Η προ ημερών υπογραφή της αμυντικής συμφωνίας μεταξύ Σαουδικής Αραβίας, Τουρκίας και Πακιστάν, σε συνδυασμό με την υπόθεση της αποστολής των ελληνικων Patriot στην περιοχή, επαναφέρει στη μνήμη την ανοιχτή επιστολή του πρέσβη επί τιμή Νίκου Βαμβουνάκη της 17ης Σεπτεμβρίου 2021.
- Γράφει ειδικός συνεργάτης
Η επιστολή αφορούσε δωρεά 10 εκατ. δολαρίων από τη Σαουδική Αραβία προς την Ελλάδα για την αντιμετώπιση του Covid-19 και έθετε ερωτήματα για το πού κατατέθηκαν και πώς διαχειρίστηκαν τα χρήματα. Ερωτήματα που ίσως και σήμερα δεν έχουν πάρει πειστική απάντηση.
Στην ίδια επιστολή ο Βαμβουνάκης έθετε και το ερώτημα αν η δωρεά μπορούσε να συνδέεται με την ελληνική στρατιωτική ποστολή της συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία, η οποία αναχώρησε το ίδιο χρονικό διάστημα, στις 14 Σεπτεμβρίου 2021, στο πλαίσιο της διακρατικής συμφωνίας που είχε υπογραφεί στις 21 Απριλίου 2021 από την κυβέρνηση Μητσοτάκη. Με τα ερωτήματα για τα ανταλλάγματα που συνόδευσαν αυτή την απόφαση να πλανώνται μέχρι και σήμερα, ο κ. Βαμβουνάκης είχε αποκαλύψει ότι περιήλθε σε γνώση του σχέδιο Memorandum of Financial Contribution μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και του σαουδαραβικού KSRelief Centre, για δωρεά 10 εκατ. δολαρίων προς την Ελλάδα για την αντιμετώπιση της Covid-19. Στη συνέχεια έθεσε το ερώτημα γιατί τα χρήματα φέρεται ότι πιστώθηκαν σε λογαριασμό που συνδεόταν με τον γνωστό οίκο PricewaterhouseCoopers, ζητώντας να διευκρινιστεί η θεσμική διαδικασία αποδοχής και διαχείρισης της δωρεάς.
Στο σημείο 6 της επιστολής έθετε ευθέως το ερώτημα εάν η δωρεά σχετιζόταν με τη στρατιωτική αποστολή της ελληνικής συστοιχίας Patriot στη Σαουδική Αραβία. Η Ελληνική Δύναμη αναχώρησε για τη Σαουδική Αραβία στις 14 Σεπτεμβρίου 2021 και
βάσει της διμερούς συμφωνίας διατέθηκε μία πυροβολαρχία Patriot για την ενίσχυση της σαουδαραβικής αεράμυνας. Η ελληνική κυβέρνηση παρουσίασε την αποστολή ως μέρος της διεθνούς πρωτοβουλίας για ολοκληρωμένη αντιαεροπορική και αντιπυραυλική άμυνα, όχι ως αντάλλαγμα για οικονομική δωρεά.
Εκείνο το διάστημα κυβερνητικές πηγές, απαντώντας, έλεγαν ότι η Σαουδική Αραβία είχε εκφράσει μεν πρόθεση δωρεάς 10 εκατ. δολαρίων για την υποστήριξη του εμβολιαστικού προγράμματος, αλλά και ότι το σχέδιο του Memorandum of Financial Contribution δεν είχε οριστικοποιηθεί ούτε υπογραφεί. Κατά τις ίδιες πηγές, δεν είχε γίνει καμία μεταφορά χρημάτων, γι’ αυτό και δεν υπήρχε ΦΕΚ, ανάρτηση στη Διαύγεια ή άλλη επίσημη πράξη.
