Η χθεσινή συμφωνία για την απόκτηση πλειοψηφικού πακέτου της εταιρίας Great Sea Interconnector-GSI (που ως τώρα ήλεγχε ο ΑΔΜΗΕ) από το γαλλικό επενδυτικό όμιλο Meridiam δημιουργεί θεωρητική αισιοδοξία για την επανεκκίνηση του έργου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας – Κύπρου.
- Του Αλέξανδρου Τάρκα
Αντίθετα, εξαιρετικά ομιχλώδης εμφανίζεται εξαρχής -και, ως εκ τούτου, με στοιχεία κινδύνου- η παράλληλη τριμερής συμφωνία μεταξύ ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans (της γαλλικής εταιρίας που κατασκευάζει το καλώδιο της διασύνδεσης) για τις βυθομετρικές εργασίες που ανεστάλησαν, κατόπιν παράνομης παρέμβασης του τουρκικού ναυτικού τον Ιούλιο του 2024.
Οι πανηγυρισμοί της κυβέρνσης είναι πρόωροι (και με προφανή προεκλογική σκοπιμότητα), καθώς τα προβλήματα και τα ερωτήματα παραμένουν πολλά. Συγκεκριμένα:
1. Ενα σημαντικό έργο, που άρχισε το 2017 ως κυπριακό, εξελίχθηκε σε ελλαδικό και κυπριακό, και -από το 2023- έγινε κατά πλειοψηφία (76%) ελλαδικό, περνά πλέον σε ξένα χέρια. Το Ελληνικό Δημόσιο αντικαθίσταται από τη Meridiam, που έχει μεν τη στήριξη της φίλης και συμμάχου Γαλλίας, αλλά αποτελεί ιδιωτική εταιρία με διεθνή εξάπλωση. Ουδείς γνωρίζει ποιοι άλλοι επενδυτές θα εισέλθουν, άμεσα ή έμμεσα, στη Meridiam ή στην GSI, τι συμφέροντα θα εξυπηρετούν και τι επιδιώξεις θα έχουν τα επόμενα χρόνια.
2. Παρά τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη και των εξωκοινοβουλευτικών υπουργών Εξωτερικών και Ενέργειας, Γιώργου Γεραπετρίτη και Σταύρου Παπασταύρου, η κυβέρνηση δεν κατάφερε να αναστρέψει την κατάσταση που επέβαλε το τουρκικό ναυτικό στη θαλάσσια περιοχή Κάσου – Καρπάθου. Το ιταλικό ερευνητικό σκάφος Ievoli Relume, που είχε μισθωθεί από τον ΑΔΜΗΕ, εκδιώχθηκε και ουδέποτε επανέλαβε τις έρευνες που είχε προγραμματιστεί να ολοκληρωθούν τον Δεκέμβριο του 2025.
3. Η πλειοψηφική μετοχική είσοδος της Meridiam αποτελεί το επιστέγασμα διακριτικών κινήσεων του προέδρου της Γαλλίας, Εμμανουέλ Μακρόν, και όχι της ελληνικής πλευράς. Ο κ. Μακρόν είχε ενημερώσει σχετικά τον κ. Μητσοτάκη κατά τις συνομιλίες τους στην Αθήνα τον περασμένο Απρίλιο και από τότε όλες οι πρωτοβουλίες ανήκαν στον Παρίσι.
