Ο αντιπυραυλικός θόλος της Ελλάδας έφερε στο προσκήνιο τη σημασία της ανανέωσης και της αυτονομίας του στόλου
- Του Περικλή Ζορζοβίλη
Το ζήτημα της επιλογής των οχημάτων φορέων – ρυμουλκών που ανέκυψε κατά την κατάρτιση των συμβάσεων για την προμήθεια των συστημάτων αντιαεροπορικής και αντιπυραυλικής άμυνας μέσω διακρατικής συμφωνίας με το Ισραήλ έφερε στο προσκήνιο την πολύ μεγάλη καθυστέρηση στην υλοποίηση προγράμματος για τη συνολική ανανέωση του στόλου των οχημάτων γενικής χρήσης που χρησιμοποιούν οι Ενοπλες Δυνάμεις και ιδιαίτερα ο Ελληνικός Στρατός.
Καθυστέρηση που, όσο κι αν φαίνεται απίστευτο, αγγίζει τα 50 χρόνια, καθώς στο δεύτερο μισό της δεκαετίας του 1970 ανατέθηκαν δύο μείζονες συμβάσεις για τη μαζική ανανέωση του στόλου των σειράς M (Μ34, Μ35, GMC) μεταχειρισμένων βενζινοκίνητων οχημάτων που τις προηγούμενες δεκαετίες παραχωρούνταν από τα αμερικανικά αποθέματα, με νέα, εγχώριας κατασκευής οχήματα. Ειδικότερα, το 1977 ανατέθηκε η υπ’ αριθμ. 2096/77 σύμβαση για την παραγωγή 3.500 οχημάτων στρατιωτικών προδιαγραφών των τύπων Marathon («ΜΑΡΑΘΩΝ») 680M (4×4) των 2,5 τόνων και 680Μ3 (6×6) των 3,5 τόνων, σχεδίασης της αυστριακής STEYR.
Δύο χρόνια αργότερα ανατέθηκε η υπ’ αριθμ. 3700/79 σύμβαση για την παραγωγή επιπλέον 3.500 οχημάτων των δύο τύπων και 1.500 πετρελαιοκινητήρων οχημάτων 680Μ (για αντικατάσταση βενζινοκινητήρων σε αμερικανικής προέλευσης οχήματα 2,5 τόνων της σειράς Μ). Το 1983 ανατέθηκε μία ακόμη σύμβαση, η υπ’ αριθμ. 3261/83 για την παραγωγή 480 οχημάτων (4×4) με χαμηλού κόστους καμπίνα με αφαιρούμενη συνθετική οροφή. Η παραγωγή των Marathon ολοκληρώθηκε το 1987 αποδίδοντας στις Ενοπλες Δυνάμεις πλέον των 7.500 οχημάτων των τύπων 680M και 680M3, με τον συντριπτικά μεγαλύτερο αριθμό να ανήκει στον πρώτο τύπο. Εκτός της μεταφοράς φορτίων (πυρομαχικών, υλικών, εφοδίων, πυρομαχικών) και προσωπικού παρήχθη πληθώρα εκδόσεων και των δύο τύπων (κινητές αποθήκες, διασκευασμένα συνεργεία, ελαφράς περισυλλογής, κέντρα διεύθυνσης πυρός (ΚΔΠ), φορείς όπλων, ψυγεία, βυτιοφόρα, υδροφόρα, πυροσβεστικά, μεταφοράς λυμάτων κ.ά.
