Η συνεχής εξέλιξη του ιού της γρίπης και η ανάγκη για αποτελεσματική προστασία του πληθυσμού οδηγούν κάθε χρόνο τη διεθνή επιστημονική κοινότητα σε μια σύνθετη διαδικασία πρόβλεψης: ποια στελέχη του ιού είναι πιθανότερο να κυκλοφορήσουν την επόμενη εποχική περίοδο. Με βάση αυτά τα δεδομένα, καθορίζεται και η σύνθεση των αντιγριπικών εμβολίων.
Ο ιός της γρίπης μεταλλάσσεται διαρκώς μέσα από μικρές γενετικές αλλαγές, οι οποίες του επιτρέπουν να αποφεύγει εν μέρει την ανοσία που έχει αναπτυχθεί στον πληθυσμό. Η διαδικασία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε νέα επιδημικά κύματα, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την ετήσια επικαιροποίηση των εμβολίων.
Οι συστάσεις του ΠΟΥ για τη νέα περίοδο
Στις 27 Φεβρουαρίου 2026, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ανακοίνωσε τις επίσημες συστάσεις για τη σύνθεση των εμβολίων κατά της γρίπης για την περίοδο 2026–2027 στο βόρειο ημισφαίριο. Η απόφαση αυτή προέκυψε ύστερα από τετραήμερη διεθνή διαβούλευση επιστημόνων, οι οποίοι αξιολόγησαν δεδομένα επιτήρησης που συλλέγονται από ολόκληρο τον κόσμο.
Οι συναντήσεις αυτές πραγματοποιούνται δύο φορές τον χρόνο – μία για το βόρειο και μία για το νότιο ημισφαίριο. Στη διαδικασία συμμετέχουν ειδικοί από τα Συνεργαζόμενα Κέντρα του ΠΟΥ και από τα βασικά ρυθμιστικά εργαστήρια που αποτελούν μέρος του Παγκόσμιου Συστήματος Επιτήρησης και Αντιμετώπισης της Γρίπης (Global Influenza Surveillance and Response System – GISRS).
Το GISRS λειτουργεί από το 1952 και θεωρείται ο παλαιότερος διεθνής μηχανισμός συστηματικής επιτήρησης λοιμωδών νοσημάτων. Μέσω αυτού συγκεντρώνονται, αναλύονται και αξιολογούνται στοιχεία για την εξέλιξη του ιού της γρίπης σε παγκόσμια κλίμακα.
Οι συστάσεις που εκδίδει ο ΠΟΥ αποτελούν τη βάση πάνω στην οποία οι εθνικές ρυθμιστικές αρχές και οι φαρμακευτικές εταιρείες σχεδιάζουν και παράγουν τα εμβόλια της επόμενης περιόδου. Στόχος είναι η όσο το δυνατόν μεγαλύτερη προστασία των πληθυσμών από σοβαρή νόσηση και θάνατο.
Τα στελέχη που θα περιλαμβάνονται στα εμβόλια
Για τα εμβόλια που παράγονται με την παραδοσιακή μέθοδο καλλιέργειας του ιού σε γονιμοποιημένα αυγά, ο ΠΟΥ, με βάση τα παγκόσμια δεδομένα επιτήρησης, προτείνει να περιλαμβάνονται συγκεκριμένα στελέχη του ιού που εκτιμάται ότι θα κυκλοφορήσουν περισσότερο την επόμενη περίοδο.
Παράλληλα, για τα εμβόλια που παρασκευάζονται με νεότερες τεχνολογίες -όπως η κυτταροκαλλιέργεια, η χρήση ανασυνδυασμένων πρωτεϊνών ή τεχνολογίες νουκλεϊκού οξέος, όπως το mRNA- προτείνεται επίσης αντίστοιχη σύνθεση με βάση τα επικρατέστερα στελέχη.
Η διαφοροποίηση αυτή οφείλεται στο γεγονός ότι οι τεχνολογίες παραγωγής επηρεάζουν τον τρόπο με τον οποίο αναπτύσσονται οι εμβολιαστικές πλατφόρμες και την προσαρμογή τους στα κυκλοφορούντα στελέχη.
Η εικόνα της γρίπης το 2025
Τα δεδομένα από την προηγούμενη περίοδο έπαιξαν σημαντικό ρόλο στις φετινές συστάσεις. Το 2025 κυριάρχησαν διεθνώς οι ιοί γρίπης τύπου Α και ιδιαίτερα ορισμένοι υποτύποι τους.
