Η μάχη των… τυριών καλά κρατεί
Εδώ και τέσσερις γενιές, η οικογένεια Σαρτόρι στο Πλίμουθ του Ουισκόνσιν φτιάχνει το δικό της Asiago, ακολουθώντας μια συνταγή που έφερε μαζί του από την Ιταλία ο παππούς Πάολο Σαρτόρι, ο οποίος κατάγεται από περιοχή κοντά στο Αζιάγκο.
Σήμερα όμως αυτή η οικογενειακή παράδοση συναντά σοβαρό εμπόδιο. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και αρκετές άλλες χώρες αρνούνται πλέον στους Αμερικανούς παραγωγούς, όπως οι Σαρτόρι, το δικαίωμα να χρησιμοποιούν την ονομασία «Asiago», όπως και τις ονομασίες παρμεζάνα, ρομάνο και άλλα γνωστά ιταλικά τυριά.
Επιμένουν ότι αυτά τα ονόματα ανήκουν αποκλειστικά σε προϊόντα που παράγονται στην Ιταλία με τον παραδοσιακό τρόπο.
Για να αποφύγουν τις γενικότερες περιγραφές («σκληρό ιταλικό τυρί» κ.λπ.), οι Αμερικανοί τυροκόμοι αναγκάζονται να περιορίσουν τις εξαγωγές τους σε ορισμένες μόνο αγορές εκτός ΗΠΑ.
«Δεν είναι δουλειά Ευρωπαίων δικηγόρων να αποφασίζουν ποιο τυρί είναι καλύτερο. Αυτό πρέπει να το κρίνουν οι καταναλωτές στην αγορά», λέει ο Μπερτ Σαρτόρι, δισέγγονος του ιδρυτή.
Η κυβέρνηση Τραμπ έχει πάρει ξεκάθαρη θέση στο θέμα. Προσπαθεί να εξασφαλίσει διεθνώς το δικαίωμα των Αμερικανών παραγωγών να χρησιμοποιούν ονόματα όπως Asiago, φέτα, παρμεζάνα, γκοργκοντζόλα, μπρι και μίνστερ, θεωρώντας τα γενικές ονομασίες τροφίμων και όχι αποκλειστικά γεωγραφικές ενδείξεις.
Σε εμπορικές συμφωνίες με τρίτες χώρες, η Ουάσιγκτον ζητά να αναγνωρίζεται το δικαίωμα των αμερικανικών εταιρειών να πωλούν τα τυριά τους με τις ονομασίες που γνωρίζει το κοινό.
Ήδη χώρες όπως η Ταϊβάν, η Μαλαισία και η Αργεντινή έχουν δεσμευτεί να επιτρέψουν αυτή την πρακτική.
«Η περασμένη χρονιά ήταν σταθμός», δήλωσε η Σόνα Μόρις, υπεύθυνη εμπορικής πολιτικής στην Εθνική Ομοσπονδία Παραγωγών Γάλακτος των ΗΠΑ.
Από την πλευρά τους, οι Ιταλοί παραγωγοί παρμεζάνας, μέσω του Consorzio del Formaggio Parmigiano Reggiano, αντιδρούν έντονα. Υποστηρίζουν ότι η ονομασία «παρμεζάνα» πρέπει να χρησιμοποιείται μόνο για τυρί που παράγεται στη συγκεκριμένη περιοχή της βόρειας Ιταλίας και σύμφωνα με αυστηρούς κανόνες.
Το 2023, το κονσόρτσιουμ κατάφερε να αφαιρέσει τη λέξη «παρμεζάνα» από διαφήμιση αμερικανικής εταιρείας σε έκθεση τροφίμων στη Γερμανία. Όπως τονίζουν, στην Ευρωπαϊκή Ένωση απαγορεύεται η πώληση και διαφήμιση τέτοιων «απομιμήσεων».
Το 2025, το κονσόρτσιουμ εκτιμούσε ότι οι πωλήσεις «ψεύτικης παρμεζάνας» εκτός Ε.Ε. ξεπερνούσαν τα 2 δισεκατομμύρια ευρώ τον χρόνο.