Με τα Marathon υλοποιήθηκε η μετάβαση στην πετρελαιοκίνηση με σημαντικά οφέλη σε επιδόσεις και λειτουργικό κόστος, καθώς ο πετρελαιοκινητήρας έχει πολύ μεγαλύτερη διάρκεια ζωής και μικρότερη κατανάλωση καυσίμου σε σχέση με τον βενζινοκινητήρα. Ταυτόχρονα μειώθηκε δραματικά η πολυτυπία με ευεργετικά αποτελέσματα στην υποστήριξη και τη συντήρηση και γενικότερα στο λειτουργικό κόστος. Αναμφίβολα όμως μία από τις πιο σημαντικές συνέπειες ήταν ότι για την παραγωγή τους ιδρύθηκε στη Θεσσαλονίκη, ως θυγατρική της αυστριακής Steyer-Daimler-Puch, η ΣΤΑΓΙΕΡ ΕΛΛΑΣ ΑΒΕ, η οποία από το 1987 υπάχθηκε σε κρατικό έλεγχο και μετονομάστηκε σε Ελληνική Βιομηχανία Οχημάτων (ΕΛΒΟ). Ας σημειωθεί ότι η ΕΛΒΟ έχει επίσης κατασκευάσει κατόπιν αδείας περί τα 8.500-9.000 οχήματα γενικής χρήσης 1/4 τόνου Mercedes Benz MB-240GD (για Ελλάδα και Κύπρο), 4.480 οχήματα γενικής χρήσης 1 ¼ τόνου Mercedes Benz MB-290GD, περισσότερα από 600 οχήματα γενικής χρήσης και ειδικοποιημένα (θωρακισμένα ή μη) ΗΜMWV (Hummer) και 33 οχήματα μέσης περισυλλογής Oshkosh MTVR Mk. 28/6Χ6
Το πρόγραμμα
Παρά το γεγονός ότι η ανάγκη ανανέωσης του στόλου είναι υπαρκτή και πιεστική για πλειάδα λόγων (συμπεριλαμβανομένων και περιβαλλοντικών), κινητικότητα για τη μαζική ανανέωση του στόλου των οχημάτων γενικής χρήσης καταγράφηκε μόλις το 2020 με το πρόγραμμα του «εθνικού οχήματος». Το Γενικό Επιτελείο Στρατού (ΓΕΣ) απέστειλε σε διάφορους κατασκευαστές επιστολή πρόθεσης (χωρίς αναφορά σε προδιαγραφές ή άλλες τεχνικές απαιτήσεις) και τα οχήματα όσων ανταποκρίθηκαν αξιολογήθηκαν σε δοκιμές πεδίου στον Αυλώνα. Συνέχεια όμως δεν υπήρξε.
Τα επόμενα χρόνια το ΓΕΣ προσδιόρισε τις ανάγκες σε 5.500 έως 6.000 οχήματα 2,5 και 5 τόνων σε βάθος δεκαετίας, για την προμήθεια των οποίων στον εγκριθέντα Μακροπρόθεσμο Προγραμματισμό Αμυντικών Εξοπλισμών (ΜΠΑΕ) 2024-2036 περιλήφθηκαν πιστώσεις μόλις 600 εκατ. ευρώ, αλλά από το 2037 και μετά. Οπως αναφέρθηκε, το ζήτημα της επιλογής νέου οχήματος ανέκυψε κατά τις τελικές διαπραγματεύσεις μεταξύ της Γενικής Διεύθυνσης Αμυντικών Εξοπλισμών και Επενδύσεων του υπουργείου Εθνικής Αμυνας (ΥΠΕΘΑ/ΓΔΑΕΕ), της διεύθυνσης διεθνούς αμυντικής συνεργασίας του υπουργείου Αμυνας του Ισραήλ (SIBAT) και των αναδόχων, των δύο κρατικών ισραηλινών εταιριών Israel Aerospace Industries (IAI) και Rafael Adanced Defense Systems, για τα συστήματα του θόλου.
Οπως έγινε γνωστό, η ελληνική πλευρά ζήτησε την εγκατάσταση των συστημάτων επί οχημάτων της ιταλικής IVECO Defence Vehicles (IDV), με την οποία τον Μάρτιο του 2025 η METLEN υπέγραψε Μνημόνιο Αποκλειστικής Συνεργασίας (MoU) «για την από κοινού συμμετοχή τους στο πρόγραμμα του υπουργείου Εθνικής Αμυνας για την ανανέωση του στόλου στρατιωτικών φορτηγών -θωρακισμένων και μη- των τριών Κλάδων των Ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων». Γίνεται εύκολα αντιληπτό ότι καθώς δεν έχει αρχίσει να υλοποιείται το κύριο πρόγραμμα προμήθειας, ούτε έχει προηγηθεί η αξιολόγηση υποψηφιοτήτων βάσει τεχνικών και επιχειρησιακών προδιαγραφών, πρόκειται για μία αποσπασματική προμήθεια για τις ανάγκες του συγκεκριμένου. Πάντως το ενδεχόμενο η επιλογή να καθορίσει και τις μελλοντικές εξελίξεις στον τομέα των οχημάτων γενικής χρήσης είναι υπαρκτό.
