Πάει καιρός, 12 χρόνια κοντά, που οι Αμερικανοί δοκίμαζαν σε επίθεση τη νέα τεχνολογία των μη επανδρωμένων αεροσκαφών στο πεδίο της μάχης, τα γνωστά ως drones. 4 Φεβρουαρίου 2002, σε μια περιοχή κοντά στη Χοστ, ένα μη επανδρωμένο αεροσκάφος της CIA έβαζε στο στόχαστρο τον Οσάμα μπιν Λάντεν ή κάποιον που οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες πίστευαν ότι ήταν ο αρχηγός της Αλ Κάιντα. Το αποτέλεσμα ήταν ο θάνατος δεκάδων αμάχων. Ηταν όμως το πρώτο πείραμα των επιθέσεων με μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Σήμερα τα drones αναδεικνύονται ένα πολυεργαλείο και μοναδική ελπίδα για να ανακοπεί η προέλαση των τζιχαντιστών στο Ιράκ. Αυτή φαίνεται να είναι η επιλογή που εξετάζουν οι Αμερικανοί σε επίπεδο εμπλοκής στο Ιράκ, ενώ το Ιράν έχει στείλει ήδη στην περιοχή μη επανδρωμένα αεροσκάφη.
Ομως, ενώ τα drones μειώνουν τους κινδύνους των ανθρώπινων απωλειών στον στρατό, αυξάνουν και μάλιστα δραματικά έναν άλλον κίνδυνο, την πρόκληση συρράξεων. Πρώην αξιωματούχοι των ΗΠΑ σε έκθεση του Κέντρου Stimpson για την παγκόσμια ασφάλεια επισημαίνουν ότι η προσφυγή των ΗΠA στα πλήγματα με μη επανδρωμένα αεροσκάφη κατά των εξτρεμιστών έχει δημιουργήσει ένα επικίνδυνο προηγούμενο, το οποίο είναι πιθανόν να μιμηθούν άλλες χώρες προκαλώντας συρράξεις. Τα αεροσκάφη αυτά, ο χειρισμός των οποίων γίνεται από απόσταση, συνιστούν ένα χρήσιμο εργαλείο και «ήρθαν για να μείνουν», παραδέχονται οι συντάκτες της έκθεσης. Ωστόσο, ο Αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα πρέπει να άρει το πέπλο μυστικότητας που περιβάλλει τις αεροπορικές αυτές επιδρομές, να σκληρύνει τους κανόνες προσφυγής σε αυτές και της επαλήθευσης της χρησιμότητάς τους, αναφέρεται στην έκθεση. «H αυξημένη χρήση των οπλισμένων μη επανδρωμένων αεροσκαφών κινδυνεύει να μας οδηγήσει προς μια ολισθηρή κατωφέρεια που καταλήγει σε αλυσιδωτές ή κλιμακούμενες συρράξεις» επιμένουν οι συντάκτες, μεταξύ τους πρώην αξιωματούχοι του Πενταγώνου και της CIA, ο απόστρατος στρατηγός Τζον Αμπιζάιντ, πρώην επικεφαλής των αμερικανικών δυνάμεων στη Μέση Ανατολή, και η Ρόζα Μπρουκς, καθηγήτρια Νομικής στο πανεπιστήμιο Τζόρτζταουν και συνεργάτις του New America Foundation.
Οι επιδρομές μη επανδρωμένων αεροσκαφών, εκτός του παραδοσιακού πεδίου της μάχης, κινδυνεύουν να υιοθετηθούν από άλλες χώρες και να τροφοδοτήσουν την αστάθεια σε πολλές περιοχές, προειδοποιούν.
Οι συντάκτες της έκθεσης βλέπουν σε αυτό ένα επικίνδυνο προηγούμενο, κυρίως επειδή ορισμένες από τις χώρες αυτές που δεν κατονομάζονται δεν θα είναι κατά τα φαινόμενα το ίδιο σχολαστικές με τις ΗΠΑ στις διαδικασίες που διέπουν τις επιδρομές αυτές.
Στα μάτια του κόσμου η Ουάσιγκτον έχει οικειοποιηθεί το δικαίωμα να σκοτώνει οποιονδήποτε θεωρείται ύποπτος για συμμετοχή στην Αλ Κάιντα ή σε οργανώσεις πιστές σε αυτήν «σε οποιαδήποτε χώρα, οποιαδήποτε χρονική στιγμή, βάσει κριτηρίων και στοιχείων που παραμένουν μυστικά» τονίζουν.
