Παρά τους όρκους αγάπης και φιλίας που έδωσαν στις αρχές της εβδομάδας στην Αθήνα ο πρόεδρος του Αζερμπαϊτζάν Ιλχαμ Αλίεφ και ο πρωθυπουργός Αντώνης Σαμαράς, τα προβλήματα με την κατασκευή του αγωγού TAP παραμένουν. Το παιχνίδι με τον λεγόμενο Νότιο Διάδρομο μεταφοράς φυσικού αερίου προς την Ευρώπη αποδεικνύεται περισσότερο σύνθετο, παρά την κρίση στην Ουκρανία, που υποτίθεται ότι θα λειτουργούσε υπέρ του TAP και κατά του ανταγωνιστικού αγωγού South Stream που προωθούν οι Ρώσοι. Τα προβλήματα του ΤΑΡ δεν περιορίζονται, δηλαδή, στις συνεχείς αλλαγές χάραξης που ζητούν τοπικοί παράγοντες της βόρειας Ελλάδας.
Οι δηλώσεις Αλίεφ από την Αθήνα δείχνουν ότι οι Αζέροι έχουν θορυβηθεί από τις πρόσφατες αποχωρήσεις ηχηρών ονομάτων από τη μετοχική σύνθεση της κοινοπραξίας του TAP, όπως η γαλλική Total (κατείχε το 10%) και η γερμανική E.ON. (9%). Μάλιστα, οι αποχωρήσεις δημοσιοποιήθηκαν στην κορύφωση της ουκρανικής κρίσης και ενώ η Ευρωπαϊκή Ενωση επιχειρεί να βάλει πάγο στα σχέδια κατασκευής του South Stream μέσω της πρόσφατης εντολής στη Βουλγαρία για παύση των εργασιών στο έδαφός της.
Τι βλέπουν οι ισχυροί ενεργειακοί κολοσσοί και αποχωρούν από τον TAP, που θεωρείται η μαγική λύση που θα οδηγήσει στη (μερική έστω) απεξάρτηση της Ευρώπης από το ρωσικό φυσικό αέριο; Σε μια πρόσφατη ανάλυση του Natural Gas Europe αναφερόταν ότι η κάμψη της ιταλικής αγοράς φυσικού αερίου (ειδικά στα βόρεια, όπου θα καταλήγει ο TAP) μαζί με την πρόσφατη απόφαση της Gazprom για τερματισμό του South Stream στον κόμβο φυσικού αερίου Baumgarten στην Αυστρία ήταν οι δύο παράγοντες που οδήγησαν στην απόφαση για αποχώρηση των Total και Ε.ΟΝ. από την κοινοπραξία του TAP.
Η ελληνική πλευρά αλλά και οι Αζέροι (όπως διαφάνηκε από τις δηλώσεις που έγιναν αυτή την εβδομάδα στην Αθήνα) υπερτονίζουν τα γεωπολιτικά πλεονεκτήματα του TAP. Το ίδιο πράττουν και ορισμένοι κύκλοι της Ευρωπαϊκής Ενωσης, οι οποίοι θεωρούν ότι αποτελεί εναλλακτική λύση στη ρωσική κυριαρχία. Την ίδια στιγμή, όμως, στελέχη της ενεργειακής αγοράς επισημαίνουν ότι, έχει αποδειχθεί διαχρονικά, όταν έρχεται η ώρα των αριθμών, οι ισχυροί όμιλοι ξεχνούν τα γεωπολιτικά ζητήματα και κοιτάζουν τα κέρδη.
Τι βλέπουν οι ισχυροί όμιλοι που αποχωρούν από τον TAP; Βλέπουν ότι τα ρωσικά σχέδια για διέλευση του South Stream από Βουλγαρία, Σερβία, Σλοβενία και Ουγγαρία μεταφράζονται σε τροφοδοσία των τοπικών αγορών από τον συγκεκριμένο αγωγό. Με την ελληνική αγορά να υποχωρεί (η κατανάλωση κατέγραψε πτώση 7% το 2013), την αλβανική να μην υπάρχει και την ιταλική αγορά να συμπιέζεται (έχει υποχωρήσει περί το 15% σε σχέση με το ανώτατο επίπεδο κατανάλωσης που είχε καταγραφεί το 2005), πού ακριβώς θα πωλείται το φυσικό αέριο του TAP, αναρωτιούνται κάποιοι παρατηρητές. Μια λύση θα ήταν η αλλαγή χάραξης του TAP ώστε, αντί να συνεχίσει προς την Ιταλία, να κινηθεί παράλληλα με την Αδριατική και να φτάσει στην Κροατία.
