασθενική αντίδραση της Εθνοφρουράς. Προβληματίστηκαν ιδιαίτερα, όπως αποκάλυψε αργότερα ο Τούρκος δημοσιογράφος Αλί Μπιράντ στο βιβλίο του «Απόφαση-Απόβαση». Αναγκάστηκαν να συμμορφωθούν με κατάπαυση του πυρός.
Παραβίαση της κατάπαυσης
Η Τουρκία όμως, μία δόλια και ανέντιμη χώρα, όπως τη χαρακτήρισε ο πρωθυπουργός και Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Καραμανλής, παραβίασε την κατάπαυση αυτή 80 φορές πριν από την εξαπόλυση του Αττίλα 2, 14-16 Αυγούστου. Προώθησε τις θέσεις των συνεχώς αποβιβαζόμενων στρατευμάτων και μετέφερε στην Κύπρο παντελώς ανενόχλητη όγκο δυνάμεων, ισοδύναμων δύο Σωμάτων Στρατού.
Σε αυτές τις δυνάμεις περιλαμβάνονταν, εκτός των άλλων, 200 άρματα μάχης, 300 τεθωρακισμένα οχήματα μεταφοράς προσωπικού (ΤΟΜΠ) και 100 πυροβόλα διάφορων διαμετρημάτων. Οι Τούρκοι με αυτές τις δυνάμεις, ενισχυμένες με 20 τάγματα Τουρκοκυπρίων και την ΤΟΥΡΔΥΚ ενισχυμένη, εξαπέλυσαν τον Αττίλα 2 από 14 έως και 16 Αυγούστου. Εναντίον του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ και του υψώματος Β, δυτικά του στρατοπέδου, επιτίθεντο μία μηχανοκίνητη ταξιαρχία και η ΤΟΥΡΔΥΚ. Στο στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ και το ύψωμα Β αμύνονταν δύο λόχοι πεζικού εντός του στρατοπέδου και ο λόχος διοικήσεως μείον στο ύψωμα B. Προς υποστήριξη των ο λόχος βαρέων όπλων της ΕΛΔΥΚ.
Ο Αττίλας 2 ξεκίνησε τις πρωινές ώρες της 14ης Αυγούστου και τελείωσε τις απογευματινές ώρες στις 16 Αυγούστου. Το στρατόπεδο της ΕΛΔΥΚ και το ύψωμα Β βομβαρδίζονταν συνεχώς επί 24ώρου βάσεως, με μικρά διαλείμματα. Το σύνολο σχεδόν των κτιρίων του στρατοπέδου είχε μεταμορφωθεί σε σωρούς ερειπίων. Το ύψωμα Β είχε λάβει την εικόνα «κρανίου τόπος» από τους συνεχείς βομβαρδισμούς με πάσης φύσεως βόμβες, κυρίως Ναπάλμ.
Τους βομβαρδισμούς διαδέχονταν δύο με τρεις επιθέσεις ημερησίως, κυρίως εναντίον του υψώματος Β. Πολύ μάς υποστήριξαν, προς απόκρουση των λυσσαλέων επιθέσεων, οι δύο μοίρες πυροβολικού, 187 ΜΠΠ προς άμεση υποστήριξη και η 190 ΜΠΠ προς ενίσχυση αυτής. Η προσβολή των εχθρικών στόχων άρχισε με βολές από τη μεγαλύτερη απόσταση που μπορούσε να βάλει η 187 ΜΠΠ, τα 20 χιλιόμετρα. Οι κραυγές των οπλιτών της ΕΛΔΥΚ στο ύψωμα Β όταν έλεγα στο πυροβολικό «παύσατε πυρ, στόχος εξουδετερώθη», δεν μπορεί να περιγραφούν. Η κύρια προσπάθεια στο τριήμερο των τουρκικών επιθέσεων ήταν το ύψωμα Β. Η μία τουρκική επίθεση διαδεχόταν την άλλη. Αποκρούστηκαν με ηρωισμό και αυταπάρνηση των αμυνομένων.
Η αποστολή των Noratlas
Από την Ελλάδα δεν στάλθηκε καμία βοήθεια πλην της Α’ Μοίρας Καταδρομών, με τα 13 αεροσκάφη Noratlas. Στις 16 Αυγούστου διεξήχθησαν οι σφοδρότερες τουρκικές επιθέσεις, με διαρκείς αεροπορικές προσβολές στο ύψωμα B. Η ομάδα επαφής της ΕΛΔΥΚ, που περίμενε να έρθουν τα δικά μας αεροσκάφη από την Ελλάδα, μπήκε στη συχνότητα των Τούρκων και κατηύθυνε τα τουρκικά αεροσκάφη εναντίον των επιτιθέμενων Τούρκων. Το τι έγινε δεν περιγράφεται. Μετά δυσκολίας συγκράτησα τους οπλίτες μου, οι οποίοι μου φώναζαν «να τους κάνουμε και μία επίθεση, κύριε διοικητά». Από υποκλαπείσες συνομιλίες των Τούρκων φάνηκε ότι αφαιρέθηκαν οι διοικήσεις των επιτιθέμενων εναντίον του στρατοπέδου της ΕΛΔΥΚ και του υψώματος Β. Το τι ακριβώς γινόταν στο ύψωμα Β αναγράφεται και σε έγγραφο του ΓΕΣ το 1975. Μεταξύ των άλλων, γνώριζε στη σύζυγο του τότε υποδιοικητή του λόχου διοικήσεως λοχαγού Σταυριανάκου Σωτηρίου «ο σύζυγός σας έπεσε επί του πεδίου της μάχης την 16η Αυγούστου 1974, μαχόμενος μετά πρωτοφανούς ηρωισμού, θάρρους και αυταπάρνησης εναντίον υπέρτερων δυνάμεων και αφού απέκρουσε λυσσαλέες τουρκικές επιθέσεις από 14 έως 16 Αυγούστου 1974 επί των δυτικών του στρατοπέδου υψωμάτων…».
Η ΕΛΔΥΚ είχε στα πεδία των μαχών 105 αξιωματικούς και οπλίτες νεκρούς και αγνοουμένους. Η ελληνική Πολιτεία τούς τίμησε όλους, αποδίδοντάς τους 6 βαθμούς και άλλες διακρίσεις. Η προσπάθεια ανευρέσεως των αγνοουμένων συνεχίζεται και σήμερα. Τα οστά του τελευταίου ανευρεθέντος δεκανέα Λούρπα Δημητρίου του λόχου διοικήσεως μεταφέρθηκαν στην Ελλάδα, συνοδεία του υπουργού Εξωτερικών Γεωργίου Γεραπετρίτη, ο οποίος και τον τίμησε με το χρυσό αριστείο ανδρείας. Το 1974 η ΕΛΔΥΚ έδωσε ένα γερό μάθημα στους Τούρκους, το οποίο θα θυμούνται για πάντα.
*Υποστράτηγος ε.α.