Η κυβερνητική εκδοχή ήταν ότι το έγγραφο που παρουσίασε ο Βαμβουνάκης ήταν σχέδιο και όχι ολοκληρωμένη σύμβαση και ότι το ποσό δεν είχε τελικά μεταφερθεί. Ωστόσο, παρέμεινε από τότε ένα ουσιώδες αναπάντητο ερώτημα: γιατί στο σχέδιο εμφανιζόταν τραπεζικός λογαριασμός συνδεδεμένος με την PwC και όχι λογαριασμός του Ελληνικού Δημοσίου. Οι κυβερνητικές πηγές δεν έδωσαν ποτέ εξήγηση γι’ αυτό. Το έγγραφο που επικαλείται ο Βαμβουνάκης είναι υπαρκτό και χαρακτηρίζεται από τον
ίδιο «σχέδιο» Memorandum of Financial Contribution. Στην επιστολή της 17ης Σεπτεμβρίου 2021 αναφέρει σχέδιο συμφωνίας μεταξύ της Ελληνικής Δημοκρατίας και του KSRelief για 10 εκατ. δολάρια για τον Covid-19, καθώς και ότι στο σχέδιο εμφανιζόταν λογαριασμός που, κατά τον έλεγχό του, ανήκε στην PricewaterhouseCoopers Business Solutions. Ολο αυτό το διάστημα δεν προέκυψε και δεν εμφανίστηκε ανακοίνωση ολοκλήρωσης της συγκεκριμένης δωρεάς, ούτε επίσημη πράξη που να δείχνει ότι το ποσό εισήχθη στον Κρατικό Προϋπολογισμό. Ούτε προκύπτει από τον Κρατικό Προϋπολογισμό κάποια σαφής εγγραφή «δωρεά 10 εκατ. δολαρίων από Σαουδική Αραβία».
Το αντίγραφο του Memorandum of Financial Contribution (MFC) που περιλαμβάνεται στην επιστολή Βαμβουνάκη και αναγράφει ότι το KSRelief θα κατέβαλλε 10.000.000 δολάρια για την αντιμετώπιση του Covid-19 στην Ελλάδα εμφανίζει ως «Second Party»
την Ελληνική Δημοκρατία – υπουργείο Υγείας και τον τότε γενικό γραμματέα -και νυν υφυπουργό- Μάριο Θεμιστοκλέους. Το κρίσιμο σημείο είναι η τραπεζική εντολή. Στο απόσπασμα του MFC αναφέρεται ότι το KSRelief θα μεταφέρει το ποσό στον τραπεζικό λογαριασμό της «Second Party», αλλά ως account name αναγράφεται PricewaterhouseCoopers Business Solutions SA, στην Τράπεζα Πειραιώς. Αυτό φαίνεται καθαρά.
Τι σημαίνει αυτό νομικά; Δεν σημαίνει αυτομάτως ότι «η PwC πήρε 10 εκατ. για τον εαυτό της». Σημαίνει όμως ότι, εφόσον το έγγραφο είναι αυθεντικό -κάτι που δεν έχει αμφισβητηθεί- και εφόσον αυτή η μορφή του MFC τέθηκε σε ισχύ, η PwC εμφανίζεται ως δικαιούχος του τραπεζικού λογαριασμού στον οποίο ο δωρητής καλούνταν να καταβάλει τη χρηματοδότηση. Για να εξηγηθεί πλήρως αυτό, θα έπρεπε να υπάρχει κάποιο πρόσθετο νομικό έγγραφο: π.χ. σύμβαση με την οποία η PwC είχε οριστεί διαχειριστής, ενδιάμεσος, escrow agent, οικονομικός σύμβουλος ή φορέας πληρωμών του προγράμματος. Δημόσια δεν έχει παρουστιαστεί ένα τέτοιο έγγραφο. Επομένως από το MFC και μόνο δεν είναι σαφές με ποια ακριβώς νομική ιδιότητα εμφανίζεται η PwC.
Υπάρχει μάλιστα εμφανής αντίφαση μέσα στο ίδιο υλικό: το MFC αναφέρεται σε λογαριασμό της «Second Party», δηλαδή της ελληνικής πλευράς, αλλά ο ονομαστικός δικαιούχος του λογαριασμού εμφανίζεται να είναι ιδιωτική εταιρία. Αυτή ακριβώς είναι η
ουσία του ερωτήματος που έθεσε και ο κ. Βαμβουνάκης. Ο ίδιος αναφέρει επίσης ότι έκανε δοκιμαστική διαδικασία εμβάσματος προς το συγκεκριμένο IBAN και ότι το σύστημα της τράπεζας του εμφάνισε ως δικαιούχο την PricewaterhouseCoopers Business Solutions Α.Ε. Αυτό αποτελεί δική του επαλήθευση που παρουσιάζεται στην επιστολή.