4. Το «σχέδιο Μακρόν» προέβλεπε, ως βασικότατο κορμό του, τη μίσθωση ερευνητικού σκάφους μόνο από τη Nexans. Ωστόσο, η γαλλική εταιρία επικαλέστηκε διάφορες δικαιολογίες, κυρίως τεχνικής φύσεως, ώστε να μην αναλάβει μόνη της μια τόσο μεγάλη ευθύνη. Τώρα, το τελικό πακέτο προβλέπει τριμερή συνεργασία των ΑΔΜΗΕ, GSI και Nexans και απομένει να διευκρινιστεί αν η εκ νέου μίσθωση θα είναι, επίσης, τριμερής. Ο πρωθυπουργός πρέπει να απαντήσει τι θα συμβεί, όταν το ερευνητικό σκάφος επανέλθει -όπως ελπίζεται- στην Κάσο. Σε περίπτωση που παρέμβει πάλι, προκλητικά, το τουρκικό ναυτικό, οι ενδεδειγμένοι χειρισμοί θα γίνουν από την κυβέρνηση και το Πολεμικό Ναυτικό ή θα ενεργήσουν η Meridiam και οι μισθωτές του ερευνητικού σκάφους, συνομιλώντας και με την Αγκυρα;
5. Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρ.Τ. Ερντογάν, έχει διακηρύξει, χωρίς ουσιαστική ελληνική αντίκρουση, ότι κανένα ενεργειακό σχέδιο δεν πρόκειται να προχωρήσει στην ανατολική Μεσόγειο χωρίς τη σύμφωνη γνώμη ή και την ανάμειξη της Αγκυρας. Η δήλωσή του δεν έχει κανένα νομικό αντίκρισμα (σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο η πόντιση καλωδίων είναι απολύτως ελεύθερη), αλλά πολλές ιδιωτικές εταιρίες τη λαμβάνουν υπόψη. Αλλες για πολιτικούς λόγους συναίνεσης με την Αγκυρα και άλλες, αν και διαφωνούν, «για να έχουν το κεφάλι τους ήσυχο» και να μη διακινδυνεύσουν ανατροπή των οικονομικών πλάνων τους από το τουρκικό ναυτικό. Τον Απρίλιο φέτος το ολλανδικό πλοίο Maasvliet (μισθωμένο από εταιρία των ΗΠΑ) έλαβε άδειες, από τις αρχές της Ελλάδας και της Αιγύπτου, για την απλή ανέλκυση (όχι πόντιση) του παλιού υποθαλάσσιου τηλεπικοινωνιακού καλωδίου ΝΑΑσίας – Μέσης Ανατολής – Δυτικής Ευρώπης. Υστερα από παρακολούθησή του από τουρκικό UAV και παρέμβαση της φρεγάτας «Goksu», το «Maasvliet» αναγκάστηκε να αποχωρήσει από τις θαλάσσιες περιοχές πλησίον της ελληνικής υφαλοκρηπίδας και εντός δυνητικής AOZ. Εκτοτε δεν επέστρεψε και δεν έχει απαντηθεί το ερώτημα αν τα υπουργεία Εξωτερικών της Ολλανδίας και των ΗΠΑ αξιολογούν, τελικά, ως έγκυρες τις άδειες της Ελλάδας ή της Τουρκίας.
6. Εκτός από το ολλανδο-αμερικανικό περιστατικό, υπήρξαν και άλλα δύο. Τον περασμένο Ιούνιο η Vodafone δεν διευκρίνισε απολύτως στο υπουργείο Εξωτερικών και στο Πολεμικό Ναυτικό αν ένα δικό της έργο θα βασιζόταν αποκλειστικά σε ελληνικές
ερευνητικές άδειες ή όχι. Επιπλέον, προ δεκαημέρου, ερευνητικό πλοίο που ενεργούσε για λογαριασμό της Cosmote ενοχλήθηκε, μέσω ασυρμάτου, από τουρκικό περιπολικό σκάφος. Το ερευνητικό σκάφος, αντί της ευθείας απάντησης ότι κινείται βάσει ελληνικών αδειών, ζήτησε διευκρινίσεις από την τουρκική πλευρά. Τα τρία αυτά περιστατικά, μαζί με την προϊστορία της Κάσου, δεν επιτρέπουν αισιοδοξία για τη στάση των Meridiam και Nexans.
