Για τρίτη συνεχή χρονιά η ιστορική Μονή της Παναγίας Σουμελά στον Πόντο δεν θα ανοίξει τις πύλες της για την πανηγυρική θεία λειτουργία ανήμερα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, στις 15 Αυγούστου. Οι τουρκικές Αρχές ενέκριναν τη λειτουργία για τις 23 Αυγούστου, ημέρα της απόδοσης της εορτής, επαναλαμβάνοντας μια πρακτική που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στον Ποντιακό Ελληνισμό και εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τον σεβασμό της θρησκευτικής ελευθερίας στην Τουρκία.
Από το 2010, όταν επανεκκίνησαν οι θείες λειτουργίες στην ιστορική μονή, ύστερα από δεκαετίες εγκατάλειψης, έχουν τελεστεί συνολικά 12 λειτουργίες, με τη διακοπή που μεσολάβησε εξαιτίας των εκτεταμένων εργασιών αναστήλωσης του μοναστηριού.
Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια παρατηρείται αισθητή μείωση του αριθμού των προσκυνητών. Σύμφωνα με τουρκικά τοπικά μέσα ενημέρωσης, ένας από τους βασικούς λόγους ήταν η υποχρέωση των πιστών να εξασφαλίζουν ειδική άδεια προκειμένου να συμμετάσχουν στη θεία λειτουργία, γεγονός που λειτούργησε αποτρεπτικά για πολλούς επισκέπτες.
Παρότι η Αγκυρα παρουσιάζει τη χορήγηση της άδειας ως ένδειξη ανοχής προς το Οικουμενικό Πατριαρχείο και την Ορθόδοξη Εκκλησία, η επιλογή της ημερομηνίας μόνο τυχαία δεν θεωρείται. Η μετάθεση της λειτουργίας από τη μεγαλύτερη θεομητορική εορτή της Ορθοδοξίας αλλοιώνει τον χαρακτήρα του προσκυνήματος και στερεί από χιλιάδες πιστούς τη δυνατότητα να τιμήσουν την Παναγία Σουμελά την ημέρα που η Εκκλησία εορτάζει την Κοίμηση της Θεοτόκου.
Πίσω από την απόφαση αυτή, σύμφωνα με αναλυτές αλλά και δημοσιεύματα του τουρκικού Τύπου, βρίσκεται η πίεση που ασκούν εθνικιστικοί κύκλοι. Βασικό τους επιχείρημα είναι ότι η 15η Αυγούστου συμπίπτει με την επέτειο της Αλωσης της Τραπεζούντας το 1461 και, κατά συνέπεια, η «νίκη των Οθωμανών προγόνων», όπως χαρακτηριστικά υποστηρίζουν, δεν θα πρέπει να επισκιάζεται από μια χριστιανική θρησκευτική τελετή. Η επανάληψη της ίδιας απόφασης και φέτος ενισχύει την εκτίμηση ότι οι φωνές αυτές εξακολουθούν να επηρεάζουν σε σημαντικό βαθμό τις αποφάσεις των τουρκικών Αρχών.
Την ίδια στιγμή, προβληματισμό προκαλεί και η στάση της ελληνικής κυβέρνησης. Παρά τις διαχρονικές αναφορές στην προστασία της πολιτιστικής και θρησκευτικής κληρονομιάς του Ποντιακού Ελληνισμού, δεν υπήρξε μέχρι στιγμής κάποια ουσιαστική δημόσια διπλωματική παρέμβαση για την επαναφορά της λειτουργίας στις 15 Αυγούστου. Η Αθήνα φαίνεται να επιλέγει χαμηλούς τόνους, αποφεύγοντας νέα ένταση στις σχέσεις με την Αγκυρα, επιλογή που επικρίνεται από ποντιακά σωματεία και εκκλησιαστικούς κύκλους.
Η Παναγία Σουμελά δεν αποτελεί απλώς ένα βυζαντινό μοναστήρι. Είναι το εμβληματικό προσκύνημα του Ποντιακού Ελληνισμού και σύμβολο της ιστορικής παρουσίας της Ορθοδοξίας στον Πόντο. Το ζητούμενο πλέον είναι εάν η μεταφορά της λειτουργίας στις 23 Αυγούστου θα παγιωθεί ως νέο καθεστώς ή αν η ελληνική διπλωματία και οι διεθνείς οργανισμοί θα αναλάβουν πρωτοβουλίες, ώστε η θεία λειτουργία να τελείται και πάλι ανήμερα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, χωρίς περιορισμούς και χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες.