Το νέο και ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο από τη Σαουδική Αραβία είναι πως στην επίσημη βάση δεδομένων του KSRelief/Saudi Aid καταγράφεται ότι η Ελλάδα έχει λάβει συνολικά 15.287.710 δολάρια σαουδαραβικής βοήθειας σε 11 έργα. Από αυτά, 15.000.000 δολάρια κατατάσσονται στον τομέα General Humanitarian Aid – Health. Ακόμα σημαντικότερο: η επίσημη σελίδα στατιστικών του ίδιου του KSRelief καταγράφει για την Ελλάδα το 2021 ένα και μοναδικό έργο συνολικού κόστους 15.000.000 δολαρίων. Αυτό δημιουργεί πλέον ένα πολύ συγκεκριμένο ερώτημα: το έργο των 15 εκατ. δολαρίων του 2021 αποτελεί την τελική μορφή του σχεδίου MFC των 10 εκατ. δολαρίων που είχε ο Βαμβουνάκης; Η αρχική επιστολή μιλά, πάντως, για 10 εκατ., ενώ η επίσημη σαουδαραβική βάση καταγράφει 15 εκατ. το 2021.
Αρα υπήρξε επίσημα καταγεγραμμένο έργο KSRelief στην Ελλάδα το 2021, ύψους 15 εκατ. δολαρίων, το έργο ταξινομείται ως Health – Υγεία και ήταν το μοναδικό έργο του KSRelief στην Ελλάδα το 2021. Αυτό είναι πολύ κοντά χρονικά και θεματικά στο σχέδιο συμφωνίας που είχε δημοσιοποιήσει ο Βαμβουνάκης για χρηματοδότηση 10 εκατ. δολ. για τον Covid-19. Ομως, υπάρχει σημαντική απόκλιση ποσού: 10 εκατ. δολάρια στο σχέδιο MFC έναντι 15 εκατ. δολάρια στην τελική επίσημη σαουδαραβική καταγραφή. Το επίσης σημαντικό είναι ότι η επίσημη σελίδα του KSRelief δηλώνει πως τα στατιστικά της προέρχονται από εγκεκριμένα αρχεία έργων και επιχειρησιακές αναφορές, δηλαδή δεν πρόκειται απλώς για δημοσίευμα ή πολιτικό ισχυρισμό. Αυτό αντικρούει την παλαιότερη κυβερνητική εξήγηση ότι «δεν είχε ολοκληρωθεί η δωρεά». Και μπορεί το αρχικό σχέδιο των 10 εκατ. δολ. να μην ολοκληρώθηκε όπως είπαν, αλλά το KSRelief καταγράφει τελικά έργο υγείας 15 εκατ. δολ. για την Ελλάδα μέσα στο ίδιο έτος. Παραμένει άγνωστο, δε, από τα υπάρχοντα δημόσια στοιχεία ποιος ήταν ο φορέας υλοποίησης και σε ποιον λογαριασμό κατέληξαν τα χρήματα.
Την ίδια ώρα, υπάρχουν πράγματι εγγραφές στη Διαύγεια που δείχνουν ότι η PricewaterhouseCoopers Business Solutions Α.Ε. είχε συμβατικές – θεσμικές σχέσεις με φορείς του Δημοσίου, μεταξύ άλλων και σε αντικείμενα που άγγιζαν τον χώρο της υγείας.
Ηδη από τις 6 Ιανουαρίου 2021, δηλαδή πριν από την επιστολή Βαμβουνάκη, περιγράφεται η PwC ως εμπλεκόμενη οργανωτικά στην «Επιχείρηση Ελευθερία» για τον εμβολιασμό. Η PwC είχε σύμβαση αρ. 1642 με την Κοινωνία της Πληροφορίας, υπογεγραμμένη 31/12/2020, ειδικά για τεχνική και επιχειρησιακή υποστήριξη του Εθνικού Προγράμματος Εμβολιασμού COVID-19. Δεν έχει εμφανιστεί, πάντως, δημόσια απόφαση, σύμβαση ή ανάθεση που να λέει ότι η PwC είχε εξουσιοδοτηθεί από το υπουργείο Υγείας να εισπράξει ή να τηρήσει για λογαριασμό του Ελληνικού Δημοσίου τα 10 εκατ. δολ. ή 15 εκατ. δολ. του KSRelief. Ούτε δημόσια απόφαση που να συνδέει τον συγκεκριμένο IBAN που αναγράφεται στο MFC με τέτοια εντολή διαχείρισης. Αυτό έχει σημασία επειδή το ίδιο το σχέδιο MFC που δημοσίευσε ο Βαμβουνάκης αναγράφει συγκεκριμένο IBAN και,
κατά το υλικό της επιστολής, ως δικαιούχο είχε την PricewaterhouseCoopers Business Solutions Α.Ε. Η ύπαρξη προηγούμενης συνεργασίας της PwC με το εμβολιαστικό πρόγραμμα θα μπορούσε να αποτελέσει μια πιθανή εξήγηση για το γιατί εμφανίστηκε λογαριασμός της στο σχέδιο, αλλά αυτό είναι μόνο υπόθεση εργασίας. Παραμένει επομένως το ερώτημα γιατί στο σχέδιο MFC για τη σαουδαραβική χρηματοδότηση εμφανίζεται λογαριασμός στο όνομα της PwC και αν πράγματι κατατέθηκαν εκεί χρήματα.