Ο πρόεδρος του οργανισμού, Νίκολα Μπερτινέλι, υποστηρίζει ότι το ζήτημα είναι κυρίως θέμα διαφάνειας: «Οι καταναλωτές πρέπει να ξέρουν τι αγοράζουν. Δεν είναι σωστό να νομίζουν ότι παίρνουν αυθεντικό ιταλικό προϊόν όταν δεν ισχύει κάτι τέτοιο».
Σύμφωνα με την Wall Street Journal, οι αμερικανικές γαλακτοκομικές επιχειρήσεις είναι μεγάλες, αποδοτικές και έχουν πολυετή εμπειρία στην παραγωγή τυριών ευρωπαϊκού τύπου.
Συχνά προσφέρουν τα προϊόντα τους σε χαμηλότερες τιμές από τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές. Πέρυσι οι εξαγωγές αμερικανικών τυριών σημείωσαν άλμα 20%, φτάνοντας το ιστορικό υψηλό των 613.000 τόνων.
Η εφημερίδα επισημαίνει ότι δεν είναι πάντα ξεκάθαρο πότε μια γεωγραφική ονομασία μετατρέπεται σε γενική περιγραφή προϊόντος. Για παράδειγμα, το τσένταρ θεωρείται πλέον είδος τυριού και όχι αποκλειστικά προϊόν της αγγλικής πόλης Cheddar. Αντίθετα, ακόμα και οι ΗΠΑ αναγνωρίζουν ότι ο όρος «Champagne» προορίζεται μόνο για αφρώδη οίνο από τη συγκεκριμένη περιοχή της Γαλλίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχει η περίπτωση της φέτας. Για τους Αμερικανούς είναι απλώς ένα θρυμματιζόμενο, αλμυρό τυρί. Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμα και αν δεν είναι τοπωνύμιο, η φέτα μπορεί να παράγεται μόνο σε συγκεκριμένες περιοχές της Ελλάδας, με βάση την μακραίωνη παράδοση.
Η Ε.Ε. μάλιστα υπενθυμίζει ότι μια πρώιμη εκδοχή της αναφέρεται ήδη στην «Οδύσσεια» του Ομήρου, στην σπηλιά του Πολύφημου.
Οι ΗΠΑ και η Ευρώπη έχουν ουσιαστικά βαλτώσει στις μεταξύ τους διαπραγματεύσεις, γι’ αυτό και η σύγκρουση μεταφέρεται σε τρίτες χώρες.
Τον Σεπτέμβριο η Ε.Ε. υπέγραψε εμπορική συμφωνία με την Ινδονησία, σύμφωνα με την οποία η χώρα δεσμεύεται να προστατεύσει πάνω από 200 ευρωπαϊκά τρόφιμα, μεταξύ άλλων ορίζοντας ότι η φέτα είναι μόνο ελληνική και η γκοργκοντζόλα μόνο ιταλική.
Λίγους μήνες αργότερα, τον Φεβρουάριο, η κυβέρνηση Τραμπ έκλεισε δική της συμφωνία με την Ινδονησία, η οποία διαβεβαίωσε ότι θα επιτρέψει στους Αμερικανούς να χρησιμοποιούν τις ονομασίες που θέλουν, ακριβώς το αντίθετο από ό,τι είχε συμφωνήσει με την Ευρώπη.
Ο εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ολοφ Γκιλ, ήταν σαφής, καθώς η Ινδονησία πρέπει να τηρήσει όσα συμφώνησε με την Ε.Ε., αλλιώς «θα υπάρξουν συνέπειες». Οι συμφωνίες με άλλες χώρες δεν πρέπει να υπονομεύουν τις δεσμεύσεις προς την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Τον Μάρτιο ολοκληρώθηκε και η εμπορική συμφωνία Ε.Ε.-Αυστραλίας, η οποία προστατεύει 396 ευρωπαϊκά προϊόντα. Οι Αυστραλοί τυροκόμοι θα πρέπει να σταματήσουν να χρησιμοποιούν την ονομασία fontina μέσα σε πέντε χρόνια, ενώ για τη φέτα ισχύει μεταβατική περίοδος μόνο για υφιστάμενους παραγωγούς.