Ο μυστικός αυτός χαρακτήρας των επιθέσεων εμποδίζει το Κογκρέσο να εκτελεί την ελεγκτική αποστολή του και πιθανόν απειλεί τις αρχές που αποτελούν τη βάση του διεθνούς δικαίου. Η έκθεση καλεί την κυβέρνηση Ομπάμα να υιοθετήσει μια πιο διαφανή θέση, αναγνωρίζοντας τις επιδρομές μετά την πραγματοποίησή τους. Σε αυτό το στάδιο Αμερικανοί αξιωματούχοι μόλις που παραδέχονται την ύπαρξη τέτοιου είδους επιδρομών και δεν αποκαλύπτουν ποιος είναι ο στόχος ούτε αν άμαχοι έπεσαν θύματα της επίθεσης.
«Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι η στρατηγική των ΗΠΑ για την εξουδετέρωση της Αλ Κάιντα μείωσε την άνοδο του σουνιτικού ισλαμικού εξτρεμισμού, αποθάρρυνε την εδραίωση σιιτικών ισλαμικών εξτρεμιστικών ομάδων ή προήγαγε μακροπρόθεσμα συμφέροντα ασφαλείας των ΗΠΑ» καταλήγει η έκθεση.
Δέλεαρ το κόστος
Πρόσφατη έκθεση του Διεθνούς Ινστιτούτου Στρατηγικών Μελετών επισήμανε ότι μείωση του κόστους των μη επανδρωμένων αεροσκαφών χάρη στις τεχνικές που τα καθιστούν ολοένα και μικρότερα πολλαπλασιάζει την παρουσία τους στον στρατιωτικό και τον πολιτικό τομέα. Καθώς τα συστήματα γίνονται ολοένα και μικρότερα σε μέγεθος, οι εταιρίες, ακόμη και απλοί ιδιώτες, μπορούν να έχουν πρόσβαση στα μη επανδρωμένα αεροσκάφη, επισήμανε σε έκθεση 500 σελίδων το ινστιτούτο. Ως τώρα η χρήση αυτών των συσκευών χωρίς πιλότο ήταν κυρίως στρατιωτική για αποστολές συλλογής πληροφοριών, παρακολούθησης και μάχης.
Η διάδοσή τους συνοδεύεται από πολυάριθμα δεοντολογικά και νομικά ερωτήματα: το αν μια επίθεση μη επανδρωμένου αεροπλάνου μπορεί να ενταχθεί στο πλαίσιο της νόμιμης άμυνας ή το αν μπορεί να θεωρηθεί αναλογική απάντηση σε επίθεση ενός ατόμου αποτελούν ζητήματα που βρίσκονται στο κέντρο συζητήσεων, σύμφωνα με το IISS. Ενα άλλο ζήτημα αφορά την ενδεχόμενη χρησιμοποίηση εντελώς ρομποτικών και αυτόνομων μη επανδρωμένων αεροσκαφών μάχης. «Η προοπτική να δούμε μια θανατηφόρα δράση η οποία να έχει αποφασιστεί από μια μηχανή θα παραμείνει το όριο που οι νομοθέτες και η κοινή γνώμη είναι απρόθυμοι να υπερβούν» αναφέρεται στην έκθεση.
Από τον Α’ Παγκόσμιο έως το ’90
Κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο το αμερικανικό ναυτικό προσέλαβε τον Ελμερ Αμπρός Σπέρι, τον εφευρέτη της γυροσκοπικής πυξίδας, για την ανάπτυξη ενός στόλου με αεροτορπίλες, μη επανδρωμένα Curtis. Το μυστικό πρόγραμμα λειτουργούσε στο Λονγκ Αϊλαντ της Νέας Υόρκης και οι Αμερικανοί, σύμφωνα με ρεπορτάζ των «NYT», το 1926 είχαν ήδη καταφέρει να κατασκευάσουν αεροσκάφη μη επανδρωμένα τα οποία κουβαλούσαν αρκετή πυρίτιδα για να τινάξει μια πόλη στον αέρα. Τα αεροσκάφη όμως όχι μόνο δεν έφταναν μακριά, αλλά συντρίβονταν συνήθως με την απογείωσή τους. Κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο το αμερικανικό ναυτικό ξεκίνησε ένα νέο πρόγραμμα με την επωνυμία Operation Anvil. Το πρόγραμμα ήταν μια καταστροφή. Ειρωνεία; Στόχος ήταν η καταστροφή ενός επιστημονικού εργαστηρίου των ναζί όπου οι Γερμανοί προσπαθούσαν να εξελίξουν την τηλεκατευθυνόμενη τεχνολογία εκρηκτικών. Η τεχνολογία των drones στην πρωτόλεια μορφή της πήρε σάρκα και οστά τη δεκαετία του ’50 με τους πυραύλους Κρουζ. Η τεχνολογία δοκιμάστηκε στον πόλεμο του Βιετνάμ, αλλά ουσιαστικά εξελίχθηκε σε αυτό που σήμερα αποκαλούμε μη επανδρωμένο αεροσκάφος τις δεκαετίες του ’80 και του ’90.
Στέλλα Θεοδώρου
