Η Ιστορία πέρασε μέσα από τις πόρτες του και άφησε τα δικά της σημάδια
Της Βασιλικής Πολίτου
Τα Χριστούγεννα, το Πάσχα, μα πιο πολύ τα καλοκαίρια αφήνουν το κονάκι τους οι μαθητές και οι δάσκαλοι για να κάνουν φακίδες στον ήλιο. Τότε το 81ο Δημοτικό Σχολείο Θεσσαλονίκης, Δελφών με Σόλωνος γωνία, μοιάζει άδειο. Τότε μόνο είναι ήσυχο. Και μόνο για λίγο. Γιατί οι τοίχοι του έμαθαν να κρατούν φωνές. Φωνές παιδιών. Κλάματα προσφύγων. Και κάποτε, στα δίσεκτα φεγγάρια της τριπλής Κατοχής, πνιχτές κραυγές ανθρώπων που βασανίστηκαν από τη Γκεστάπο.
Γεννήθηκε στην εκπνοή μιας εποχής. Όταν η Θεσσαλονίκη φορούσε ακόμη το οθωμανικό της προσωπείο και ο Μακεδονικός Αγώνας άφηνε πίσω του πληγές, φόβο αλλά και την πεισματική επιθυμία των Ελλήνων να κρατήσουν ζωντανή τη γλώσσα και την παιδεία τους. Τότε, το 1908, έμποροι και ευεργέτες ένωσαν τις δυνάμεις τους για να χτίσουν ένα σχολείο. Χρήματα συγκεντρώθηκαν από Έλληνες της Θεσσαλονίκης, της Σιάτιστας και του Μοναστηρίου, ενώ καθοριστική υπήρξε η προσφορά του Βασιλείου Μελά, του θείου του Παύλου Μελά.
Τον Ιανουάριο του 1911 άνοιξε τις πόρτες του ως «Νηπιαγωγείον Βασιλείου Μελά» και με την απελευθέρωση της Θεσσαλονίκης από τους Τούρκους το 1912, μετονομάστηκε σε Αστική Σχολή Αναλήψεως. Κανείς από εκείνους που έβαλαν το πρώτο λιθαράκι δεν μπορούσε να φανταστεί πόσες ζωές θα χωρούσαν μέσα στους τοίχους του.
Στην αρχή δεν υπήρχαν θρανία και χρησιμοποιούσαν πάγκους, με την ανάγνωση, τη γραφή και τις ασκήσεις να γίνονταν στα γόνατα. Από εποχή σε εποχή στέκει άοκνα εκεί και λογαριάζει. Μετρά τις ζωές που πέρασαν μέσα από το σώμα του, αλλά και εκείνες που συνεχίζουν ακόμη να το περπατούν, 115 χρόνια μετά.
Η ζωή μέσα στα τείχη…
Δεν έμεινε, όμως, μόνο χώρος μαθημάτων. Η ιστορία πέρασε μέσα από τις πόρτες του και άφησε τα δικά της σημάδια. Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο επιτάχθηκε από τους Συμμάχους και η λειτουργία του άλλαξε προσωρινά. Λίγα χρόνια αργότερα, η μεγάλη πληγή της Μικρασιατικής Καταστροφής έφτασε μέχρι τις αίθουσές του. Το 1922, όταν χιλιάδες ξεριζωμένοι άνθρωποι έφτασαν στη Θεσσαλονίκη αναζητώντας μια νέα αρχή, το σχολείο άνοιξε τις αίθουσές του για να τους φιλοξενήσει και τα μαθήματα γίνονταν στην αυλή. Οι χώροι του λειτούργησαν ως πρόχειρη υγειονομική μονάδα, την ώρα που γύρω του η νέα Θεσσαλονίκη προσπαθούσε να ξαναστηθεί μέσα στις επόμενες δύο δεκαετίες.
Κι ύστερα, Μάρτιο μήνα, ήρθε ξανά χειμώνας. Το 1941, στα χρόνια της τριπλής Κατοχής, το κτήριο επιτάχθηκε από τους Γερμανούς. Στο ανώγειο διέμεναν Γερμανοί στρατιωτικοί ενώ στο ημιυπόγειο λειτούργησαν ένα μικρό νοσοκομείο και μαγειρείο για τους Γερμανούς στρατιώτες, αλλά και κρατητήρια της Γκεστάπο. Φωνές και πόνος έσκιζαν στην φυλακή τις πέτρες, χαρακωμένες με ονόματα και ημερομηνίες. Με τα δάκτυλά τους έγραφαν οι κρατούμενοι, σαν ένα τελευταίο σημάδι ότι πέρασαν από εκεί. Με αίμα έγραφαν την πίστη τους στην ελευθερία.
Ανάμεσα σε αυτούς ήταν και ο Γιάννης Αγιοστρατίδης. Ένας από τους ανθρώπους που πέρασαν από τα κρατητήρια της Γκεστάπο και γνώρισαν τη βία των βασανιστών. Για δεκαετίες δεν μπόρεσε να πλησιάσει ξανά το οικοδομικό τετράγωνο όπου είχε ζήσει εκείνες τις απαίσιες ώρες. Η μνήμη, όμως, είχε μείνει εκεί. Στους τοίχους, τα χαραγμένα ονόματα, την υγρασία που ακόμα μαρτυρούν τις μαρτυρικές στιγμές που εκτυλίχθηκαν.
Χρόνια αργότερα, οι απόγονοί του επέστρεψαν στο σχολείο. Στάθηκαν μπροστά στον ίδιο χώρο όπου ο δικός τους άνθρωπος είχε γνωρίσει τον τρόμο, αναζητώντας όχι μόνο έναν σκληρό οικογενειακό τόπο, αλλά ένα κομμάτι της ιστορίας που ανήκει σε όλους.