Προκλήσεις και προοπτικές για εγχώρια παραγωγή, ανακατασκευή και συναρμολόγηση ρυμουλκών
Με τα μέχρι σήμερα δεδομένα δεν φαίνεται να υπάρχει ισχυρή πολιτική βούληση, όπως επί υπουργίας Ευάγγελου Αβέρωφ, ή οι αναγκαίοι οικονομικοί πόροι για τη δρομολόγηση ενός προγράμματος μεγέθους αντίστοιχου των Marathon, έστω και σε βάθος χρόνου. Επιπρόσθετα, η ανυπαρξία προγραμμάτων τα τελευταία 20 έτη, ο μικρός σχετικά αριθμός των προς προμήθεια οχημάτων (5.500 έως 6.000) και οι υψηλές επενδύσεις που απαιτεί η εξ ολοκλήρου εγχώρια σχεδίαση και παραγωγή οχημάτων γενικής χρήσης (κυριολεκτικά «εθνικών»), καθιστούν πιθανότερη επιλογή την εγχώρια συναρμολόγηση. Οπως και στην περίπτωση των Marathon τα κύρια μέρη των οχημάτων (σασί, κινητήρας, σύστημα μετάδοσης, κ.λπ.) θα παραδίδονται σε συλλογές (CKD, MKD ή SKD) στην εγχώρια βιομηχανία για συναρμολόγηση. Η ίδια θα μπορούσε επίσης αναλάβει την υπερκατασκευή (καμπίνα, θωρακισμένη ή μη, αμάξωμα), τομέα που στη χώρα μας ήδη υφίσταται δραστηριότητα στον πολιτικό τομέα. Ας σημειωθεί ότι με τη συγκεκριμένη μέθοδο στο πρόγραμμα των Marathon επιτεύχθηκε κατά μέσο όρο ποσοστό Ελληνικής Προστιθέμενης Αξίας (ΕΠΑ), δηλαδή της αξίας που προστίθεται από την εγχώρια βιομηχανία κατά την κατασκευή μεταποίηση – συναρμολόγηση υλικών ή την παροχή υπηρεσιών, περί το 50%, ένα από τα υψηλότερα ιστορικά.
Παράλληλα, ας σημειωθεί ότι από τον διατιθέμενο στόλο, με την εξαίρεση των οχημάτων των μονάδων που εκτελούν τον όγκο των καθημερινών μεταφορών, το μεγαλύτερο ποσοστό καταγράφει ετησίως μικρό αριθμό χιλιομέτρων κυρίως λόγω συμμετοχής σε ασκήσεις και εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Αυτό δε ισχύει ιδιαίτερα για τις ειδικοποιημένες εκδόσεις. Σύμφωνα με πηγές που έχουν βαθιά γνώση επί του θέματος και των δυνατοτήτων των στρατιωτικών εργοστασίων, η καταρχήν δειγματοληπτική επιθεώρηση του στόλου προκειμένου να διαπιστωθεί η ακριβής κατάσταση των οχημάτων και στη συνέχεια η υλοποίηση προγράμματος πλήρους ανακατασκευής, συμπεριλαμβανομένης και της αντικατάστασης του κινητήρα όπου απαιτείται, μπορεί με λελογισμένο κόστος να αποδώσει πλήρως λειτουργικά οχήματα που μπορούν να καλύψουν μέρος των αναγκών. Και στο πρόγραμμα αυτό είναι δυνατή η συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα ιδιαίτερα σε ό,τι αφορά την υπερκατασκευή.
