Τουρκολιβυκό μνημόνιο: Η γελοιοποίηση της Αθήνας

Η κύρωση την Τρίτη (20/10/26) από το Κοινοβούλιο της Λιβύης του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου, του μνημονίου παράτυπης οριοθέτησης των θαλάσσιων ζωνών μεταξύ Τουρκίας και Λιβύης του 2019, αποκαλύπτει με δραματικό τρόπο τη γύμνια της ελληνικής εξωτερικής πολιτικής έναντι των σοβαρών κινδύνων που περιβάλλουν τη χώρα.

• Από τον
  Νικ. Σταυρουλάκι

Η νέα εθνική ήττα πλήττει ανεπανόρθωτα τα ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα, παρά τους κυβερνητικούς ισχυρισμούς περί «νομικά ανυπόστατου και ανυπόληπτου» εγγράφου, καθώς η κατάσταση πάντοτε κρίνεται επί του πεδίου και όχι στα χαρτιά.

Η απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου προτού περάσουν δύο εβδομάδες από την επίσκεψη του Αμερικανού υπουργού Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα (7/10) αποκαλύπτει το μέγεθος της τουρκικής μεθόδευσης. Σύμφωνα με επιβεβαιωμένες πληροφορίες, η αμερικανική διπλωματία και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ γνώριζαν την εξέλιξη, καθώς ο Αμερικανός πρέσβης στην Αγκυρα, Τομ Μπάρακ, είχε ενημερώσει σχετικά την Κεντρική Υπηρεσία. Ο Μάρκο Ρούμπιο έφτασε στην Αθήνα με αποστολή -μεταξύ άλλων- να κατευνάσει αντιδράσεις, να πουλήσει φιλελληνισμό από την Πνύκα και κυρίως να κοιμίσει το Μαξίμου και τη Βασ. Σοφίας, με άσφαιρα και περιττά λόγια στήριξης. Χαρακτηριστικό είναι ότι το Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που κόπτεται για την Ελλάδα ως τον «στρατηγικό» σύμμαχο» των ΗΠΑ, δεν καταδίκασε την παράνομη ενέργεια.

Η κυβέρνηση, διπλωματικά αιμόφυρτη, κρύφτηκε άλλη μία φορά πίσω από τη φούστα της Ε.Ε., η οποία ναι μεν καταδίκασε την «κύρωση», αλλά με μία ανακοίνωση που δεν έχει την παραμικρή αξία επί του πεδίου, όταν οι τουρκικές φρεγάτες βγουν να υπερασπιστούν την παράνομη θαλάσσια ζώνη που όρισε το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Τώρα το Μαξίμου στέλνει στα κανάλια διατεταγμένους «κράχτες» να αμβλύνουν τις εντυπώσεις, με πρώτο βιολί τον καθηγητή Δ. Καιρίδη. Αναίσχυντα, διαστρεβλώνεται η αλήθεια, με διατυπώσεις ότι «και οι 27 καταδίκασαν την εξέλιξη», ενώ η υποτιθέμενη «καταδίκη» έχει ταυτότητα Φον Ντερ Λάιεν – Κόστα – Κάλας. Οχι μεμονωμένα των κρατών-μελών.

Ισχυρίζονται ακόμα ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο προκαλεί απλώς βλάβη στην ελληνική υφαλοκρηπίδα, ενώ ο κύριος στόχος του τουρκικής επινόησης μνημονίου είναι να αποκόψει την επαφή των ΑΟΖ Ελλάδας και Κύπρου και πλέον να αποτρέψει κάθε ιδέα για πόντιση ηλεκτρικού καλωδίου διασύνδεσης Κρήτης – Κύπρου χωρίς την άδεια της Τουρκίας, εφόσον η διαδρομή του καλωδίου θα «τέμνει» υποχρεωτικά τη θαλάσσια ζώνη, όπως ορίζεται από το παράνομο μνημόνιο. Εξ ου και η μεθόδευση από την Αγκυρα επίσπευσης της «κύρωσης» από τη Λιβύη.

Υπενθυμίζεται ότι το Κοινοβούλιο της Ανατολικής Λιβύης είχε απορρίψει το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ειδικότερα, με την Απόφαση 1/2020 (Resolution No. 1 of 2020), είχε αρνηθεί να επικυρώσει τα δύο μνημόνια συνεργασίας (για θαλάσσιες ζώνες και τη στρατιωτική συνεργασία), τα οποία είχε υπογράψει το 2019 η κυβέρνηση Σάρατζ της Τρίπολης με την Αγκυρα. Στην ίδια πολιτική γραμμή, το σώμα είχε υιοθετήσει την Απόφαση 6/2020, η οποία προέβλεπε την πλήρη διακοπή των πολιτικών και διπλωματικών σχέσεων της Ανατολικής Λιβύης με την Αγκυρα.

Απέτυχε παταγωδώς

Αυτήν την ευνοϊκή εικόνα η Αθήνα κατάφερε να την αντιστρέψει. Η ελληνική κυβέρνηση απέτυχε παταγωδώς να αποτρέψει την εξέλιξη, παρά τα άσκοπα -όπως αποδεικνύεται- πηγαινέλα του ΥΠΕΞ Γ. Γεραπετρίτη σε Τρίπολη και Βεγγάζη. Με παρελκυστικές κουβέντες ο Ελληνας υπουργός Εξωτερικών δήλωνε («Βήμα της Κυριακής» 23/8/26): «Η Ελλάδα στον σκληρό πυρήνα όλων των μεγάλων διεθνών οργανισμών, με στρατηγικές συμμαχίες με κρίσιμες χώρες… Την ίδια στιγμή, κλείσαμε χαίνουσες πληγές, όπως με τη Λιβύη, και διευρύναμε το διπλωματικό μας αποτύπωμα παντού στον κόσμο»! Ακριβώς την επομένη (24/8/26) η Τρίπολη κατέθετε στην Αθήνα ρηματική διακοίνωση για τις θαλάσσιες ζώνες με την Ελλάδα.

Η τουρκική διπλωματία, χρησιμοποιώντας κάθε δυνατό θεμιτό και αθέμιτο μέσο, συμπεριλαμβανομένων απειλών και χρήση δωροδοκίας, ανέτρεψε την κατάσταση. Χαρακτηριστικό είναι ότι στην επίσημη ανακοίνωση του εκπροσώπου της λιβυκής Βουλής των Αντιπροσώπων, Αμπντουλάχ Μπλιχέγκ, δεν αναφέρεται ακριβής αριθμός των βουλευτών που ήταν παρόντες ή ψήφισαν στη συνεδρίαση της περασμένης Τρίτης. Η ίδια η ανακοίνωση, γραμμένη και διορθωμένη από τον επικεφαλής των τουρκικών μυστικών υπηρεσιών, Ιμπραήμ Καλίν, που μετέβη επί τούτου στη Λιβύη, προκειμένου να συντονίσει την ομαλή για την Αγκυρα έκβαση της διαδικασίας, αναφέρει τον όρο «ομοφωνία», χωρίς να διευκρινίζει πόσοι συμφώνησαν ώστε να αλλάξουν οι προηγούμενες αποφάσεις του 2020.

Πράγματι, ο όρος «ομοφωνία παμψηφεί» (unanimously) προκύπτει αποκλειστικά από το γεγονός ότι χρησιμοποιήθηκε στην επίσημη ανακοίνωση της Βουλής των Αντιπροσώπων για να περιγράψει το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας. Ηταν απαίτηση της Αγκυρας να μην υπάρξουν «διαρροή» ψήφου και αντίθετη άποψη.

Τι πραγματικά κρύβεται πίσω από τον όρο «ομοφωνία»

Σε πολιτικό και θεσμικό πλαίσιο, η χρήση του όρου «ομοφωνία» παρουσιάζει την εξής συγκεκριμένη πραγματικότητα.

– Ομοφωνία παρόντων, όχι του συνόλου των μελών. Σημαίνει απλώς ότι όσοι βουλευτές βρέθηκαν στην αίθουσα στη Βεγγάζη ψήφισαν «υπέρ». Δεν σημαίνει ότι ψήφισε το σύνολο των εκλεγμένων μελών του σώματος και ομοφώνησε. Το λιβυκό Κοινοβούλιο είναι διασπασμένο εδώ και χρόνια και πολλοί βουλευτές (κυρίως από τη δυτική Λιβύη) απέχουν συστηματικά.

– Πολιτικό βάρος. Η νέα ηγεσία της Βουλής μετά την εκπαραθύρωση του πρώην προέδρου Ακίλα Σαλέχ επέλεξε τον όρο, προσδίδοντας μέγιστο πολιτικό βάρος και εικόνα απόλυτης ενότητας στην απόφαση ανατροπής των προηγούμενων αποφάσεων.

– Ελλειψη διαφάνειας. Η μη δημοσιοποίηση ονομαστικού καταλόγου ή του αριθμού των ψηφισάντων έχει συγκεκριμένο στόχο, καθώς αποτελεί πάγια πρακτική σε αμφιλεγόμενες συνεδριάσεις στη Λιβύη, ώστε να μην μπορεί να αμφισβητηθεί άμεσα η επίτευξη της απαραίτητης απαρτίας.

Να σημειωθεί ότι η «Βουλή των Αντιπροσώπων» (House of Representatives – HoR) στη Λιβύη είναι το μοναδικό νόμιμο νομοθετικό σώμα της χώρας, αναγνωρισμένο διεθνώς από την «Πολιτική Συμφωνία της Λιβύης» («Συμφωνία του Σκιράτ») του 2015. Είναι και το μοναδικό εκλεγμένο σώμα στη Λιβύη από τις εκλογές του 2014. Αποτελείται από 200 έδρες με την εξής γεωγραφική κατανομή:

– Δυτική Λιβύη (Τριπολίτιδα) 102 έδρες. Οι έδρες αντιπροσωπεύουν τις εκλογικές περιφέρειες Τρίπολης, Μισράτα, Ζαβίγια, Γκαριάν, Τζμπαλ αλ-Γκάρμπι και των γύρω δυτικών περιοχών.

– Ανατολική Λιβύη (Κυρηναϊκή) 60 έδρες. Αντιστοιχούν σε Βεγγάζη, Τομπρούκ, Μπάιντα, την Ντέρνα και τις ανατολικές περιοχές.

– Νότια Λιβύη (Φεζάν) 38 έδρες. Αντιστοιχούν στις περιοχές Σάμπχα, Μούρζουκ, Γκατ και στις νότιες περιφέρειες.

Συνεπώς… όχι «ομοφωνία», ούτε καν «πλειοψηφία» στοιχειοθετείται στην απόφαση του λιβυκού Κοινοβουλίου. Αλλά η παντελής έλλειψη στρατηγικής από την κυβέρνηση της Αθήνας ούτε αυτήν τη συνθήκη δεν είναι σε θέση να επικοινωνήσει.