Επίσης, η σαουδαραβική επίσημη βάση καταγράφει έργο υγείας για την Ελλάδα το 2021, ύψους 15 εκατ. δολαρίων, ενώ το σχέδιο που δημοσιοποιήθηκε μιλούσε για 10 εκατ. δολάρια κι αυτή η διαφορά δεν έχει εξηγηθεί. Από αυτή τη διαφορά δεν είναι γνωστό αν το αρχικό σχέδιο τροποποιήθηκε και αυξήθηκε η χρηματοδότηση, αν τα επιπλέον 5 εκατ. αφορούσαν διαφορετικές επιλέξιμες δαπάνες ή επέκταση του έργου, ή αν υπήρξε κάποια άλλη χρηματική διαδρομή και ποια.
Η χρονική εγγύτητα και τα ερωτήματα Βαμβουνάκη δικαιολογούν έλεγχο και υπάρχουν πραγματικά και ενδιαφέροντα κενά διαφάνειας γύρω από τη χρηματοδότηση και τον ρόλο της PwC. Η διαφορά 10 → 15 εκατ. είναι ένα πραγματικό και ανεξήγητο από τα δημόσια στοιχεία εύρημα. Το πιο σημαντικό είναι ότι δεν έχει παρουσιαστεί κανένα δημόσιο έγγραφο που να εξηγεί την αύξηση από 10 εκατ. δολάρια σε 15 εκατ. δολάρια Ο φορέας της Σαουδικής Αραβίας κατέβαλε 15 εκατ. δολάρια για το ίδιο ακριβώς έργο, ενώ στην Ελλάδα εμφανίστηκαν ή δαπανήθηκαν μόνο 10 εκατ. δολάρια και δεν υπήρχε νόμιμη εξήγηση για τα υπόλοιπα 5 εκατ. δολάρια και γιατί έπρεπε να δοθούν στην ιδιωτική PwC και όχι σε δημόσιο φορέα.
Αυτό ακριβώς είναι ένα από τα βασικά ερωτήματα της υπόθεσης. Δεν έχει βρεθεί δημόσιο έγγραφο που να εξηγεί γιατί μια δωρεά προς την Ελληνική Δημοκρατία – υπουργείο Υγείας έπρεπε να καταβληθεί σε τραπεζικό λογαριασμό της ιδιωτικής PwC αντί σε λογαριασμό δημόσιου φορέα.
Τα τρία έγγραφα που αναζητούνται ακόμα
Υπάρχει μια πιθανή νόμιμη εξήγηση: η PwC είχε ήδη εμπλακεί ως ανάδοχος – σύμβουλος στην υποστήριξη του εμβολιαστικού προγράμματος. Εάν υπήρχε ξεχωριστή σύμβαση που την όριζε ως διαχειριστή των συγκεκριμένων χρημάτων ή φορέα που θα πλήρωνε δαπάνες του προγράμματος, τότε ένας ειδικός λογαριασμός της θα μπορούσε να έχει λειτουργική εξήγηση. Αλλά αυτό θα έπρεπε να τεκμηριώνεται με σαφή σύμβαση, εντολή διαχείρισης, όρους ελέγχου και λογοδοσίας.
Τέτοιο έγγραφο ειδικά για τη σαουδαραβική χρηματοδότηση δεν έχει εμφανιστεί. Επομένως, για να κλείσει πραγματικά η υπόθεση χρειάζονται τρία έγγραφα: το τελικό υπογεγραμμένο MFC, η σύμβαση που δικαιολογεί τον λογαριασμό της PwC και το αποδεικτικό της πραγματικής εκταμίευσης. Μέχρι να συμβεί αυτό, είναι απολύτως εύλογο να ρωτά κανείς: ποια ήταν η νομική βάση για να εμφανίζεται ιδιωτική εταιρία ως δικαιούχος λογαριασμού σε χρηματοδότηση που προοριζόταν για την Ελλάδα, ποιος έλεγχε αυτόν τον λογαριασμό και πώς λογοδοτούσε η PwC για κάθε δολάριο; Αυτές οι ερωτήσεις δεν έχουν απαντηθεί.