7. Είτε εκ λάθους είτε σκόπιμα (θα διαπιστωθεί από τα νομικά κείμενα), η ανακοίνωση του Μαξίμου αναφέρεται μόνο στη διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου, ξεχνώντας το τρίτο σκέλος του έργου: το Ισραήλ! Περίεργη παράλειψη, αν ληφθεί υπόψη ότι η ανάλογη συμφωνία Ελλάδας – Ισραήλ χρονολογείται από τον Αύγουστο του 2013 (πριν από το GSI) και ότι ο πρωθυπουργός Μπ. Νετανιάχου έχει περιγράψει πολλές φορές τη σημασία του έργου για τη χώρα του.
8. Ως τώρα, η εταιρία GSI (η Ηλεκτρική Διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ, Μονοπρόσωπη Α.Ε.) ελεγχόταν κατά 100% από τον ΑΔΜΗΕ, στον οποίο μέτοχοι ήταν κατά 51% η ΑΔΜΗΕ Συμμετοχών Α.Ε., κατά 25% η ΔΕΣ ΑΔΜΗΕ Α.Ε. (με μετοχική παρουσία του Ελληνικού Δημοσίου σε αμφότερες) και κατά 24% η κινεζική State Grid Europe. Προφανώς, η ελληνική πλευρά δεν θα διαθέτει στο μέλλον σημαντικά περιθώρια παρέμβασης. Γιατί η πλειοψηφούσα Meridiam θα έχει συμφέρον διαβουλεύσεων με το ισχυρό Πεκίνο και όχι την ασθενή Αθήνα.
9. Η έλευση της Meridiam τερματίζει τη φημολογία περί επένδυσης της αμερικανικής DFC στον GSI και παρέμβασης των ΗΠΑ στην Τουρκία για άρση των εμποδίων στην Κάσο. Η DFC είχε αποστείλει «επιστολή προθέσεως» από το Μάιο του 2024, χωρίς η κυβέρνηση να αξιοποιήσει ποτέ αυτό το πλεονέκτημα. Επιπλέον, αποδεικνύονται έωλα όσα είχε μεταφέρει ο κ. Παπασταύρου στον κ. Μητσοτάκη (βάσει υποτιθέμενων εκμυστηρεύσεων του Νο 2 της αμερικανικής πρεσβείας Τζόσουα Χακ) για εσωτερική έκθεση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, υπέρ της Ελλάδας, όσον αφορά το καλώδιο.
10. Η ως τώρα πορεία του έργου GSI έχει ορισμένες σκιές που θα πρέπει να απαντηθούν:
– Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία συνεχίζει τις έρευνές της για το πώς χρησιμοποιήθηκαν οι χρηματοδοτήσεις της Ε.Ε. (Εργο Κοινού Ενδιαφέροντος-PCI).
– Η κυβέρνηση ουδέποτε απάντησε στο ερώτημα τι συνέβη με τις χρηματικές ποινές αναστολής των ερευνών του Ievoli Relume. Για κάθε ημέρα αναστολής εργασιών, η ποινή σε βάρος της Αθήνας ήταν 149.000 δολάρια και η επιπλέον κύρωση για μακρόχρονη αποχώρηση και επιστροφή του πλοίου στη συγκεκριμένη θαλάσσια όδευση ήταν 1.400.000 δολάρια.
– Ο κ. Παπασταύρου είχε ανακοινώσει πέρυσι την πρόθεση ανάθεσης νέων οικονομικών και τεχνικών μελετών για την επανέναρξη του GSI, χωρίς έκτοτε να δοθούν άλλα στοιχεία.
Εκτός από τα προαναφερθέντα δέκα προβλήματα και ερωτήματα, πρέπει να ληφθεί υπόψη ότι, όσο γρήγορα κι αν κινηθούν οι νέοι επενδυτές, οι βυθομετρικές έρευνες θα χρειαστούν περίπου 20 μήνες. Κοινώς, ο δρόμος είναι μακρύς. Και να σκεφτεί κανείς ότι οι νέες έρευνες είναι απλώς επιβεβαιωτικές εκείνων του δεύτερου εξαμήνου του 2014, επί Σαμαρά – Βενιζέλου, στις οποίες η
Τουρκία δεν είχε αντιδράσει.
*Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη.
