Οι κίνδυνοι που μπορεί να στοιχίσουν 1,2 δισ. ευρώ και να εκτοξεύσουν τον πληθωρισμό στο 5%
Η ανάπτυξη του 2026 αναμένεται να αγγίξει το 2,4%, εκτιμά ο νέος Προϋπολογισμός που κατατέθηκε στη Βουλή, πρόβλεψη που κινείται εν μέσω σημαντικών κινδύνων για την ελληνική οικονομία. Στην Εισηγητική Εκθεση αποκαλύπτονται τρία δυσμενή σενάρια, τα οποία μπορεί να κοστίσουν πολλά δισεκατομμύρια ευρώ στο ΑΕΠ της χώρας μας, αλλά και να εκτοξεύσουν τον πληθωρισμό κοντά στο 5%, με απρόβλεπτες συνέπειες για την τσέπη των πολιτών και των μικρομεσαίων επιχειρήσεων.
Ο μεγαλύτερος κίνδυνος με τον οποίο έρχεται αντιμέτωπη η ελληνική οικονομία είναι ο εμπορικός πόλεμος που έχει ξεσπάσει με φόντο τις απειλές Τραμπ για επιβολή δασμών. Η σχετική αβεβαιότητα, που υπήρξε ως απόρροια της συμφωνίας μεταξύ Ε.Ε. και ΗΠΑ ως προς το ύψος των δασμών, έχει αμβλυνθεί, ενώ η επίδρασή τους στην ελληνική οικονομία αναμένεται να είναι περιορισμένη λόγω του σχετικά χαμηλού μεριδίου των ελληνικών εξαγωγών προς τις ΗΠΑ.
Ωστόσο, πηγή αβεβαιότητας αποτελούν οι πιθανές επιδράσεις στην ευρωπαϊκή οικονομία από την κατάληξη των εμπορικών διαπραγματεύσεων μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας αλλά και από την πορεία της συναλλαγματικής ισοτιμίας μεταξύ ευρώ και δολαρίου. Πρόκειται για μια έμμεση επίπτωση στη χώρα μας, καθώς οι μεγάλες ευρωπαϊκές οικονομίες αποτελούν σημαντικό εμπορικό εταίρο των ΗΠΑ και ένας εμπορικός πόλεμος θα επηρεάζει την ίδια την Ευρώπη και το ενιαίο νόμισμα.
Πέραν των εξελίξεων στο πεδίο των διεθνών εμπορικών σχέσεων, σημαντικοί κίνδυνοι σχετίζονται με τις τρέχουσες γεωπολιτικές εξελίξεις στην Ουκρανία και τη Μέση Ανατολή, οι οποίες μπορεί να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη διεθνή οικονομική δραστηριότητα, ιδίως μέσω των τιμών της ενέργειας. Επιπρόσθετοι παράγοντες κινδύνου και αβεβαιότητας εντοπίζονται σε σχέση με την ταχύτητα επιστροφής του πληθωρισμού στον μεσοπρόθεσμο στόχο της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας (ΕΚΤ) καθώς και με τις επιπτώσεις αυτών των εξελίξεων στην πορεία της νομισματικής πολιτικής.
Αν και οι εν λόγω κίνδυνοι έχουν μειωθεί σημαντικά, ενδεχόμενη διατήρηση ή ενίσχυση των πληθωριστικών πιέσεων -ακόμη και σε επίπεδα σαφώς χαμηλότερα σε σχέση με τα προηγούμενα έτη- είναι πιθανό να επηρεάσει την οικονομική δραστηριότητα μέσω της επίδρασής της στην καταναλωτική συμπεριφορά των νοικοκυριών και την επενδυτική ζήτηση.
Στο τελικό κείμενο του νέου Προϋπολογισμού περιλαμβάνεται ένα ολόκληρο κεφάλαιο που αποτυπώνει τις επιπτώσεις αυτών των κινδύνων. Μάλιστα, το οικονομικό επιτελείο έχει καταρτίσει ήδη τρία δυσμενή σενάρια. Σημειώνεται ότι αυτά τα σενάρια είναι υποθετικά και αποσκοπούν στην αποτύπωση της ευαισθησίας των οικονομικών μεγεθών σε ακραίες διακυμάνσεις των εξωτερικών υποθέσεων.
Σενάριο 1 – Πλήγμα στην ανταγωνιστικότητα από τυχόν ανατίμηση ευρώ έναντι δολαρίου
Η ενίσχυση του ευρώ πλήττει κυρίως την ανταγωνιστικότητα των ελληνικών εξαγωγών και οδηγεί σε καθαρή απώλεια για την οικονομία. Το πραγματικό ΑΕΠ μειώνεται κατά 0,31%, δηλαδή κατά 0,806 δισ. ευρώ, αντανακλώντας τη συρρίκνωση της εξαγωγικής δραστηριότητας. Η ιδιωτική κατανάλωση, αντίθετα, αυξάνεται κατά 0,14%, δηλαδή κατά 0,364 δισ. ευρώ, καθώς τα εισαγόμενα προϊόντα γίνονται φθηνότερα. Ομως αυτό το όφελος δεν αρκεί για να αντισταθμίσει τη ζημιά στο παραγωγικό σκέλος της οικονομίας. Οι εξαγωγές υποχωρούν κατά 0,62%, δηλαδή κατά 1,612 δισ. ευρώ, η μεγαλύτερη αρνητική μεταβολή σε αυτό το σενάριο.
