Ο διαρκής αγώνας των Ελλήνων και η στάση της κυβέρνησης Μητσοτάκη που προσπαθεί να εξαφανίσει το θέμα για χάρη της Γερμανίας
Ο άνθρωπος που μαζί με τον Λάκη Σάντα άνοιξε την πρώτη χαραμάδα για να περάσει το φως στα πηχτά σκοτάδια του ναζισμού στην κατεχόμενη Ευρώπη, ο Μανώλης Γλέζος, έλεγε πως «ακόμα και μια δραχμή να μας χρωστά η Γερμανία πρέπει να τη γυρίσει πίσω». Εχοντας συμπληρώσει 30 χρόνια από την έγερσή του, το κίνημα διεκδίκησης των γερμανικών αποζημιώσεων και οφειλών βρίσκεται σε μια κρίσιμη καμπή, αναζητώντας εθνική στρατηγική.
- Από τον Γιώργο Χατζηδημητρίου
Η κυβέρνηση Κυριάκου Μητσοτάκη, περιφρονώντας το ομόφωνο ψήφισμα της Βουλής των Ελλήνων (16/4/2019), σπρώχνει το δίκαιο αίτημα των Ελλήνων στην καταχνιά και τη λήθη, ενώ στενοί του συνεργάτες, όπως ο ανεκδιήγητος Ακης Σκέρτσος, λειτουργώντας σαν σύγχρονοι «δωσίλογοι», θεωρούν το θέμα λήξαν. Με τη βοήθεια του Σαράντου Θεοδωρόπουλου, δικηγόρου Αθηνών και μέλους του Εθνικού Συμβουλίου Διεκδίκησης των Γερμανικών Οφειλών (ΕΣΔΟΓΕ), η «κυριακάτικη δημοκρατία» παρουσιάζει ένα συνοπτικό χρονολόγιο αυτού του πατριωτικού αγώνα.
1945
Διάσκεψη του Πότσνταμ, όπου οι τρεις Μεγάλοι θέτουν το θέμα των γερμανικών επανορθώσεων, που είχε συζητηθεί προηγουμένως στη διάσκεψη της Γιάλτας τον Φεβρουάριο του 1945, πριν δηλαδή τη συνθηκολόγηση της Γερμανίας.
1946
Συμφωνία των Παρισίων «Περί των γερμανικών Επανορθώσεων», με βάση τις αποφάσεις του συνεδρίου στο Παρίσι τον Νοέμβριο – Δεκέμβριο του 1945. Ιδρύεται ο IARA, Διασυμμαχικός Οργανισμός Επανορθώσεων (Inter-Allied Reparations Agency), για τη διανομή των πολεμικών επανορθώσεων, με έδρα τις Βρυξέλλες. Ο IARA απέδωσε στην Ελλάδα μικρό τμήμα των επανορθώσεων σε είδος που προέβλεπε η Συμφωνία των Παρισίων.
1953
Συμφωνία του Λονδίνου «Περί των εξωτερικών γερμανικών χρεών», η οποία αναφέρεται σε θέματα και των δύο Παγκόσμιων Πολέμων. Με τη συμφωνία αυτή κουρεύεται κατά 50% το προπολεμικό και μεταπολεμικό δημόσιο χρέος της Γερμανίας, ενώ παράλληλα το ζήτημα των επανορθώσεων μπαίνει στην κατάψυξη έως το 1990.
1959
Με το Νομοθετικό Διάταγμα 4016 (ΦΕΚ Α237-3/11/1959) αναστέλλονται οι διώξεις κατά Γερμανών υπηκόων, φερόμενων ως εγκληματιών πολέμου και οι δικογραφίες αποστέλλονται στις γερμανικές δικαστικές Αρχές, καθώς και η εκτέλεση ποινών φυλάκισης, ενώ καταργείται ως χωριστή υπηρεσία το Ελληνικό Εθνικό Γραφείο Εγκληματιών Πολέμου. Το νομοθέτημα αυτό οδήγησε στην αποφυλάκιση και την απέλαση του Μαξ Μέρτεν.
1961
Νομοθετικό Διάταγμα 4178, ΦΕΚ Α133 24/8/1961, «Περί της κυρώσεως της μεταξύ Ελλάδος και Γερμανίας συμβάσεως περί παροχών υπέρ Ελλήνων υπηκόων θιγέντων υπό εθνικοσοσιαλιστικών μέτρων διώξεως και άλλων τινών συναφών διατάξεων» αφορούσε αποζημιώσεις για θανάτους προσώπων, σωματικές βλάβες και στέρηση της προσωπικής ελευθερίας. Περιλαμβάνει πλούσιο υλικό και ρητές επιφυλάξεις του Ελληνα πρεσβευτή στη Βόνη Θωμά Υψηλάντη για τις απαράγραπτες εθνικές απαιτήσεις.
1967
Ρηματική διακοίνωση της γερμανικής κυβέρνησης (υπ’ αριθμ. 68 της 31ης Μαρτίου 1967), σε απάντηση της αντίστοιχης ρηματικής διακοίνωσης της ελληνικής κυβέρνησης τον Νοέμβριο του 1966, από την οποία προκύπτει ότι η σταθερή άρνηση της Γερμανίας να προσέλθει σε διαπραγματεύσεις στηρίζεται αποκλειστικά στην οχύρωση της Γερμανίας πίσω από τη Συμφωνία του Λονδίνου του 1953.
