Εξαιρετικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η εύρεση της θαυματουργής εικόνας της Παναγίας στην Τήνο. Ακολουθεί το ιστορικό, όπως περιλαμβάνεται σε έκδοση του Πανελλήνιου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελίστριας Τήνου:
Στις 30 Ιανουαρίου του 1823, στην εορτή των Τριών Ιεραρχών, κατά την οποία πολλοί εργαζόμενοι επιχειρούσαν να εξομαλύνουν το έδαφος στον υπό αναδόμηση παλαιό ναό της Ζωοδόχου Πηγής, ανακαλύφθηκε η θαυματουργή εικόνα του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου -είχαν προηγηθεί τρία οράματα της μοναχής Πελαγίας-, καταχωμένη στην άκρη του νάρθηκα, κομμένη πρόσφατα στη μέση από τους σκαφτιάδες και καλυμμένη από χώματα. Ηταν δε καμένη από φωτιά και σχεδόν απανθρακωμένη στο πίσω μέρος και συμπεραινόταν από αυτό και τα άλλα ερείπια ότι αυτός ο ιερός ναός κατακάηκε, όταν η πόλη κυριεύτηκε και ανασκάφτηκε από τους Σαρακηνούς, 850 χρόνια πριν. Αφού με πολλή δυσκολία αποπλύθηκε η γη που ήταν προσκολλημένη πάνω στην εικόνα, φάνηκαν ξέχωρα οι χαρακτήρες της Θεοτόκου και του Αρχαγγέλου, συσκιασμένοι από την παλαιότητα, χωρίς διόλου βλάβη και απείραχτοι από την τομή, γιατί η εικόνα χωριζόταν στα δύο κατά μήκος, ακριβώς στη μέση, μεταξύ της εικονικής Θεοτόκου και του Αρχαγγέλου. Οταν την είδαν οι παρευρισκόμενοι, αναφώνησαν χαρμόσυνα και αφού την ασπάστηκαν με μεγάλη ευλάβεια, την έφεραν και την παρέδωσαν στα χέρια του αρχιερέα που βρίσκονταν εκεί. Ηταν γύρω στο μεσημέρι και όταν οι κάτοικοι της πόλης και των χωριών άκουσαν για την εύρεση της αγίας εικόνας, προσέτρεχαν μικροί και μεγάλοι για να τη δουν και να την ασπαστούν.
Η Μεγαλόχαρη έσωσε από την πανώλη τους νησιώτες
Την περίοδο εκείνη ολέθρια πανώλη επικρατούσε ακόμη στο νησί και υπήρχε μεγάλος κίνδυνος να μεταδοθεί η θανατηφόρα ασθένεια σε όλο το νησί, εφόσον τόσος λαός συνωστιζόταν να προσκυνήσει την ευρεθείσα εικόνα. Αλλά, ω του θαύματος, από εκείνη τη μέρα προσπέρασε το κακό και πολλοί από εκείνους που τους κατείχε η πανώλη σώθηκαν παράδοξα, επικαλούμενοι τη βοήθεια της Θεοτόκου. Ανάμεσά τους και ο γιος ενός από τους επιτρόπους, του Γεωργίου Περίδη, ο οποίος έτυχε να επιστατεί τη μέρα εκείνη της εύρεσης της αγίας εικόνας. Αυτός είχε προσβληθεί από την πανώλη και επί τρεις ημέρες ο πατέρας του και οι οικείοι του αγνοούσαν την αρρώστιά του. Ετσι, όταν φάνηκαν τα πρώτα σημάδια της κάτω από τις μασχάλες του, πενθούντες και με κλάματα εγκατέλειψαν το σπίτι και το παιδί τους στη φροντίδα των νοσοκόμων. Ο δε πατέρας έτρεξε μπροστά στην αγία εικόνα παρακαλώντας με θερμά δάκρυα και αφού πήρε από το χώμα που τη σκέπασε και το ράντισε με το αγίασμα, έδωσε εντολή στους νοσοκόμους να χρίσουν με αυτό τα εξογκώματα κάτω από τις μασχάλες του παιδιού, πράγμα που έπραξαν. Την επόμενη μέρα, μόλις ξημέρωσε, τρέμοντας ολόκληρος ο πατέρας, πήγε απέναντι από το σπίτι και καλούσε τους νοσοκόμους να μάθει για τον γιο του. Τότε βλέπει τον γιο του υγιή και αβλαβή να βγαίνει μπρος στην πόρτα σαν να μην είχε περάσει ούτε μια μικρή αρρώστια. Αφού είδε αυτό το περιστατικό ο πατέρας, χαρούμενος και γεμάτος αγαλλίαση έτρεξε να προσφέρει τις ευχαριστίες του στη Θεοτόκο.
Η είδηση της εύρεσης της εικόνας, κατά την περίοδο της Ελληνικής Επανάστασης του 1821, θεωρήθηκε καλός οιωνός και το νησί επισκέφτηκαν γι’ αυτόν τον λόγο οι Κολοκοτρώνης, Μιαούλης, Νικηταράς και Μακρυγιάννης, για να προσκυνήσουν.
H ανέγερση του επιβλητικού ναού
Οταν βρέθηκε η εικόνα και τα θαύματα βεβαίωσαν όσα οράματα αποκαλύφθηκαν, δεν δίστασαν οι επίτροποι και οι επιστάτες να αναλάβουν την οικοδομή λαμπρού, μεγαλοπρεπέστατου ιερού ναού. Χρειάζονταν όμως γι’ αυτό μεγάλες ποσότητες μαρμάρων, τα περισσότερα από τα οποία μεταφέρονταν από τη γειτονική Δήλο. Επίσης, χρειάζονταν και πολλοί εργάτες για την κατεργασία των μαρμάρων και για την οικοδόμηση του ναού. Περισσότερο όμως από όλα χρειάζονταν πολλά χρήματα η έλλειψη των οποίων έφερνε πολλές φορές σε αμηχανία τους επιστάτες, που δυσκολεύονταν να πληρώσουν στο τέλος της εβδομάδας. Προσέτρεχαν όμως ακατάπαυστα από παντού οι χριστιανοί, προσφέροντας με θερμή ευλάβεια ό,τι καθένας μπορούσε και συντελούσαν με αυτόν τον τρόπο στην οικοδόμηση του ναού. Ετσι, οικοδομήθηκε ο πάνσεπτος ναός του Ευαγγελισμού.
Αξίζει να σημειωθεί ότι στο συγκρότημα του Πανελλήνιου Ιερού Ιδρύματος Ευαγγελίστριας Τήνου υπάρχουν και οι ακόλουθοι μουσειακοί χώροι: Εκθεση εικόνων και κειμηλίων (ανάμεσά τους η Χάρτα του Ρήγα Φεραίου), Κειμηλιοφυλάκιο, Πινακοθήκη, Μουσείο Τήνιων Καλλιτεχνών, Μουσείο Αντώνιου Σώχου. Επίσης, σε ειδικό χώρο εκτίθεται μέρος της ιταλικής τορπίλης, που έπληξε τη φρεγάτα «Ελλη» τον Δεκαπενταύγουστο του 1940.
Δημήτρης Κυριακόπουλος
