Aνάχωμα στις ανησυχίες η εκεχειρία ΗΠΑ – Ιράν
Η επίτευξη εκεχειρίας δύο εβδομάδων μεταξύ ΗΠΑ και Ιράν προκάλεσε ράλι ανακούφισης στα διεθνή χρηματιστήρια και οδήγησε σε πτώση («βύθισε») τις τιμές του πετρελαίου, καθώς άνοιξε ο δρόμος για ουσιαστικές διαπραγματεύσεις με στόχο τον τερματισμό των πολεμικών συγκρούσεων.
Ωστόσο, αρκετοί αναλυτές τονίζουν ότι «είμαστε ακόμη στην ομίχλη του πολέμου» και ότι ο κίνδυνος αντιστροφής παραμένει υψηλός. Εκτιμούν ότι η κατάπαυση του πυρός είναι «εύθραυστη» και ότι οι προτάσεις και των δύο πλευρών αποτελούν μόνο ένα αρχικό πλαίσιο για περαιτέρω συνομιλίες.
Επιπλέον, οι ίδιοι αναλυτές επισημαίνουν ότι η μαζική επανεκκίνηση των μεταφορών πετρελαίου δεν είναι εξασφαλισμένη, παρά την εκεχειρία. Όπως υπογραμμίζουν, η αποκατάσταση της μεγαλύτερης διαταραχής στην ιστορία της αγοράς πετρελαίου δεν πρόκειται να γίνει γρήγορα ούτε εύκολα. Αυτό σημαίνει ότι θα συνεχιστούν οι υψηλές τιμές και η έλλειψη προμηθειών σε μεγάλες εισαγωγικές χώρες.
Οι επόμενες ημέρες θα δείξουν πόσο γρήγορα θα επανέλθει η ροή των δεξαμενόπλοιων μέσω των Στενών του Ορμούζ, καθώς οι όροι που μπορεί να θέσει το Ιράν για τη διέλευση των πλοίων παραμένουν ασαφείς.
Όπως σημειώνουν οι αναλυτές, οι αγορές ενέργειας μπορεί να ενθουσιάστηκαν αμέσως μετά την ανακοίνωση της εκεχειρίας, ωστόσο ο σκεπτικισμός μπορεί να επιστρέψει γρήγορα. Η επανεκκίνηση των κλειστών εγκαταστάσεων και της παραγωγής που είχε διακοπεί λόγω του πολέμου ενδέχεται να απαιτήσει από εβδομάδες έως και μήνες.
Σχεδόν 15 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως από την περιοχή του Κόλπου παραμένουν εκτός αγοράς, λόγω των διακοπών στην παραγωγή, των αυξημένων κινδύνων για τις υποδομές και των περιορισμών στις μεταφορές.
Σύμφωνα με τη Citi, η διαταραχή στις ροές ενέργειας εκτιμάται ότι προκαλεί απώλεια 11 έως 16 εκατομμυρίων βαρελιών ημερησίως, ένα μέγεθος που υπερβαίνει αναλογικά τα ιστορικά ενεργειακά σοκ.
Πριν από την επίτευξη της εκεχειρίας, ορισμένοι αναλυτές εξέφραζαν ανησυχία ότι η άνοδος των διεθνών τιμών του πετρελαίου θα μπορούσε να δημιουργήσει συνθήκες στις αγορές που να θυμίζουν την περίοδο πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση του 2008. Τότε, η τιμή του πετρελαίου είχε διπλασιαστεί στα 140 δολάρια το βαρέλι μέχρι τον Αύγουστο του 2008, από τα 70 δολάρια τον Ιούλιο του 2007.
Οι τιμές του πετρελαίου έχουν εκτοξευθεί από την έναρξη του πολέμου. Ωστόσο, παραμένουν χαμηλότερα από το υψηλότερο επίπεδο που παρατηρήθηκε μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022.
Η ρωσική εισβολή είχε εκτοξεύσει την τιμή στα 139,13 δολάρια – το υψηλότερο επίπεδο από το 2008, όταν είχε φτάσει στο απόλυτο ρεκόρ των 147,50 δολαρίων. Ο πόλεμος στο Ιράν που ξέσπασε στις 28 Φεβρουαρίου έχει ήδη ωθήσει τις τιμές του πετρελαίου σε άνοδο έως και τα 120 δολάρια.
