Απίστευτο κι όμως αληθινό: 8 στα 10 ευρώ που πληρώνουμε στην αντλία είναι φόροι
Κάθε φορά που ένας οδηγός στέκεται μπροστά στην αντλία και βλέπει την τιμή να αγγίζει ή να ξεπερνά το 1,80 ευρώ το λίτρο, δεν πληρώνει την αξία του καυσίμου. Πληρώνει, κυρίως, τη φορολογική στρατηγική ενός κράτους που έχει επιλέξει να χρηματοδοτείται από την καθημερινή ανάγκη μετακίνησης των πολιτών. Γι’ αυτό και οι Ελληνες δύο και τρεις φορές σκέφτονται πριν κάνουν μια μακρινή διαδρομή.
Γι’ αυτό και ακόμη και οι μικρές μετακινήσεις εκτός του αυστηρού δρομολογίου σπίτι – δουλειά θεωρούνται πλέον «πολυτέλεια». Ο λόγος είναι απλός: Η βενζίνη στην Ελλάδα παραμένει σταθερά ακριβή, παρότι η διεθνής τιμή του πετρελαίου κινείται σε χαμηλά επίπεδα. Οι τιμές στα πρατήρια έχουν «παγιωθεί» κοντά στα 1,75-1,80 ευρώ το λίτρο για την απλή αμόλυβδη, την ώρα που το αργό πετρέλαιο δεν ξεπερνά τα 60 δολάρια το βαρέλι.
Τη στιγμή που τα νοικοκυριά βλέπουν το κόστος μετακίνησης να απορροφά ολοένα και μεγαλύτερο μέρος του διαθέσιμου εισοδήματός τους, η κυβέρνηση πανηγυρίζει για τις υψηλές φορολογικές εισπράξεις. Πρόκειται για έσοδα που, σε μεγάλο βαθμό, προέρχονται από τους έμμεσους φόρους και ειδικότερα από τον Φόρο Προστιθέμενης Αξίας (ΦΠΑ) και τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης (ΕΦΚ) στα καύσιμα.
Και εδώ βρίσκεται το μεγάλο «κόλπο» που ελάχιστοι καταναλωτές αντιλαμβάνονται πλήρως όταν στέκονται μπροστά στην αντλία. Γιατί η τιμή που εμφανίζεται στο πρατήριο δεν αντανακλά το πραγματικό κόστος του καυσίμου, αλλά κυρίως τη φορολογική επιβάρυνση που έχει επιβάλει το κράτος. Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: Για ένα γέμισμα αυτοκινήτου με απλή αμόλυβδη βενζίνη, αξίας 50 ευρώ, με τιμή λίτρου 1,779 ευρώ, το πραγματικό κόστος του καυσίμου ανέρχεται μόλις στα 20,64 ευρώ.
Τα υπόλοιπα 29,36 ευρώ κατευθύνονται απευθείας στο κράτος και αφορούν φόρους και δασμούς. Με άλλα λόγια, σχεδόν 8 στα 10 ευρώ που πληρώνει ο οδηγός δεν αφορούν τη βενζίνη, αλλά τη φορολογία. Ο καταναλωτής, δηλαδή, πληρώνει περισσότερα στο Δημόσιο παρά για το ίδιο το προϊόν που βάζει στο ρεζερβουάρ του. Πρόκειται για μια πραγματικότητα που αποτυπώνει με τον πιο ωμό τρόπο γιατί η βενζίνη στην Ελλάδα παραμένει ακριβή και γιατί κάθε μετακίνηση μετατρέπεται σε μια διαρκώς αυξανόμενη οικονομική επιβάρυνση για τα νοικοκυριά.
