Ποιος είναι ο Αντρές Ρίτερ που θα αντικαταστήσει τη Λάουρα Κοβέσι, η οποία έχει ανεβάσει ψηλά τον πήχη καθώς υπάρχουν αμφιβολίες για το αν θα είναι ανθεκτικός ο Γερμανός σε πολιτικές πιέσεις
- Από ειδικό συνεργάτη
Δεν είναι ο τυπικός καριερίστας εισαγγελέας που κυνηγάει δημοσιότητα. Ο 61χρονος Αντρές Ρίτερ, ο Γερμανός που από τον Νοέμβριο του 2026 θα ηγείται της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, μιλάει σαν μηχανικός που μόλις ανακάλυψε ένα τεράστιο, αόρατο δίκτυο σωληνώσεων κάτω από την Ευρώπη: «Αποκαλύπτουμε πραγματικά έναν νέο κόσμο εγκλήματος».
Αυτή η φράση, που επαναλαμβάνει σε γερμανικά μέσα, δεν είναι ρητορική. Είναι η πολιτική του πεποίθηση: Η Ευρώπη έχει χτίσει έναν ενιαίο χώρο χωρίς σύνορα, αλλά οι εθνικές Αρχές εξακολουθούν να βλέπουν μόνο κομμάτια του παζλ. Η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία είναι το εργαλείο που συνδέει τα κομμάτια και δείχνει την πραγματική εικόνα.
Τι πιστεύει πραγματικά για το έγκλημα στην Ευρωπαϊκή Ενωση; Ο Ρίτερ δεν βλέπει την απάτη στον ΦΠΑ και στα τελωνεία ως «τεχνικό» πρόβλημα. Χαρακτηρίζει «έκπληξη και σοκ» το γεγονός ότι το φαινόμενο αγνοήθηκε επί δεκαετίες. «Το κέρδος ξεπερνάει αυτό του εμπορίου ναρκωτικών, ενώ ο κίνδυνος σύλληψης είναι πολύ μικρότερος. Είναι πολύ αποδοτικό μοντέλο ακόμα και για εγκληματικές οργανώσεις». Δεν κατηγορεί τον ενιαίο ευρωπαϊκό χώρο – αντιθέτως, πιστεύει ότι το πρόβλημα είναι η ανεπάρκεια ανίχνευσης. «Δεν είναι πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αλλά πρόβλημα ανίχνευσης».
Η άποψή του είναι ξεκάθαρη: Η Ευρωπαϊκή Ενωση χρειάζεται μια υπερεθνική Εισαγγελία ακριβώς επειδή τα εθνικά συστήματα φτάνουν στα όριά τους όταν τα χρήματα, οι εταιρίες-βιτρίνα και οι διαδρομές περνούν από πέντε έξι χώρες ταυτόχρονα.
Η προϊστορία που διαμορφώνει τη στάση του: Ο Ρίτερ δεν έφτασε στην κορυφή από το πουθενά. Ως αναπληρωτής Ευρωπαίος γενικός εισαγγελέας από το 2020 βοήθησε να χτιστεί η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία από το μηδέν στο Λουξεμβούργο. Πριν από αυτό, επί χρόνια ήταν ανώτερος εισαγγελέας στο Ρόστοκ και αναπληρωτής γενικός εισαγγελέας στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία – σε μια περιοχή όπου έμαθε να κυνηγάει οικονομικά εγκλήματα σε ένα περιβάλλον όπου τα κράτη-μέλη συχνά «δεν μιλάνε την ίδια γλώσσα».
Αυτή η εμπειρία τού έδωσε την πεποίθηση ότι μόνο μια υπερεθνική Αρχή μπορεί να δει τις δομές και τους πραγματικούς εγκληματίες πίσω από τις εταιρίες.
Οι δηλώσεις που δείχνουν τις διαθέσεις του για το μέλλον – και για την Ελλάδα: Η πιο χαρακτηριστική και απερίφραστη τοποθέτησή του αφορά ακριβώς τις υποθέσεις που απασχολούν ιδιαίτερα χώρες όπως η δική μας, για το σκάνδαλο του ΟΠΕΚΕΠΕ. Οπως αποκάλυψε η «κυριακάτικη δημοκρατία», σε πρόσφατη συνέντευξή του στη δημόσια γερμανική τηλεόραση, όταν ρωτήθηκε για την έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας, απάντησε χωρίς περιστροφές, βασισμένος στα έως τώρα ευρήματα: «Οταν κοιτάξουμε τις υποθέσεις στην Ελλάδα, τότε μιλάμε όντως για κάτι πολύ μεγαλύτερο: Η ζημιά δεν είναι σε μερικά ευρώ εδώ κι εκεί -δεν είναι ο απλός αγρότης που έκανε λάθος στη δήλωσή του-, αλλά πρόκειται για ένα σύστημα καθοδηγημένο και οργανωμένο από τα πάνω προς τα κάτω!»