1974
Συμφωνία της 13ης Ιουνίου 1974 για τον διακανονισμό αποζημίωσης Ελλήνων υπηκόων, που υπέστησαν ζημιές κατά τον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, κατά την περίοδο ουδετερότητας της Ελλάδας. Καταβλήθηκαν 47 εκατ. μάρκα σε Ελληνες δικαιούχους.
1990
Στις 31 Αυγούστου 1990 υπεγράφη η Συνθήκη Ενοποίησης μεταξύ των δύο Γερμανιών και στις 12 Σεπτεμβρίου 1990 στη Μόσχα η συνθήκη οριστικής ρυθμίσεως των θεμάτων αφορούντων τη Γερμανία, γνωστή και ως «Συνθήκη των 2+4», μεταξύ των δύο Γερμανιών και των ΗΠΑ, Ρωσίας, Ηνωμένου Βασιλείου και Γαλλίας.
1991
Στις 26 Ιουνίου 1991 ο Μανώλης Γλέζος ανέλαβε την πρωτοβουλία διεκδίκησης των οφειλών της Γερμανίας απέναντι στην Ελλάδα σε ειδική εκδήλωση την οποία διοργάνωσε η ΠΟΑΕΑ.
1995
Στις 14/11/1995 ο Ελληνας πρεσβευτής, κατόπιν εντολής της κυβέρνησης, παρέδωσε ρηματική διακοίνωση με την οποία πρότεινε την έναρξη συνομιλιών για το θέμα των αποζημιώσεων των επανορθώσεων και του κατοχικού δανείου. Στις 27/11/1995 με δικηγόρο τον αείμνηστο Ιωάννη Σταμούλη, οι συγγενείς των θυμάτων του Διστόμου κατέθεσαν αγωγή και απαίτησαν από το γερμανικό δημόσιο την υλική και ηθική ικανοποίησή τους για τα εγκλήματα που διέπραξαν τα στρατεύματα του Γ΄ Ράιχ.
1996
Ιδρύεται το Εθνικό Συμβούλιο Διεκδίκησης των Οφειλών της Γερμανίας προς την Ελλάδα στις 22/1/1996. Το 2000 η Γερμανία αρνείται να καταβάλει τα ποσά που διά της ως άνω δικαστικής αποφάσεως οφείλει και έτσι ο Ιωάννης Σταμούλης προχωρά σε αναγκαστική εκτέλεση κατά των περιουσιακών στοιχείων του γερμανικού Δημοσίου στην Ελλάδα.
2002
Το γερμανικό Δημόσιο ασκεί αμέσως ανακοπή και ισχυρίζεται ότι για να γίνει αναγκαστική εκτέλεση κατά των περιουσιακών του στοιχείων στην Ελλάδα απαιτείται η προηγούμενη άδεια του υπουργού Δικαιοσύνης, βάσει της διατάξεως 923 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Η ανακοπή του γερμανικού Δημοσίου γίνεται δεκτή από το ελληνικό δικαστήριο και ως εκ τούτου οι Διστομίτες δεν μπορούν να εισπράξουν τα χρήματά τους.
2004
Ο Ιωάννης Σταμούλης επικαλείται τον Κανονισμό 44/2001 του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, δυνάμει του οποίου η ελληνική αμετάκλητη απόφαση του δικαστηρίου της Λιβαδειάς μπορεί να κηρυχτεί εκτελεστή σε άλλο κράτος-μέλος της Ευρωπαϊκής Ενώσεως.
2008
Εκδοση απόφασης του Ανώτατου Ακυρωτικού Δικαστηρίου της Ρώμης υπέρ του αιτήματος των Διστομιτών. Υστερα από τετράχρονο αγώνα και στην Ιταλία κηρύσσεται εκτελεστή η απόφαση της Λιβαδειάς στην ευρωπαϊκή αυτή χώρα. Η Γερμανία προσφεύγει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, αμφισβητώντας τη νομιμότητα της ιταλικής απόφασης. Τον Φλεβάρη του 2012 το Δικαστήριο της Χάγης αναγνωρίζει το δικαίωμα της ετεροδικίας στη Γερμανία.
2014
H κυβέρνηση Μπερλουσκόνι, εναρμονιζόμενη με την απόφαση της Χάγης, εξέδωσε νομοθετικό διάταγμα, που επέβαλε να γίνεται σεβαστό το προνόμιο της ετεροδικίας σε όλες τις περιπτώσεις. Αναγνώριζε μάλιστα στη Γερμανία νέο ένδικο μέσο, προκειμένου να ακυρώσει την κατάσχεση.
Ωστόσο, ύστερα από μια χρονοβόρα διελκυστίνδα, ο Ιταλός ανώτατος δικαστής, που εξέτασε με σθένος την ουσία και την αποστολή του Διεθνούς Δικαίου και όχι τον τύπο, αξιολόγησε ως υπέρτερο αγαθό την τιμωρία των εγκλημάτων πολέμου και των εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας. Από τότε μέχρι σήμερα, όμως, η υπόθεση σέρνεται στα γρανάζια της ιταλικής Δικαιοσύνης, καθώς το Βερολίνο συνεχώς πιέζει τη Ρώμη, ενώ οι Διστομίτες και οι δικηγόροι τους συνεχίζουν έναν χρονοβόρο και πολυέξοδο αγώνα.