Ο πρώτος εορτασμός της 25ης Μαρτίου στη σημερινή πλατεία Κλαυθμώνος, οι παραδόσεις, τα θεατρικά και τα ποιήματα στο σχολεία και η σημερινή απαξίωση
{Από το περιοδικό «δ» που κυκλοφορεί με την «κυριακάτικη δημοκρατία»}
Εν δυο, με βηματισμό -καθόλου συγχρονισμένο- αλλά και με γόβες, μίνι, μαλλιά «μοϊκάνα», πουκάμισα έξω και σκισμένα τζιν. Η μαθητιώσα νεολαία παρελαύνει και φέτος, όπως κάνει σχεδόν έναν αιώνα τώρα, και οι παρελάσεις αλλάζουν εικόνα ανάλογα με την εποχή, δίνοντας παράλληλα και το στίγμα της αλλαγής στη νοοτροπία του ελληνικού σχολείου. Η πειθαρχία, οι φουστανέλες και το περήφανο ύφος δίνουν τη θέση τους στην αντιαυταρχική αγωγή, στο μοντέρνο ντύσιμο και το ύφος «κρατιέμαι να μη γελάσω γιατί με γιουχάρουν οι φίλοι».
Οι σχολικές γιορτές είναι σπάνιες και υποτονικές, πάνε τα θεατρικά με τις Σουλιώτισσες, τα κουμπούρια και τα ψεύτικα λεβέντικα μουστάκια, τα ποιήματα για το ηρωικό Μεσολόγγι και τα τραγούδια για τα παιδιά της Σαμαρίνας.
Mνήμες
Κι όμως στο διαδίκτυο -όπως και στις μνήμες- μια άλλη Ελλάδα αναβιώνει μέσα από εκατοντάδες παλιές, κιτρινισμένες φωτογραφίες που αναρτώνται σε τοπικά και προσωπικά μπλογκ. Με παιδικές φιγούρες -κορίτσια με κοτσίδες και κοντοκουρεμένα αγόρια- να παρελαύνουν φορώντας παραδοσιακές στολές, με γραμμές στοιχισμένες στο εκατοστό, με σχολικές παραστάσεις όπου πρωταγωνιστεί η «μαρτυρική Ελλάδα» και ο γέρος του Μοριά. Ηταν τότε που οι γιαγιάδες άνοιγαν τα σεντούκια τους για να βγάλουν τις εναπομείνασες φουστανέλες, οι μητέρες έραβαν στο χέρι τις στολές για το θεατρικό σκετς, τα χωριά -ακόμη και τα πιο απομακρυσμένα ή ορεινά- είχαν εκατοντάδες μαθητές στο δημοτικό και οι κεντρικές πλατείες -συχνά χωμάτινες- γέμιζαν ασφυκτικά από γονείς, παππούδες, θείους και δασκάλους, που στέκονταν κι οι ίδιοι σε στάση προσοχής, σεβόμενοι την παρέλαση και το νόημά της.
Ο πρώτος εορτασμός της 25ης Μαρτίου πραγματοποιήθηκε στη σημερινή πλατεία Κλαυθμώνος, μπροστά από το πρώτο παλάτι του Οθωνα, το 1838, μόλις δεκαεπτά χρόνια μετά το ξέσπασμα της Επανάστασης. Στην Αθήνα τα σχολεία εμφανίζονται να παρελαύνουν ήδη το 1900, καθώς η εφημερίδα «Εμπρός» γράφει στην πρώτη σελίδα: «Ο πανηγυρικός εορτασμός της εθνικής εορτής, η ενθουσιώδης παρέλασις των μαθητών των σχολείων, ο πανηγυρικός λόγος του πρυτάνεως Σπυρίδωνος Λάμπρου», Και περιγράφει τους μαθητές κατά τετράδες να βηματίζουν στους δρόμους σκορπώντας τον ενθουσιασμό στους συγκεντρωμένους, που τραγουδούν: «Οσο ζει ο κόσμος όλος, άλλο τόσο θέ’ να ζει, τ’ όνομά σου, ω Ελλάς μου, και η δόξα σου μαζί».
Το 1924, όταν η παρέλαση καθιερώνεται ως «γιορτή της δημοκρατίας», στα πρότυπα των παρελάσεων που ήδη διεξάγονται σε ευρωπαϊκές πρωτεύουσες και κυρίως στο Παρίσι, οι μαθητές παρατάσσονται στην εθνική εορτή και οι παρελάσεις συνδέονται με την ανακήρυξη της πρώτης Ελληνικής Δημοκρατίας και την ανάληψη της πρώτης πρωθυπουργίας από τον Αλέξανδρο Παπαναστασίου.
Τα σχολεία
Τα χρόνια που ακολουθούν αναφέρονται να πλαισιώνουν τη στρατιωτική παρέλαση μόνο πρόσκοποι και μαθητές στρατιωτικών σχολών, ώσπου το 1932 τα σχολεία συμμετέχουν κανονικά σε παρέλαση ενώπιον των επισήμων στον Αγνωστο Στρατιώτη. Είναι η χρονιά, εξάλλου, που κατά τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου γίνονται από τον πρωθυπουργό Ανδρέα Μιχαλακόπουλο με μεγάλη επισημότητα και συμμετοχή πολλών ξένων αντιπροσωπιών τα αποκαλυπτήρια του μνημείου με έναν οπλίτη «εκτάδην κείμενο» (ξαπλωμένος στο έδαφος). Το 1936 η μαθητική παρέλαση για πρώτη φορά παίρνει χαρακτήρα επίσημο και συμπληρωματικό ως προς τη στρατιωτική και τον Μάρτιο τα σχολεία παρελαύνουν επικεφαλής της πομπής, μπροστά στον Μεταξά και τον βασιλιά.
Φουστανέλες στο Μανχάταν
Την άλλη Κυριακή, στις 29 Μαρτίου, η Πέμπτη Λεωφόρος στη Νέα Υόρκη -ο πιο ακριβός δρόμος του κόσμου- θα γεμίσει, όπως κάθε χρόνο εδώ και δεκαετίες, ελληνικές σημαίες και Ελληνες ομογενείς για την παρέλαση της 194ης επετείου από την ημέρα του ξεσηκωμού. Η Ομοσπονδία Ελληνικών Σωματείων Μείζονος Νέας Υόρκης έχει κανονίσει όλες τις λεπτομέρειες και το γεγονός έχει ήδη δημοσιευτεί στα αμερικανικά μέσα. Εξάλλου, είναι μια παράδοση που κρατά 122 χρόνια τώρα… Η Νέα Υόρκη έζησε την πρώτη ελληνική παρέλαση για τον εορτασμό της 25ης Μαρτίου το 1893 και μάλιστα εις διπλούν, αφού, όπως αναφέρεται στο βιβλίου «Κυνηγώντας το όνειρο» («Chasing the dream») της Ρούλας Κοτσέτα, τα μέλη του πρώτου σωματείου «Αθηνά» (που ιδρύθηκε το 1891) κατάφεραν να επιβάλουν τον θεσμό, αλλά και να… διχαστούν λόγω της σύγκρουσης του Οικουμενικού Πατριαρχείου και της Εκκλησίας της Ελλάδας. Ετσι, έγιναν δύο ξεχωριστές παρελάσεις, στην 8η λεωφόρο και στην πλατεία Ουάσινγκτον…