Τον Αύγουστο του 2025, τα Κέντρα Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων των ΗΠΑ (CDC) ταυτοποίησαν για πρώτη φορά μια διαφοροποιημένη παραλλαγή του ιού A(H3N2), η οποία έγινε γνωστή ως «υποτύπος Κ». Η παραλλαγή αυτή αποδείχθηκε ιδιαίτερα μεταδοτική και εξαπλώθηκε γρήγορα σε πολλές χώρες.
Η ταχεία διάδοσή της συνέβαλε στην πρόωρη έναρξη της εποχικής γρίπης και προκάλεσε ένα εκτεταμένο επιδημικό κύμα. Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2025, το υποστέλεχος Κ αντιστοιχούσε περίπου στο 90% των κρουσμάτων γρίπης τύπου Α σε αρκετές περιοχές του κόσμου.
Συνολικά, η περίοδος γρίπης 2025–2026 καταγράφεται ως μία από τις πιο έντονες των τελευταίων δεκαετιών.
Αντίθετα, οι ιοί γρίπης τύπου Β εμφανίστηκαν σε πολύ μικρότερο βαθμό. Τα περιστατικά που καταγράφηκαν αφορούσαν αποκλειστικά στελέχη της γενετικής γραμμής B/Victoria, ενώ η γραμμή B/Yamagata δεν έχει εντοπιστεί παγκοσμίως από τον Μάρτιο του 2020.
Επιτήρηση ζωονοτικών ιών και πανδημική ετοιμότητα
Κατά τη διάρκεια της ίδιας διεθνούς διαβούλευσης, οι ειδικοί εξέτασαν και ιούς γρίπης που κυκλοφορούν στα ζώα, κυρίως σε πτηνά και χοίρους, και έχουν προκαλέσει περιστασιακές ανθρώπινες λοιμώξεις.
Οι λεγόμενοι ζωονοτικοί ιοί παρακολουθούνται στενά, καθώς σε περίπτωση που αποκτήσουν την ικανότητα να μεταδίδονται εύκολα από άνθρωπο σε άνθρωπο, θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε πανδημική απειλή.
Από τις 23 Σεπτεμβρίου 2025 έχουν καταγραφεί στον ΠΟΥ 25 περιστατικά ανθρώπινων λοιμώξεων από τέτοιους ιούς σε έξι διαφορετικές χώρες. Στις περισσότερες περιπτώσεις τα περιστατικά συνδέονταν με επαφή με μολυσμένα ζώα ή με περιβάλλοντα που είχαν επιμολυνθεί από τον ιό.
Μέχρι στιγμής δεν έχει καταγραφεί μετάδοση από άνθρωπο σε άνθρωπο.
Οι «υποψήφιοι ιοί εμβολίου»
Στο πλαίσιο της διεθνούς προετοιμασίας για ενδεχόμενη πανδημία, οι επιστήμονες επιλέγουν επίσης τους λεγόμενους «υποψήφιους ιούς εμβολίου» (Candidate Vaccine Viruses – CVVs).
Πρόκειται για στελέχη που διατηρούνται διαθέσιμα σε εργαστήρια, ώστε να μπορούν να χρησιμοποιηθούν άμεσα ως βάση για την παραγωγή εμβολίου, εάν εμφανιστεί ένας νέος ιός με πανδημική δυναμική.
Κατά τη φετινή συνάντηση προτάθηκε η ανάπτυξη ενός νέου υποψήφιου ιού εμβολίου για το στέλεχος A(H9N2), έναν υπότυπο της γρίπης των πτηνών που κυκλοφορεί κυρίως στα πουλερικά αλλά έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να μολύνει και ανθρώπους.
Ένας ιός που αναδεικνύει τη διασύνδεση του πλανήτη
Η συνεχής εξέλιξη του ιού της γρίπης αποτελεί υπενθύμιση της αλληλεξάρτησης που χαρακτηρίζει τον σύγχρονο κόσμο, όπως επισήμανε ο γενικός διευθυντής του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας, Τέντρος Αντανόμ Γκεμπρεγέσους.
«Εποχή με εποχή, οι συνεχώς εξελισσόμενοι ιοί της γρίπης κυκλοφορούν παγκοσμίως και μας δείχνουν πόσο συνδεδεμένος είναι ο πλανήτης μας».
Η διεθνής συνεργασία στην επιτήρηση της γρίπης και η ανταλλαγή επιστημονικών δεδομένων επιτρέπουν την έγκαιρη προσαρμογή των εμβολίων στα νέα στελέχη, ενισχύοντας την άμυνα της δημόσιας υγείας απέναντι σε εποχικές εξάρσεις αλλά και σε πιθανές μελλοντικές πανδημίες.