Η φράση «von oben nach unten» -«από πάνω προς τα κάτω»- δεν είναι τυχαία. Υπονοεί καθοδήγηση από υψηλά κλιμάκια, διοικητικά και πολιτικά, και όχι απλώς μεμονωμένα λάθη ή απάτες μικρής κλίμακας. Αυτή η δήλωση δείχνει ότι ο Ρίτερ δεν διστάζει να ονοματίσει το πρόβλημα ως συστημικό όταν τα στοιχεία το επιβάλλουν – και μάλιστα το κάνει δημόσια, χωρίς υπεκφυγές. Εστιάζει στο πλεονέκτημα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας: Συγκεντρώνοντας όλες τις υποθέσεις, αποκαλύπτει δομές και συνδέσμους που οι εθνικές Αρχές δεν βλέπουν.
Σε σχέση με τη Λάουρα Κοβέσι, ο Ρίτερ θεωρείται γενικά πιο ήπιος, πιο τεχνοκρατικός και λιγότερο συγκρουσιακός στο στιλ. Η Κοβέσι ήταν «πύρινη μαχήτρια» – μαχητική, δημόσια κριτική, με συγκρούσεις με κυβερνήσεις και εθνικά Συντάγματα. Ο Ρίτερ είναι ο «μηχανικός»: μεθοδικός, επιμελής, εστιασμένος σε δεδομένα, πίνακες και οργάνωση.
Ωστόσο, η δήλωση για την Ελλάδα δείχνει ότι δεν είναι λιγότερο σκληρός στην ουσία όταν τα ευρήματα είναι σαφή. Δεν αποφεύγει να πει δημόσια ότι πίσω από τις υποθέσεις υπάρχει οργανωμένο σύστημα, κάτι που συνεχίζει ακριβώς τη γραμμή της Κοβέσι, αλλά με πιο ήρεμο, τεκμηριωμένο ύφος.
Η φήμη του και τα ερωτήματα που μένουν: Ο Αντρές Ρίτερ έχει γενικά πολύ θετική φήμη στους κύκλους της ευρωπαϊκής Δικαιοσύνης και των γερμανικών μέσων: «κορυφαίος νομικός», «έμπειρος ειδικός», αξιόπιστος, ακλόνητος. Η φήμη του είναι εξαιρετική σε τεχνικό επίπεδο, αλλά ήσυχη και χωρίς «αστέρι» – δεν είναι ο «ήρωας» ή ο «πολεμιστής», είναι ο αξιόπιστος μηχανικός που θα κρατήσει και θα εξελίξει την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία. Στη Γερμανία αυτό εκτιμάται πολύ, ειδικά μετά την «πρωτοποριακή» φάση της Κοβέσι.
Δεν υπάρχει αρνητική φήμη – μόνο ερωτήματα για το αν θα είναι εξίσου «σκληρός» σε πολιτικές πιέσεις. Τα μόνα ερωτήματα ή ήπιες αμφιβολίες που έχουν εκφραστεί δημόσια (κυρίως σε γερμανικά μέσα και αναλύσεις γύρω από τον διορισμό του) αφορούν ακριβώς αυτό: Αν θα είναι εξίσου ανθεκτικός σε πολιτικές πιέσεις όσο η Κοβέσι. Προκύπτουν από τη διαφορά στιλ (μαχητική έναντι μεθοδικής και ήπιας) και από τον φόβο ότι σε πολιτικά φορτισμένες υποθέσεις χρειάζεται κάτι παραπάνω από τεχνοκρατία. Ωστόσο, δηλώσεις όπως αυτή για την Ελλάδα δείχνουν ότι, όταν τα στοιχεία είναι σαφή, δεν διστάζει να τα πει απερίφραστα – κάτι που απαντάει εν μέρει στα σχόλια «θα δούμε στην πράξη».
Δεν θέλει να γίνει αρεστός, θέλει να είναι αποτελεσματικός
Η συνολική διάθεση του Ρίτερ; Είναι ο πραγματιστής ευρωπαϊστής: Πιστεύει ότι η Ευρώπη μπορεί να προστατέψει τα χρήματα των πολιτών της μόνο αν δώσει πραγματικές υπερεθνικές εξουσίες σε μια ανεξάρτητη Αρχή. Δεν είναι ιδεολόγος της «περισσότερης Ευρώπης» με θεωρητικό τρόπο – είναι ο εισαγγελέας που λέει «το μοντέλο μας δουλεύει, ας το επεκτείνουμε εκεί που έχει νόημα».
Δεν θέλει να γίνει αρεστός. Θέλει να γίνει αποτελεσματικός. Στα γερμανικά μέσα παρουσιάζεται ως ο πρώτος Γερμανός που παίρνει την κορυφή μιας ευρωπαϊκής Αρχής που «δεν κάνει χάρες σε κανέναν». Κι από τον Νοέμβριο ο Ρίτερ δεν θα είναι απλώς ο νέος αρχηγός. Θα είναι ο άνθρωπος που θα αποφασίσει αν η Ευρώπη θα συνεχίσει να χάνει δισεκατομμύρια «αόρατα» ή θα αρχίσει επιτέλους να βλέπει ολόκληρο το δίκτυο – και όταν τα στοιχεία δείχνουν συστημική διαφθορά, όπως στην Ελλάδα, δεν φαίνεται να διστάζει να το πει απερίφραστα…