Οι Κροάτες είχαν ενδιαφερθεί για συμμετοχή στον TAP μέσω του Ionian – Adriatic Pipeline (IAP), αλλά την ίδια στιγμή αναβαθμίζουν τις εγκαταστάσεις υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) στη νήσο Krk. Ακόμα και η Ελλάδα και η Βουλγαρία επιχειρούν, μέσω του ελληνοβουλγαρικού αγωγού (IBG) και των σχεδίων για τερματικούς σταθμούς LNG στη βόρεια Ελλάδα, να ενισχύσουν την πρόσβαση σε τρίτους προμηθευτές. Με τη μισή βαλκανική αγορά να τροφοδοτείται από τον South Stream και την άλλη μισή να επενδύει στους τερματικούς σταθμούς LNG, σε ποιους ακριβώς θα πωλείται το φυσικό αέριο του ΤΑΡ;
Οι τρεις εναπομείναντες μέτοχοι του TAP (η BP, η Socar και η Statoil, που πιθανώς θα αποκτήσουν τα ποσοστά των μετόχων που αποχώρησαν, αν δεν υπάρξει είσοδος νέων μετόχων) δηλώνουν αποφασισμένοι να προχωρήσουν το έργο. Μάλιστα, σε πρόσφατο συνέδριο στο Μπακού του Αζερμπαϊτζάν, ο διευθύνων σύμβουλος της κοινοπραξίας Kjetil Tungland διαβεβαίωσε επενδυτές και άλλους ενδιαφερομένους ότι τα έργα κατασκευής του ΤΑΡ θα ξεκινήσουν κανονικά το 2015. Ο ίδιος διαβεβαίωσε ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν αποχωρήσεις και άλλων μετόχων, ενώ τόνισε ότι η κοινοπραξία που διαχειρίζεται το κοίτασμα Σαχ Ντενίζ στο Αζερμπαϊτζάν (από το οποίο θα τροφοδοτείται με φυσικό άεριο ο ΤΑΡ) έχει υπογράψει σειρά πολυετών συμφωνιών με ευρωπαϊκούς ενεργειακούς ομίλους (από την ΔΕΠΑ μέχρι την Gas Natural Fenosa).
Η Βουλγαρία και οι απειλές της Ρωσίας
Οσοι θεωρούν ότι θα επικρατήσει η γεωπολιτική και ο ΤΑΡ θα προχωρήσει υπενθυμίζουν τις πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η οποία ζήτησε από τη Βουλγαρία να σταματήσει τις εργασίες κατασκευής του South Stream (χωρητικότητας 63 δισ. κυβικών μέτρων, έναντι 10 δισ. κυβικών μέτρων του TAP κατά την πρώτη φάση) στο έδαφός της. Την ίδια στιγμή, όμως, οι Ρώσοι συνεχίζουν τη γνωστή πολιτική του «διαίρει και βασίλευε», όπως αποδεικνύεται και από την περιοδεία του Ρώσου υπουργού Εξωτερικών Σεργκέι Λαβρόφ στη Σερβία αυτή την εβδομάδα. Από το Βελιγράδι, όπου συναντήθηκε με τον Σέρβο ομόλογό του Ιβιτσα Ντάτσιτς, ο Σ. Λαβρόφ δήλωσε ότι η Ρωσία και η Σερβία είναι έτοιμες να προχωρήσουν στην κατασκευή του South Stream «διότι είναι το μόνο ρεαλιστικό πρόγραμμα για την ασφάλεια των προμηθειών αερίου στη νοτιοανατολική Ευρώπη».
Πριν από λίγες ημέρες, ο πρωθυπουργός της Βουλγαρίας Ορεσάρσκι είχε δηλώσει ότι η γειτονική χώρα δεν πρόκειται να ξεκινήσει τις εργασίες για τον South Stream, αν δεν πάρει το πράσινο φως από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Την ίδια στιγμή, όμως, ο υπουργός Ενέργειας της Βουλγαρίας Ντράγκομιρ Στόινεφ έσπευδε να δηλώσει ότι ο «South Stream είναι ένα μη αναστρέψιμο ευρωπαϊκό έργο» και ότι θα βρεθεί λύση σε όλα τα ζητήματα.
Από τον περασμένο Δεκέμβριο η Κομισιόν αμφισβητεί τις διακρατικές συμφωνίες που υπογράφει η Μόσχα με τις χώρες από τις οποίες διέρχεται ο South Stream. Η Ρωσία προσέφυγε στον Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου με το επιχείρημα ότι οι κανόνες του διεθνούς δικαίου υπερτερούν του δικαίου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και η κόντρα συνεχίζεται.
Φώτης Κόλλιας