Οι αγορές δεν έχουν προεξοφλήσει ούτε ένα σενάριο τύπου 2022, όταν το Brent παρέμεινε πάνω από τα 100 δολάρια το βαρέλι για περίπου πέντε μήνες, ενώ οι τρέχουσες τιμές είναι σημαντικά χαμηλότερες από το ρεκόρ του 2008.
Επιπλέον, σε αντίθεση με τα πετρελαϊκά σοκ τόσο του 2022 όσο και της δεκαετίας του 1970, ο πληθωρισμός παραμένει γενικά κοντά στον στόχο, τουλάχιστον μέχρι στιγμής.
Τουλάχιστον προς το παρόν, δεν έχουμε φτάσει στα ιστορικά όρια που συνόδευαν σημαντικές κινήσεις risk-off σε προηγούμενες πετρελαϊκές κρίσεις. Δεν έχει παρατηρηθεί ακόμη επιθετική στροφή από τις κεντρικές τράπεζες, ενώ – δεδομένου ότι είναι ακόμη νωρίς – δεν υπάρχουν εμφανή σημάδια επιδείνωσης των οικονομικών δεδομένων.
Οι πετρελαϊκές κρίσεις
1973: Μετά τον πόλεμο Αράβων-Ισραήλ, ο ΟΠΕΚ έκλεισε τις στρόφιγγες προς τη Δύση. Η τιμή του πετρελαίου τετραπλασιάστηκε μέσα σε λίγους μήνες. Πριν από την κρίση, η τιμή κυμαινόταν περίπου στα 3 δολάρια ανά βαρέλι. Με το εμπάργκο τον Οκτώβριο του 1973, η τιμή ξεπέρασε τα 11-12 δολάρια ανά βαρέλι μέχρι τις αρχές του 1974, σηματοδοτώντας το τέλος της εποχής του φθηνού πετρελαίου.
1979: Η πτώση του Σάχη και η άνοδος του Χομεϊνί οδήγησαν σε περιορισμό της πετρελαϊκής παραγωγής του Ιράν. Οι τιμές εκτοξεύτηκαν από τα 14 δολάρια στα 39 δολάρια, προκαλώντας παγκόσμια ύφεση. Πρόκειται για σοκ προσφοράς που οδήγησε τόσο σε υψηλότερο πληθωρισμό όσο και σε σοκ ζήτησης, με την πληθωριστική ώθηση να τροφοδοτείται εν μέρει από πολλαπλασιαστές πληθωρισμού (υψηλή ενεργειακή ένταση, τιμαριθμική αναπροσαρμογή μισθών-τιμών).
1990: Οι εικόνες του μαύρου ουρανού πάνω από τον Κόλπο αποτέλεσαν σύμβολο της κρίσης. Ο Σαντάμ Χουσεΐν κατέλαβε το Κουβέιτ και έβαλε φωτιά σε 600 πετρελαιοπηγές. Η τιμή σχεδόν διπλασιάστηκε, φτάνοντας τα 40 δολάρια.
2008: Το απόλυτο ρεκόρ για τον «μαύρο χρυσό». Λίγο πριν από την παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση, η εκρηκτική ζήτηση από την Κίνα και η κερδοσκοπία οδήγησαν το Brent στο ιστορικό υψηλό των 147,50 δολαρίων (περίπου 210 δολάρια σε τρέχουσες τιμές προσαρμοσμένες για τον πληθωρισμό). Η απότομη άνοδος των τιμών συνέπεσε με προϋπάρχουσες αδυναμίες στην αγορά εργασίας και στις πιστωτικές αγορές των ΗΠΑ. Αρχικά προκάλεσε έντονες ανησυχίες για τον πληθωρισμό, οι οποίες γρήγορα επισκιάστηκαν από την κατάρρευση της ζήτησης.
2022: Η ρωσική εισβολή στην Ουκρανία εκτόξευσε την τιμή στα 139,13 δολάρια – το υψηλότερο επίπεδο από το 2008. Πρόκειται για ακόμη ένα σοκ προσφοράς που σχετίστηκε με πόλεμο, αλλά χωρίς να συνοδευτεί από καταστροφή της ζήτησης, χάρη στη στήριξη της ανάπτυξης από το άνοιγμα της οικονομίας μετά την πανδημία, τις μεγάλες καταναλωτικές αποταμιεύσεις και τη σημαντική διεύρυνση του ελλείμματος του προϋπολογισμού των ΗΠΑ.
