Υπάρχουν χώρες που γνωρίζουν καλά ποιοι άνθρωποι τις έκαναν ισχυρότερες, ποιοι άνοιξαν νέους δρόμους στην επιστήμη, στην ιατρική, στην τεχνολογία και στην κοινωνία. Και υπάρχουν και χώρες που, παρά το τεράστιο επιστημονικό και πολιτιστικό τους κεφάλαιο, μοιάζουν να δυσκολεύονται να αναδείξουν τις δικές τους μεγάλες προσωπικότητες.
Η Ελλάδα διαθέτει προσωπικότητες που άφησαν το αποτύπωμά τους στην παγκόσμια επιστήμη, στην ιατρική και στον πολιτισμό. Ο Γεώργιος Παπανικολάου άλλαξε την ιστορία της ιατρικής με το τεστ Παπ. Ο Γεώργιος Σεφέρης και ο Οδυσσέας Ελύτης τιμήθηκαν με Νόμπελ Λογοτεχνίας, μεταφέροντας την ελληνική γλώσσα και τον ελληνικό πολιτισμό σε ολόκληρο τον κόσμο.
Ο Κωνσταντίνος Καραθεοδωρή υπήρξε κορυφαίος μαθηματικός με διεθνή ακτινοβολία και σημαντική συμβολή σε θεμελιώδεις τομείς των μαθηματικών και της φυσικής. Ο Φώτης Καφάτος αποτέλεσε μία από τις σημαντικότερες μορφές της σύγχρονης βιολογίας και της γενετικής. Ο κατάλογος θα μπορούσε να είναι ατελείωτος…
Πόσοι, όμως, από αυτούς τους ανθρώπους αποτελούν καθημερινό σημείο αναφοράς για έναν μαθητή; Πόσοι προβάλλονται συστηματικά σε δημόσια κτίρια, σχολεία, πανεπιστήμια, πλατείες και χώρους όπου διαμορφώνεται η συλλογική συνείδηση; Πόσοι παρουσιάζονται στις νεότερες γενιές ως πρότυπα δημιουργίας, επιμονής, γνώσης και προσφοράς;
Η Ελλάδα ανήκει, δυστυχώς, στη δεύτερη κατηγορία.
Την ώρα που η Κίνα επιλέγει να προβάλλει στους δημόσιους χώρους και στην καθημερινότητα των πολιτών της ανθρώπους όπως ο Qian Xuesen, η Tu Youyou και ο Yuan Longping, υπενθυμίζοντας στις νεότερες γενιές ποιοι συνέβαλαν καθοριστικά στην πρόοδο της χώρας, στην Ελλάδα οι μεγάλες μορφές της επιστήμης παραμένουν σε μεγάλο βαθμό εγκλωβισμένες στα βιβλία, στις ακαδημαϊκές αναφορές και στη μνήμη μιας περιορισμένης κοινότητας.
Ο Qian Xuesen συνδέθηκε με την ανάπτυξη της κινεζικής πυραυλικής και διαστημικής τεχνολογίας. Η Tu Youyou τιμήθηκε με το Νόμπελ Φυσιολογίας ή Ιατρικής για την ανακάλυψη της αρτεμισινίνης, μιας θεραπείας που συνέβαλε αποφασιστικά στην αντιμετώπιση της ελονοσίας. Ο Yuan Longping έγινε παγκοσμίως γνωστός για την ανάπτυξη υβριδικών ποικιλιών ρυζιού, συμβάλλοντας σημαντικά στην επισιτιστική επάρκεια της Κίνας.
Δεν πρόκειται απλώς για ονόματα σε έναν τοίχο. Πρόκειται για ένα μήνυμα προς την κοινωνία: «Αυτοί είναι οι άνθρωποι που δημιούργησαν, ανακάλυψαν, προσέφεραν και έκαναν τη χώρα τους ισχυρότερη».
Και εδώ ακριβώς βρίσκεται η ελληνική αντίφαση.
Το ερώτημα δεν είναι αν πρέπει να γεμίσουμε τους τοίχους με πορτρέτα. Το ουσιαστικό ερώτημα είναι ποιους ανθρώπους επιλέγουμε να κάνουμε πρότυπα.
Γιατί μια κοινωνία δεν εκπαιδεύεται μόνο μέσα από τα σχολικά βιβλία. Εκπαιδεύεται και από όσα βλέπει καθημερινά γύρω της. Από τα πρόσωπα που τιμά, από τα ονόματα που δίνει στους δρόμους και στα κτίριά της, από τις ιστορίες που επιλέγει να διηγείται στα παιδιά της.
Αν οι χώροι στους οποίους μεγαλώνουν οι νέες γενιές είναι γεμάτοι από πρόσωπα της στιγμιαίας δημοσιότητας, ενώ οι άνθρωποι που θεράπευσαν, ανακάλυψαν, δημιούργησαν και έκαναν την Ελλάδα γνωστή σε ολόκληρο τον κόσμο παραμένουν σχεδόν αόρατοι, τότε κάτι έχουμε κάνει λάθος.
Η Κίνα δείχνει ότι η ανάδειξη των επιστημόνων και των ανθρώπων της δημιουργίας μπορεί να αποτελέσει μέρος μιας ευρύτερης εθνικής αφήγησης. Δεν χρειάζεται να αντιγράψουμε την Κίνα. Χρειάζεται, όμως, να αποκτήσουμε και εμείς τη δική μας αυτογνωσία.
Να θυμηθούμε ποιοι είμαστε.
Να μάθουμε στα παιδιά μας ότι η Ελλάδα δεν είναι μόνο η χώρα του αρχαίου παρελθόντος. Είναι και η χώρα του Παπανικολάου, του Καραθεοδωρή, του Καφάτου, του Σεφέρη, του Ελύτη και τόσων άλλων ανθρώπων που απέδειξαν ότι η ελληνική σκέψη, η επιστήμη και η δημιουργικότητα μπορούν να έχουν παγκόσμια εμβέλεια.
Γιατί τελικά ο τρόπος με τον οποίο μια χώρα τιμά τους ανθρώπους που δημιούργησαν κάτι ουσιαστικό αποκαλύπτει και το τι θεωρεί η ίδια σημαντικό.
Και ίσως αυτό να είναι το πιο κρίσιμο ερώτημα για την Ελλάδα. Όταν έχουμε τόσες μεγάλες μορφές για να τιμήσουμε, γιατί τις αφήνουμε τόσο συχνά να ξεχαστούν;
(Το άρθρο αυτό γράφτηκε με τη βοήθεια εφαρμογής τεχνητής νοημοσύνης υπό την επιμέλεια δημοσιογράφου)