«Καπέλο» στον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης ο ΦΠΑ
Η δομή της φορολογίας στα καύσιμα εξηγεί σε μεγάλο βαθμό αυτή την κατάσταση. Στη χώρα μας εφαρμόζεται ένας συνδυασμός έμμεσων φόρων, με κυρίαρχους τον Ειδικό Φόρο Κατανάλωσης και τον ΦΠΑ. Ο ΕΦΚ επιβάλλεται ανά λίτρο και παραμένει απολύτως σταθερός, ανεξάρτητα από το αν η διεθνής τιμή του πετρελαίου ανεβαίνει ή πέφτει. Ακόμα κι όταν το κόστος του αργού μειώνεται σημαντικά, ο ΕΦΚ παραμένει αμετάβλητος.
Πάνω σε αυτόν τον φόρο προστίθεται στη συνέχεια ο ΦΠΑ. Κι εδώ αποκαλύπτεται ακόμη μία στρέβλωση: Ο ΦΠΑ δεν υπολογίζεται μόνο στην καθαρή αξία της βενζίνης, αλλά και πάνω στον ίδιο τον ΕΦΚ. Πρόκειται για έναν μηχανισμό «φόρου πάνω στον φόρο», ο οποίος διογκώνει περαιτέρω την τελική τιμή που πληρώνει ο οδηγός στο ταμείο του πρατηρίου. Ακόμα και όταν οι διεθνείς τιμές του πετρελαίου αποκλιμακώνονται, η ανακούφιση για τον καταναλωτή είναι ελάχιστη ή και ανύπαρκτη. Οποια μείωση στην καθαρή τιμή του καυσίμου απορροφάται από τη βαριά και άκαμπτη φορολογία, αφήνοντας τις τελικές τιμές σχεδόν αμετάβλητες.
Η Ελλάδα στην 5η θέση της ευρωπαϊκής λίστας με τα ακριβότερα καύσιμα
Δεν είναι τυχαίο ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις ακριβότερες χώρες στον κόσμο ως προς την τιμή της βενζίνης. Σήμερα καταλαμβάνει τη 14η θέση παγκοσμίως και την 5η θέση στην ευρωζώνη, παρότι το εισόδημα των πολιτών της δεν βρίσκεται καν κοντά στα αντίστοιχα επίπεδα των χωρών με τις οποίες συγκρίνεται. Ακριβότερη τιμή βενζίνης από την Ελλάδα διαθέτουν κυρίως οι χώρες του ευρωπαϊκού Βορρά, όπως οι Ολλανδία, Γερμανία, Φινλανδία και Ιρλανδία. Αίσθηση προκαλεί το γεγονός πως η τιμή της αμόλυβδης στην Κύπρο κινείται σχεδόν στο 1,319 ευρώ το λίτρο, παρότι οι δύο χώρες αγοράζουν από τα ίδια διυλιστήρια.
Οι διεθνείς μελέτες
Η εικόνα αυτή επιβεβαιώνεται και από διεθνείς μελέτες. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης (ΟΟΣΑ), η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη εξάρτηση από την έμμεση φορολογία. Συγκεκριμένα, καταλαμβάνει την 5η θέση μεταξύ των χωρών που στηρίζουν σε υπερβολικό βαθμό τα φορολογικά τους έσοδα σε φόρους όπως ο ΦΠΑ και οι Ειδικοί Φόροι Κατανάλωσης.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά: Περίπου το 40,7% των συνολικών φορολογικών εσόδων της χώρας προέρχεται από αυτές τις δύο πηγές. Το 22,5% από τον ΦΠΑ και το 18,2% από τους ΕΦΚ. Πρόκειται για μια φορολογική στρατηγική που πλήττει δυσανάλογα τα χαμηλά και μεσαία εισοδήματα, καθώς οι έμμεσοι φόροι δεν λαμβάνουν υπόψη την πραγματική φοροδοτική ικανότητα των πολιτών. Ετσι, η βενζίνη μετατρέπεται σε έναν από τους πιο άδικους και αποδοτικούς μηχανισμούς είσπραξης φόρων που γεμίζει τα κρατικά ταμεία, αλλά αδειάζει τα πορτοφόλια των πολιτών.