Την ίδια στιγμή οι εισαγωγές αυξάνονται κατά 0,29%, δηλαδή κατά 0,754 δισ. ευρώ, επιβαρύνοντας το εμπορικό ισοζύγιο. Σε δημοσιονομικό επίπεδο, το πρωτογενές πλεόνασμα μειώνεται κατά 0,27% του ΑΕΠ, δηλαδή κατά 0,702 δισ. ευρώ, ενώ το χρέος αυξάνεται κατά 1,84% του ΑΕΠ, δηλαδή κατά 4,784 δισ. ευρώ, εξέλιξη που αντανακλά την πορεία ανάπτυξης αλλά και τη διατήρηση υψηλού ονομαστικού αποθέματος χρέους. Ο πληθωρισμός υποχωρεί στο 1,3%, καθώς το ισχυρότερο ευρώ μειώνει το κόστος εισαγωγών. Το σενάριο αυτό δείχνει ότι η ελληνική οικονομία παραμένει ευάλωτη σε κινήσεις συναλλαγματικών ισοτιμιών και ιδιαίτερα στη σχέση ευρώ – δολαρίου.
Σενάριο 2 – Αύξηση επιτοκίων ΕΚΤ κατά 100 μονάδες βάσης
Η αύξηση των επιτοκίων συμπιέζει δανεισμό, επενδύσεις και κατανάλωση. Αν και το σοκ είναι λιγότερο απότομο από το πρώτο σενάριο, παραμένει επιβαρυντικό για την οικονομική δραστηριότητα. Το πραγματικό ΑΕΠ μειώνεται κατά 0,21%, δηλαδή κατά 0,546 δισ. ευρώ. Η ιδιωτική κατανάλωση μειώνεται κατά 0,22%, δηλαδή κατά 0,572 δισ. ευρώ, καθώς τα νοικοκυριά επιβαρύνονται από μεγαλύτερες δόσεις δανείων και περιορισμένη ρευστότητα. Οι εξαγωγές υποχωρούν κατά 0,18% ή 0,468 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές μειώνονται κατά 0,13% ή 0,338 δισ. ευρώ, λόγω της χαμηλότερης ζήτησης συνολικά.
Το πρωτογενές πλεόνασμα μειώνεται κατά 0,14% του ΑΕΠ, δηλαδή κατά 0,364 δισ. ευρώ. Η επιβάρυνση στο δημόσιο χρέος είναι σημαντική: το χρέος αυξάνεται κατά 0,76% του ΑΕΠ, δηλαδή κατά 1,976 δισ. ευρώ, καθώς τόσο οι τόκοι όσο και η επιβράδυνση της οικονομίας επιδρούν αρνητικά. Ο πληθωρισμός κινείται στο 2%, καθώς το υψηλότερο κόστος χρήματος μειώνει τη ζήτηση και συγκρατεί τις τιμές. Το σενάριο αυτό αναδεικνύει τη γνωστή «ευαισθησία» της Ελλάδας στα επιτόκια, δεδομένης της μεγάλης εξάρτησης από τον δανεισμό, δημόσιο και ιδιωτικό.
Σενάριο 3 – Αύξηση διεθνούς τιμής πετρελαίου κατά 40 δολ./βαρέλι
Το τρίτο σενάριο είναι το πιο έντονα πληθωριστικό και παράγει τη μεγαλύτερη οικονομική ζημιά σε όρους πραγματικού ΑΕΠ και κατανάλωσης. Το πραγματικό ΑΕΠ μειώνεται κατά 0,45%, δηλαδή κατά 1,170 δισ. ευρώ, καταγράφοντας τη μεγαλύτερη πτώση από τα τρία σενάρια. Η ιδιωτική κατανάλωση υποχωρεί κατά 0,68%, δηλαδή κατά 1,768 δισ. ευρώ, πλήγμα που προέρχεται από το αυξημένο ενεργειακό κόστος για επιχειρήσεις και νοικοκυριά. Οι εξαγωγές μειώνονται κατά 0,30%, δηλαδή κατά 0,780 δισ. ευρώ, ενώ οι εισαγωγές μειώνονται κατά 0,64%, δηλαδή κατά 1,664 δισ. ευρώ, καθώς η οικονομική δραστηριότητα συνολικά συρρικνώνεται και τα ακριβότερα καύσιμα περιορίζουν τόσο την παραγωγή όσο και την κατανάλωση.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο αυτού του σεναρίου αφορά το δημοσιονομικό αποτέλεσμα: Το πρωτογενές πλεόνασμα βελτιώνεται κατά 0,16% του ΑΕΠ, δηλαδή κατά 0,416 δισ. ευρώ, εξαιτίας της ανόδου του πληθωρισμού που ενισχύει τα φορολογικά έσοδα από έμμεσους φόρους. Ετσι, το δημόσιο χρέος μειώνεται κατά 1,43% του ΑΕΠ, δηλαδή κατά 3,719 δισ. ευρώ, καθώς ο παρονομαστής -το ονομαστικό ΑΕΠ- αυξάνεται ταχύτερα λόγω υψηλών τιμών. Ο πληθωρισμός στο σενάριο αυτό φτάνει στο 4,7%, το υψηλότερο από όλα. Το ενεργειακό σοκ αποδεικνύεται το πιο επιβαρυντικό για την πραγματική οικονομία, αλλά παραδόξως ευνοϊκό για τα δημόσια οικονομικά, λόγω αύξησης των εσόδων από φόρους που συνδέονται με τις τιμές.
