Χωρίς έρευνα για το συγκεκριμένο φυτό και τις παρενέργειές του στον άνθρωπο άρχισαν το ξερίζωμά του από σχολεία και δημόσιους χώρους
Το φιάσκο και η παραπληροφόρηση του ΕΟΔΥ και της κυβέρνησης δεν έχουν τέλος, καθώς το τελευταίο μαργαριτάρι αφορούσε την πικροδάφνη και την τοξικότητά της. Χωρίς καν να ερευνήσουν το συγκεκριμένο φυτό και τις παρενέργειες του στον άνθρωπο, άρχισαν το ξερίζωμά της από σχολεία και δημόσιους χώρους.
- Από τον Νίκο Σώκο
Στη σύγχρονη Ελλάδα διαφαίνεται πως η δημόσια διοίκηση έχει αναπτύξει αλλεργία στην κοινή λογική και μια ροπή προς τον οριζόντιο αυταρχισμό, ακόμη και όταν αυτός αφορά το περιβάλλον. Η πρόσφατη περιπέτεια της Nerium oleander (η πικροδάφνη στη βοτανολογία), ενός φυτού ταυτισμένου με το ελληνικό τοπίο από την αρχαιότητα, αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα μιας Πολιτείας που, αντί να ερευνά και πρωτίστως να ενημερώνει, προτιμά να «ξηλώνει».
Ευτυχώς, αυτή τη φορά, η επιστημονική κοινότητα ύψωσε ανάστημα, οδηγώντας τον ΕΟΔΥ σε μια άτακτη υποχώρηση που εκθέτει εκείνους που έσπευσαν να δαιμονοποιήσουν εκείνο το ελάχιστο πράσινο που επιβιώνει ακόμα στις πόλεις μας. Ολα άρχισαν τον περασμένο μήνα, όταν μια έκθεση του ΕΟΔΥ έπαιξε τον ρόλο της φυτιλιάς για μια άνευ προηγουμένου υστερία. Η ρητορική που χρησιμοποιήθηκε μιλούσε για βιολογικό κίνδυνο και ο οργανισμός αποφάνθηκε πως η πικροδάφνη είναι ένας «δημόσιος κίνδυνος» που πρέπει να εξολοθρευτεί.
Η αιτία; Η περιεκτικότητά της σε ολεανδρίνη και άλλες τοξικές ουσίες στον γαλακτώδη χυμό της. Η αντίδραση του υπουργείου Παιδείας ήταν άμεση και χωρίς νηφαλιότητα εκδόθηκε κατεπείγουσα εγκύκλιος που διέταζε την άμεση εκρίζωση των φυτών από κάθε σχολική μονάδα της επικράτειας!
Υπερβολές
Πριν προλάβουν οι γεωπόνοι να σταυρώσουν μια λέξη, οι μπουλντόζες άρχισαν να ζεσταίνουν τις μηχανές τους, με μέλημα την προστασία των παιδιών. Μονάχα που, όπως απεδείχθη λίγο αργότερα, η προστασία αυτή βασιζόταν σε υπερβολές και αναίτιους φόβους, αγνοώντας προκλητικά τα πραγματικά στατιστικά στοιχεία και την οικολογική πραγματικότητα της χώρας. Οι αντιδράσεις δεν άργησαν να έρθουν, με το Γεωτεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΓΕΩΤΕΕ) και την Ελληνική Βοτανική Εταιρεία να βγαίνουν μπροστά. Η κριτική τους ήταν σφοδρότατη.
«Η πρώτη εγκύκλιος έδειξε έλλειψη ψυχραιμίας και δημιούργησε άσκοπο πανικό» σχολίασε ο καθηγητής Βοτανικής Παναγιώτης Δημόπουλος, επισημαίνοντας ότι το να είναι ένα φυτό τοξικό σε περίπτωση κατάποσης δεν σημαίνει ότι πρέπει να εξαφανιστεί από προσώπου γης. Με την ίδια λογική θα έπρεπε να ξηλώσουμε τα μισά φαρμακευτικά φυτά της ελληνικής υπαίθρου, όπως τη μυρτιά, ή να απαγορεύσουμε τα απορρυπαντικά από τα σπίτια μας. Το ΓΕΩΤΕΕ «έθεσε το δάχτυλο επί τον τύπον των ήλων», τονίζοντας πως η διαχείριση της δημόσιας υγείας χρειάζεται σοβαρή εκτίμηση κινδύνου (risk assessment), όχι μια απλή παράθεση βιβλιογραφίας. Μάλιστα, διαφωτιστικά ήταν και τα στοιχεία του ίδιου του Κέντρου Δηλητηριάσεων. Από το 2020 καταγράφονται μόλις 15-20 περιστατικά ετησίως, τα οποία ούτε βαριάς μορφής ήταν ούτε χρειάστηκαν αντίδοτο και σίγουρα δεν αιτιολογούν τη «θανατική ποινή» για χιλίαδες δέντρα.
