Νέα δικαστική έρευνα για εγκλήματα της ναζιστικής περιόδου βρίσκεται σε εξέλιξη στη Γερμανία, με κατηγορούμενο έναν άνδρα 105 ετών. Οι εισαγγελικές αρχές του Ντόρτμουντ εξετάζουν τη δράση του ως φρουρού στο στρατόπεδο αιχμαλώτων Stalag 326 VI K στο Σένε της Βόρειας Ρηνανίας-Βεστφαλίας, διερευνώντας τη συνέργειά του σε πολλαπλούς φόνους.
Η νομική βάση της δίωξης στηρίζεται στην έννοια του «Schreibtischtäter» (του δράστη του γραφείου), την οποία είχε διατυπώσει η Χάνα Άρεντ. Σύμφωνα με αυτή τη γραμμή, η συμμετοχή στη λειτουργία ενός μηχανισμού εξόντωσης αρκεί για τη θεμελίωση κατηγορίας συνέργειας, χωρίς να απαιτείται η απόδειξη προσωπικής εκτέλεσης.
Ο ρόλος του Stalag 326 και η μοίρα των Σοβιετικών αιχμαλώτων
Το Stalag 326 λειτούργησε από τον Ιούλιο του 1941 έως τον Απρίλιο του 1945 ως κομβικό κέντρο καταγραφής και διοχέτευσης καταναγκαστικής εργασίας στη βιομηχανική περιοχή του Ρουρ. Από τις εγκαταστάσεις του πέρασαν περίπου 180.000 έως 200.000 Σοβιετικοί αιχμάλωτοι πολέμου —σχεδόν ένας στους τρεις από όσους μεταφέρθηκαν συνολικά στο Γερμανικό Ράιχ.
Οι συνθήκες διαβίωσης διακρίνονταν από συστηματικό υποσιτισμό, παντελή έλλειψη υγειονομικής περίθαλψης και εξαντλητική εργασία, οδηγώντας σε μαζικούς θανάτους. Η μεταχείριση αυτή συνιστούσε κατάφωρη παραβίαση των Συμβάσεων της Γενεύης και της Χάγης, εντασσόμενη στο ευρύτερο πλαίσιο εξόντωσης των Σοβιετικών στρατιωτών, από τους οποίους πάνω από 2,3 εκατομμύρια δεν επέζησαν της αιχμαλωσίας.
Το νομικό προηγούμενο Demjanjuk
Η δικαστική μετατόπιση που επιτρέπει τη δίωξη υπερηλίκων στελεχών των ναζιστικών στρατοπέδων εδραιώθηκε το 2011 με την καταδίκη του Τζον Ντεμιάνιουκ, φρουρού στο στρατόπεδο Σομπιμπόρ. Η απόφαση εκείνη έκρινε ότι η απλή υπηρεσία σε χώρο συστηματικής εξόντωσης συνιστά συνέργεια.
Έκτοτε, η γερμανική Δικαιοσύνη προχώρησε σε ανάλογες καταδίκες, όπως της Ίρμγκαρντ Φούρχνερ (γραμματέως στο Στούτχοφ) και του Γιόζεφ Σιτς (φρουρού στο Ζάξενχαουζεν σε ηλικία 101 ετών).
Η υπόθεση του 105χρονου, την οποία προετοίμασε η Κεντρική Υπηρεσία Διερεύνησης Εγκλημάτων του Εθνικοσοσιαλισμού στο Λούντβιχσμπουργκ, αποτελεί μία από τις τελευταίες προσπάθειες απόδοσης ευθυνών πριν την παρέλευση του χρόνου λόγω ηλικίας των εμπλεκομένων. Παράλληλα, θέτει εκ νέου στο μικροσκόπιο την ιστορική μνήμη για τη λειτουργία του δικτύου των Stalag.
