Η νέα γενιά των Ελλήνων εξαναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα για να αναζητήσει το μέλλον της στην αλλοδαπήΣχεδόν ένας αιώνας συμπληρώνεται από την εποχή που τα τραγικά γεγονότα της Σμύρνης ακολούθησαν παλιρροϊκά κύματα προσφύγων της Ιωνίας, που πλημμύρισαν τους λιμένες του Αιγαίου. Οι ελληνικοί πληθυσμοί που είχαν κατοικήσει και αναδείξει τη Σμύρνη από τα αρχαιότατα χρόνια, κέντρο των λαών της Μεσογείου στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, ένα από τα πλουσιότερα εμπορικά κέντρα του κόσμου στην καρδιά του εμπορίου της Ανατολής, σημείο συνάντησης και αναφοράς εθνών, κόσμων και οδών, εγκατέλειψαν τις προγονικές εστίες και εξαναγκάσθηκαν να μετοικήσουν.
Οι Ελληνες της Σμύρνης, δραστήριοι και φιλοπρόοδοι, παράλληλα με τις επαγγελματικές δραστηριότητές τους είχαν συγκροτήσει συλλόγους που εξελίχθηκαν σε φορείς προώθησης ενός νέου κοινωνικού και πολιτισμικού συστήματος αξιών, με έμφαση στην εκπαίδευση, στη φιλανθρωπία, στον αθλητισμό και τον πολιτισμό, με την ελπίδα της δημιουργίας και της ανάπτυξης μιας παγκόσμιας κοινότητας ειρήνης, δικαιοσύνης και αδελφοσύνης. Οι ελληνικοί σύλλογοι και οι λέσχες που ίδρυσε η ανώτερη τάξη των Σμυρναίων αποσκοπούσαν στην περαιτέρω σύσφιγξη των δεσμών της ομογένειας ή των συντεχνιών και στην από κοινού αντιμετώπιση κοινοτικών θεμάτων και είχαν πρωταγωνιστήσει στην οικονομική και τη δημόσια ζωή της Σμύρνης. Αρκετοί από τους συλλόγους διέθεταν ιδιόκτητα τυπογραφεία και εξέδιδαν εφημερίδες και περιοδικά. Αλλωστε ήταν εντυπωσιακή η παρουσία του ελληνικού Τύπου στη Σμύρνη με την κυκλοφορία πολλών εντύπων, αρκετά από τα οποία συνέχιζαν τις εκδοτικές δραστηριότητές τους επί δεκαετίες, και πρόσφεραν πλούσια και ποικίλης ύλης θέματα και ενημέρωση.
Η «σμυρνέικη ζωή» κυλούσε ευχάριστη, γλυκιά και αμέριμνη σε έναν περίγυρο έντονα ιδιόμορφο, με ένα ιδιότυπα ελκυστικό εγχώριο χρώμα. Είναι εξαιρετικά δύσκολος ο απολογισμός της βιβλικής καταστροφής της ακμαίας πόλης της Ιωνίας, την οποία αδέξιοι χειρισμοί και πολιτικές επιλογές καταδίκασαν στον αφανισμό και στην ερήμωση. Πλήθη προσφύγων από τις περιοχές της ενδοχώρας συνέρρεαν στη Σμύρνη σε αναζήτηση μέσων για τη μεταφορά τους σε ασφαλή εδάφη και ήρεμες θάλασσες. Στρατιές προσφύγων ακολούθησαν τις επώδυνες και εξαντλητικές πορείες αιχμαλώτων προς το εσωτερικό της Μικράς Ασίας, ενώ όσοι κατόρθωσαν, ύστερα από περιπέτειες, να φθάσουν στην Ελλάδα έζησαν το δράμα μέσα σε απόγνωση και κατάθλιψη. Αρκετούς αιώνες πριν, οι κάτοικοι της Κωνσταντινούπολης, πρόσφυγες σε χώρες της Δύσης, είχαν αναζητήσει άσυλο, ύστερα από την άλωση και τη λεηλασία της Πόλης από τους Σταυροφόρους. Η μετανάστευση και μετοικεσία συνεχίσθηκαν και ολοκληρώθηκαν δύο αιώνες αργότερα, με την κατάκτηση της Βασιλεύουσας από τους Οθωμανούς.
Η έκρηξη της μεταναστευτικής πίεσης και η αδυναμία έγκαιρης και αποτελεσματικής αντιμετώπισης, στον αιώνα του πολιτισμού της τεχνολογίας, καταδεικνύουν την παραίτηση των κρατών από τις ευθύνες απέναντι στις πλέον ευάλωτες τάξεις, τον εκφυλισμό αρχών και θεσμών και την κατάρρευση ιδεών και εννοιών. Μετανάστες περιφέρουν τα ράκη και την πενία τους στο περιβάλλον ενός αόρατου κόσμου που έχει αποδεχθεί άκριτα το δόγμα της τεχνολογικής εξέλιξης. Ωστόσο η πρόοδος της τεχνολογίας δύσκολα θεραπεύει τις οικονομικές περιπέτειες και τις κοινωνικές ανισότητες, ενώ ο «πολιτισμός των φώτων» επισπεύδει την καταστροφή του φυσικού περιβάλλοντος: Ο μυθικών διαστάσεων τυφώνας Ιρμα ανάγκασε πολλούς κατοίκους να εγκαταλείψουν την πόλη και τις εστίες τους, τη στιγμή που πρόσφυγες από τη Μιανμάρ κατέφευγαν στο Μπανγκλαντές, τη στιγμή που πρόσφυγες από το Μπουρούντι συναντούν τον θάνατο στην προσπάθεια διαφυγής από το χάος. Ενας αιώνας από την καταστροφή της Σμύρνης και τα κύματα των προσφύγων (σκιές ανθρώπων) περιπλανώνται ακόμη στη Μεσόγειο, προκειμένου να φθάσουν στις παρυφές του πολιτισμού και του δικαίου.
Η τάξη των πολιτικών του εκσυγχρονισμού και της προόδου υιοθετεί και εφαρμόζει νόμους οι οποίοι επιτρέπουν σε χρηματοπιστωτικές εταιρίες να επιδίδονται σε ληστρικούς δανεισμούς, που σε συνδυασμό με νέες διατάξεις περί πτώχευσης δημιουργούν μία νέα σύμβαση ανθρώπων που εξαναγκάζονται να ζουν και να συμπεριφέρονται ως δούλοι στο πάτριο έδαφος. Ο αυτοκράτωρ του Αγίου Γερμανικού Εθνους προσκαλεί τους απανταχού πρόσφυγες να μετοικούν από το Κάσελ στην Αθήνα σε σωλήνες απορροής (documenta). Η νέα γενιά των Ελλήνων εξαναγκάζεται να εγκαταλείψει τη χώρα, την άλλοτε πιο ακμαία και ελκυστική των Βαλκανίων, για να αναζητήσει το μέλλον της στην αλλοδαπή.
Νίκος Παπουτσόπουλος
