Εξόχως προβληματική παραμένει η εικόνα του Ενιαίου Φορέα Κοινωνικής Ασφάλισης που, παρά τα επικοινωνιακά κόλπα της κυβέρνησης, αδυνατεί να διεκπεραιώσει ακόμη και βασικές λειτουργίες. Χαρακτηριστικό παράδειγμα, η αδυναμία του μεγαλύτερου ασφαλιστικού ταμείου της χώρας να εφαρμόσει έναν νόμο που ψηφίστηκε πριν από 10 χρόνια ακριβώς και προβλέπει σημαντικές εκπτώσεις στις εισφορές για τους νέους ελεύθερους επαγγελματίες.
Συγκεκριμένα, ο νόμος 4387 του 2016 -ο γνωστός νόμος Κατρούγκαλου- προέβλεπε τη θέσπιση μίας ειδικής ασφαλιστικής κατηγορίας με μειωμένες εισφορές για τα 5 πρώτα χρόνια για τους νεοεισερχόμενους μη μισθωτούς, ως μία σημαντική βοήθεια στα πρώτα βήματα της επαγγέλματικής τους σταδιοδρομίας. Ωστόσο, ακόμα και αυτό οι υπηρεσίες του φορέα δεν μπορούν να το υλοποιήσουν.
Οπως προκύπτει από ερώτηση που κατέθεσε ο ΣΥΡΙΖΑ στη Βουλή, οι νέοι ελεύθεροι επαγγελματίες δεν ενημερώνονται από καμία υπηρεσία, ότι πρέπει να υποβάλουν και αίτηση εγγραφής στον ΕΦΚΑ εντός 10 ημερών, με αποτέλεσμα ο ΕΦΚΑ να τους εγγράφει αυτεπάγγελτα στη 2η ασφαλιστική κατηγορία.
Το πρόβλημα είναι γνωστό και για αυτό τον λόγο ο ΕΦΚΑ αναγνωρίζοντας την απουσία κατάλληλης ενημέρωσης έχει εκδώσει την υπ’ αριθ. 14/2022 εγκύκλιο, όπου ορίζει ρητά: «Στις περιπτώσεις αυτεπάγγελτης εγγραφής, ο ασφαλισμένος δύναται, με την προσκόμιση στοιχείων στον e-ΕΦΚΑ, να ζητήσει την αναδρομική διόρθωση της υπαγωγής στην ασφάλιση που προέκυψε και μετάταξης σε ασφαλιστική κατηγορία κατ’ εφαρμογή των άρθρων 35, 39, 40, 41 και 97 του ν. 4387/2016».
Ωστόσο υπάρχουν τοπικές υπηρεσίες του ΕΦΚΑ, όπως στη Θεσσαλονίκη, που αρνούνται να εγγράψουν τους νεοεισερχόμενους επαγγελματίες στην πρώτη κατηγορία, κατά παράβαση της ίδια της παραπάνω εγκυκλίου.
Το πρόβλημα, όμως, δεν αφορά μόνο ένα υποκατάστημα, καθώς ο Σύλλογος Αδειούχων Λογιστών-Φοροτεχνικών Ν. Χανίων έχει επίσημα τεκμηριώσει ότι η ίδια πρακτική εφαρμόζεται ανά την επικράτεια. Κάθε χρόνο χιλιάδες νέοι επαγγελματίες ξεκινούν δραστηριότητα χωρίς να γνωρίζουν τη 10ήμερη προθεσμία εγγραφής στον ΕΦΚΑ. Ολοι τους αντιμετωπίζουν την ίδια άρνηση, χάνουν τη μειωμένη κατηγορία που ο νόμος τους δίνει, και πληρώνουν εισφορές που δεν οφείλουν.
Παρά την αλλαγή του τρόπου υπολογισμού των εισφορών, με τον νόμο 4670 του 2020 από τη Ν.Δ. η ειδική ασφαλιστική κατηγορία διατηρήθηκε ως καθεστώς. Ετσι, για το 2026, η ειδική ασφαλιστική κατηγορία διαμορφώνεται συνολικά στα 160 ευρώ τον μήνα. Χάνοντας την έκπτωση, οι νέοι επιστήμονες μεταφέρονται αυτόματα στην 1η κατηγορία, όπου οι εισφορές ανέρχονται σε 260 ευρώ τον μήνα.