Όμως οι υπόγειοι λίθοι του 81ου Δημοτικού δεν κράτησαν μόνο τις φωνές της Κατοχής. Κράτησαν και άλλες στιγμές όπου η ελευθερία δοκιμάστηκε.
Το 1968, μέσα στα χρόνια της δικτατορίας, οι μαθητές είδαν τους ασφαλίτες να έρχονται στο σχολείο και να συλλαμβάνουν τον δάσκαλό τους, τον Πλάτωνα Βασατή. Έναν δάσκαλο που είχαν αγαπήσει γιατί τους καλωσόριζε κάθε μέρα με το βιολί του και τους μάθαινε πως η γνώση δεν σταματά στα βιβλία. Η σύλληψή του ήταν ένα τραύμα που πολλοί από εκείνους τους μαθητές κουβάλησαν σιωπηλά για χρόνια.
Όταν αργότερα επέστρεψαν στο σχολείο, η μνήμη ξαναξύπνησε. Ο αγαπημένος τους δάσκαλος δεν ήταν πια μόνο μια ανάμνηση της παιδικής ηλικίας. Ήταν ένας άνθρωπος που πλήρωσε το τίμημα για την ελευθερία της σκέψης και του λόγου.
Μουσείο για όλους
Και σήμερα, το ίδιο κτήριο που γνώρισε φόβο και απώλεια προσπαθεί να κρατήσει ζωντανή τη μνήμη όχι μέσα από τη σιωπή, αλλά μέσα από τη γνώση.
«Θέλαμε αυτό το σχολείο να ανοίξει στην κοινωνία», λέει ο Στέλιος Τσούλιας. Τα τελευταία χρόνια, κάθε πρώτο Σάββατο του Οκτωβρίου, οι πόρτες του ανοίγουν ξανά. Αυτή τη φορά όχι για μαθητές μόνο, αλλά για όλους όσοι θέλουν να περπατήσουν στους διαδρόμους του και να ακούσουν τις ιστορίες που κρύβονται πίσω από τα υψωμένα τείχη. Για τον πρόεδρο της Πρωτοβάθμιας Σχολικής Επιτροπής του δήμου Θεσσαλονίκης, το σχολείο αποτελεί ένα από τα σπάνια σημεία όπου η ιστορία της πόλης παραμένει ζωντανή. «Είναι ένα κόσμημα που, παρά τα χρόνια του, συνεχίζει να υπηρετεί τον αρχικό του σκοπό. Ένα σχολείο που γεννήθηκε για να προστατεύσει τη γλώσσα και την παιδεία, αλλά στην πορεία έγινε καταφύγιο, νοσοκομείο, τόπος μνήμης και τελικά ένας χώρος όπου οι επόμενες γενιές συναντούν τις προηγούμενες. Μέσα στους διαδρόμους του, όμως, η πιο δυνατή ιστορία ίσως να είναι αυτή που γράφεται κάθε μέρα». σημειώνει.
Από τα παιδιά που τρέχουν στο προαύλιο, που γεμίζουν τις αίθουσες με φωνές και μουσικές, που μαθαίνουν πως ένα σχολείο μπορεί να είναι πολύ περισσότερο από τέσσερεις τοίχους.
Η Ελένη Σίμη γνωρίζει αυτό το κτήριο από την παιδική της ηλικία. Φοίτησε εκεί από το νηπιαγωγείο μέχρι την έκτη δημοτικού. «Είχαμε εξαιρετικούς δασκάλους», θυμάται. «Ανθρώπους που φρόντιζαν όχι μόνο να μάθουν γράμματα στα παιδιά, αλλά και να αγαπήσουν τον χώρο όπου μεγάλωναν. Σήμερα, όταν περπατάω στους ίδιους διαδρόμους, βλέπω ένα σχολείο που κουβαλά την ιστορία του χωρίς να μένει φυλακισμένο σε αυτήν».
Γιατί το 81ο Δημοτικό Θεσσαλονίκης δεν αρκείται μόνο σε όσα έζησε. Ζει και από όσα συνεχίζει να προσφέρει.
«Οι παλιοί μαθητές δακρύζουν όταν το επισκέπτονται»
Σήμερα συνεχίζει να ακούει όπως στα πρώτα του χρόνια: τα παιδικά βήματα που τρέχουν στους διαδρόμους του, τα βιβλία που ανοίγουν, τις νότες από το πιάνο της μουσικής αίθουσας, τα χρώματα που απλώνονται στις αίθουσες, τα όνειρα μιας νέας γενιάς.
«Η μισή Θεσσαλονίκη έχει περάσει από εδώ», λέει η διευθύντρια του σχολείου Μιχαέλα Παπαδοπούλου. «Και όσοι παλιοί μαθητές επιστρέφουν για να το επισκεφθούν, πολλές φορές δακρύζουν και αγκαλιάζονται».
Γιατί το 81ο Δημοτικό δεν είναι μόνο ένα σχολείο. Είναι ένα κομμάτι της μνήμης της πόλης. Στην είσοδό του, οι φωτογραφίες κοιτούν σήμερα τους μαθητές και τους επισκέπτες: πρόσωπα από μια άλλη εποχή, άνθρωποι που έδωσαν την ψυχή τους, όπως ο Αντώνιος Νάστος, ένας από τους πρώτους δασκάλους, για να υψωθεί αυτό το κτήριο και να γίνει χώρος γνώσης.
Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Θεσσαλονίκη»
ΠΗΓΗ: thitanews.gr
