Η συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον Ερντογάν επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα επαναλειτουργίας της σχολής
Η πρόσφατη συνάντηση του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου με τον Τούρκο πρόεδρο Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν επανέφερε στο προσκήνιο το ζήτημα της επαναλειτουργίας της Θεολογικής Σχολής της Χάλκης, ένα θέμα που παραμένει ανοιχτό εδώ και περισσότερο από μισό αιώνα. Η σχολή έκλεισε το 1971 με απόφαση του τουρκικού κράτους και έκτοτε αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα αιτήματα του Φαναρίου, καθώς συνδέεται άμεσα με τη δυνατότητα εκπαίδευσης του ορθόδοξου κλήρου και τη διασφάλιση της θεσμικής του συνέχειας.
Οι τελευταίες εξελίξεις συνοδεύονται από αισιοδοξία αλλά και από έντονο προβληματισμό. Σύμφωνα με πληροφορίες που έχουν μεταδοθεί από τουρκικά μέσα ενημέρωσης, η τουρκική κυβέρνηση εξετάζει συγκεκριμένο σχέδιο επαναλειτουργίας της σχολής μέσω σύνδεσής της με τουρκικό πανεπιστήμιο. Παράλληλα, ο υπουργός Παιδείας της Τουρκίας φέρεται ότι έχει επισκεφτεί δύο φορές τη Χάλκη προκειμένου να εξετάσει τις τεχνικές και θεσμικές παραμέτρους της διαδικασίας.
Το ζήτημα που απασχολεί εκκλησιαστικούς και διπλωματικούς κύκλους δεν είναι μόνο εάν θα ανοίξει η σχολή, αλλά κυρίως υπό ποιες προϋποθέσεις θα λειτουργήσει. Πηγές με γνώση των σχετικών συζητήσεων επισημαίνουν ότι παραμένει ασαφές εάν η Χάλκη θα διατηρήσει τον ιδιαίτερο χαρακτήρα της ως εκπαιδευτικό ίδρυμα του Οικουμενικού Πατριαρχείου ή αν θα ενταχθεί σε ένα πλαίσιο αυξημένης κρατικής εποπτείας μέσω της σύνδεσής της με την ανώτατη εκπαίδευση της Τουρκίας.
Παράλληλα, η χρονική συγκυρία των εξελίξεων προκαλεί ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η συνάντηση Βαρθολομαίου – Ερντογάν πραγματοποιήθηκε περίπου τρεις εβδομάδες πριν από την προγραμματισμένη επίσκεψη του Αμερικανού προέδρου Ντόναλντ Τραμπ στην Αγκυρα για τη Σύνοδο του ΝΑΤΟ. Το γεγονός αποκτά μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη ότι ο Οικουμενικός Πατριάρχης είχε ήδη θέσει το θέμα της Χάλκης στον Αμερικανό πρόεδρο κατά τη συνάντησή τους στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Σεπτέμβριο.
Διπλωματικοί παρατηρητές εκτιμούν ότι η επανενεργοποίηση του ζητήματος δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από τη γενικότερη προσπάθεια της Αγκυρας να βελτιώσει την εικόνα της έναντι των δυτικών συμμάχων της. Η Χάλκη υπήρξε επί δεκαετίες ένα από τα βασικά ζητήματα που επικαλούνταν Ηνωμένες Πολιτείες και ευρωπαϊκοί θεσμοί στις συζητήσεις τους με την Τουρκία για τις θρησκευτικές ελευθερίες και τα δικαιώματα των θρησκευτικών μειονοτήτων.
Την ίδια στιγμή, η απουσία οριστικών αποφάσεων και η αναβολή της ψήφισης των αναγκαίων ρυθμίσεων διατηρούν επιφυλάξεις για το κατά πόσο η διαδικασία βρίσκεται πράγματι κοντά στην ολοκλήρωσή της. Οι επιφυλάξεις αυτές ενισχύονται και από το γεγονός ότι η ίδια πολιτική ηγεσία που εμφανίζεται σήμερα πρόθυμη να προχωρήσει στην επαναλειτουργία της Χάλκης ήταν εκείνη που το 2020 προχώρησε στη μετατροπή της Αγίας Σοφίας σε τέμενος, προκαλώντας διεθνείς αντιδράσεις.
Η πιθανή επαναλειτουργία της Θεολογικής Σχολής θα αποτελέσει αναμφίβολα μια ιστορική εξέλιξη για το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Ορθοδοξία. Ωστόσο, το τελικό αποτέλεσμα θα κριθεί όχι μόνο από το άνοιγμα των θυρών της, αλλά κυρίως από το θεσμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο θα κληθεί να λειτουργήσει ύστερα από 55 χρόνια σιωπής.