Στο ίδιο μήκος κύματος, η Πανελλήνια Ενωση Επαγγελματιών Γεωτεχνικών και Επιχειρήσεων Πρασίνου (ΠΕΕΓΕΠ) αποδόμησε, με τη σειρά της, το αφήγημα της επικινδυνότητας, χρησιμοποιώντας λίγη στατιστική. Από το σύνολο των δηλητηριάσεων στη χώρα, μόλις το 1,1% προκαλείται από φυτά και από αυτό το πενιχρό ποσοστό μόλις το 5% αφορά την πικροδάφνη. Η πρόεδρος της Ενωσης, κ. Κατσογιάννη, παρέθεσε ένα εύστοχο παράδειγμα από τη σχολική καθημερινότητα, «όταν ένας δάσκαλος ζητά να βγει ένας φοίνικας επειδή έχει αγκάθια και ένας άλλος αντιτείνει ότι τα παιδιά πρέπει να μάθουν να προσέχουν, το ερώτημα είναι τελικά τι ανθρώπους θέλουμε να μεγαλώσουμε».
Άτακτη υποχώρηση από τον ΕΟΔΥ υπό το βάρος της κατακραυγής
Υπό το βάρος της κατακραυγής ο ΕΟΔΥ επανήλθε στις 15 Απριλίου μέσω νέας ανακοίνωσης, αναδιπλώνοντας τη στάση του. Η οδηγία για «οριζόντια εκρίζωση» εξαφανίστηκε και στη θέση της ο οργανισμός παραδέχεται πλέον ότι «τα περιστατικά δηλητηριάσεων είναι λίγα και ελαφράς μορφής».
Αντί για τα τσεκούρια, η Πολιτεία θυμήθηκε επιτέλους τη λέξη ενημέρωση… Προτείνονται, λοιπόν, από εδώ και ύστερα η εκπαίδευση των μαθητών, η σήμανση των φυτών και η περίφραξη όπου κρίνεται απαραίτητο. Βέβαια, η ζημιά μερικώς είχε ήδη γίνει σε κάποιες περιοχές όπου το «ξήλωμα» άρχισε βιαστικά.
Σε μια χώρα όπως η δική μας, που οι μεγάλες πόλεις ασφυκτιούν με αναλογίες πρασίνου να αγγίζουν τα όρια της εξαθλίωσης (μόλις 0,96 m² ανά κάτοικο στην Αθήνα, όταν ο ΠΟΥ ορίζει ως ελάχιστο τα 9 m²), η πρόταση για μείωση του αστικού πρασίνου είναι εγκληματική. Οπως εξήγησε ο κ. Δημόπουλος, η πικροδάφνη δεν είναι ένας «ξένος εισβολέας», αλλά ένα ανθεκτικό, μεσογειακό φυτό που παίζει κρίσιμο ρόλο στην αντιδιαβρωτική προστασία και τη θωράκιση των πόλεων απέναντι στην κλιματική κρίση.
Το να προτείνει κανείς την αφαίρεσή της επειδή κάποιο παιδί μπορεί να μασήσει ένα φύλλο, είναι σαν να προτείνει την κατάργηση των ηλεκτρικών πριζών επειδή υπάρχει κίνδυνος ηλεκτροπληξίας! Η «δικαίωση» της πικροδάφνης είναι μάθημα για το μέλλον, η επιστήμη δεν χρειάζεται να απαγορεύει για να προστατεύσει, αλλά να ενημερώνει. Η ελληνική κοινωνία εχεί απαυδήσει με ένα «κράτος-μπαμπούλα» που ξεριζώνει ακόμα και τη φύση στο όνομα μιας αμφίβολης ασφάλειας. Ας ελπίσουμε ότι την επόμενη φορά η λογική θα προηγείται της εγκυκλίου και του πανικού.
