Το μίσος στην πολιτική

Νομίζω το έχω διαβάσει στα Αρχεία του Κωνσταντίνου Καραμανλή και σε παραλλαγή στο εξαιρετικό βιβλίο της συναδέλφου Εύας Νικολαΐδου για τον Eθνάρχη.

«Πάντα πρέπει να αφήνεις μία διέξοδο διαφυγής στον αντίπαλό σου» θεωρούσε ο μεγάλος Μακεδόνας πολιτικός, ο οποίος, μεγαλωμένος μέσα στο κλίμα του εθνικού διχασμού και έχοντας ζήσει αδιανόητες στιγμές στο πατρικό σπίτι του στην Πρώτη Σερρών (το είχαν πετροβολήσει οι βενιζελικοί), πάντοτε θεωρούσε κατάρα τον εμπρηστικό και διχαστικό πολιτικό λόγο. Δύσκολα θα βρει κανείς σε λόγους ή κείμενα του Κωνσταντίνου Καραμανλή υβριστικούς ή μειωτικούς χαρακτηρισμούς για τους αντιπάλους του. Κοσμητικά επίθετα. Επιθετικούς προσδιορισμούς. Σε εκείνον ανήκει η φράση «Εναν πρώην πρωθυπουργό δεν τον στέλνεις φυλακή, σπίτι του τον στέλνεις!».

Γι’ αυτό άλλωστε σε ολόκληρη την πολιτική του διαδρομή κατάφερνε να ενώνει, παρά να διχάζει. Ενώ το Κέντρο ήταν πάντοτε ακραίο. Δεν έγινε τώρα ακραίο με ηγέτη τον Κυριάκο Μητσοτάκη. Ηταν πάντοτε. Την κληρονομιά του έχει αποδεχτεί ο πρωθυπουργός. Το DNA του. Αρεσε στο επιτήδειο Κέντρο το αιματοκύλισμα μεταξύ Δεξιάς και Αριστεράς, γιατί του εξασφάλιζε τον ρόλο που επιθυμούσε στον πολιτικό μας βίο.

Τη σχολή του Κωνσταντίνου Καραμανλή ακολούθησε και ο Κώστας Καραμανλής κατά την ηγεσία του στην αρχηγία της Ν.Δ. και την πρωθυπουργία του μεταξύ 1997 και 2009. Σπανίως θα βρει κανείς χαρακτηρισμούς να απευθύνονται στους πολιτικούς του αντιπάλους. Μια φορά μόνο χαρακτήρισε τον Κώστα Σημίτη «αρχιερέα της διαπλοκής», χαρακτηρισμό που απέσυρε αργότερα, αλλά δικαιώθηκε εν τέλει από την ίδια την Ιστορία.

Το θέμα του σημερινού σημειώματός μας, λοιπόν, είναι το μίσος στην πολιτική. Το μίσος όπως εκφράζεται μέσα από χαρακτηρισμούς, επιθέσεις και κοσμητικά επίθετα. Αφορμή για το σημείωμα ήταν ο χαρακτηρισμός «βλάκας» που απηύθυνε ο Θανάσης Καρτερός προς τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ Νίκο Ανδρουλάκη. Του απέμεινε δηλαδή μία μόνιμη ιδιότητα. Το πρόβλημα στην πολιτική είναι ότι η πατρίδα μας είναι μικρός τόπος. Ολοι πέφτουμε ο ένας πάνω στον άλλον διαρκώς. Και υπό τις περιστάσεις μπορεί να χρειαστεί να συνομιλήσουμε, να συνεννοηθούμε, να αντιδικήσουμε, όλα.

Τα κοσμητικά επίθετα, οι ιδιότητες και οι κατηγορίες, με πιο εύκολη αυτή της προδοσίας, δημιουργούν τεράστιες παρεξηγήσεις και εμποδίζουν την ελάχιστη συνεννόηση και τους κώδικες που μπορούν να έχουν μεταξύ τους οι πολιτικοί αντίπαλοι. Στην πολιτική αντιπαρατίθενται πολιτικές απόψεις και επιχειρήματα, δεν αντιπαρατίθενται ιδιότητες. Και κατά τούτο, αν θέλει κανείς να είναι εντάξει με τον εαυτό του χωρίς να προσβάλλει τους άλλους, έχει έναν πολύ ωραίο δρόμο: να περιγράφει με γεγονότα τις βλακείες που θεωρεί ότι κάνει ο αντίπαλός του περιστασιακά ή μόνιμα, χωρίς να του κολλάει και την ταμπέλα του «βλάκα».

Δεν χρειάζεται να χαρακτηρίσεις κάποιον ψεύτη, αυτό είναι πολύ εύκολο. Αρκεί με επιχειρήματα να αναδεικνύεις τα ψέματά του και να αφήνεις τους συνομιλητές σου να σκεφτούν μέσα τους οι ίδιοι ότι είναι ψεύτης, χωρίς όμως ποτέ να τον αποκαλείς εσύ έτσι. Το ξέρω! Είναι δύσκολη η άσκηση που σας προτείνω. Είναι μία άσκηση ζωής, όχι άσκηση για την πολιτική μόνο. Αλλά είναι μια αναγκαία άσκηση για έναν απλό λόγο.

Και στη ζωή και στην πολιτική οι λέξεις που εκτοξεύονται και έχουν αρνητική χροιά δεν επιστρέφουν πίσω ποτέ. Εγγράφονται στη μνήμη και την εγκλωβίζουν. Και αυτός στον οποίο τις απευθύνεις δεν τις ξεχνά ποτέ και δεν μπορεί ανθρωπίνως να τις υπερβεί. Αλλά όσοι έχουν τουλάχιστον δημόσιο λόγο απαιτείται να έχουν νηφαλιότητα και αυτοπειθαρχία. Υπάρχουν στιγμές που έχω αισθανθεί μέσα μου την ανάγκη να χαρακτηρίσω κάποιον «ανόητο» και «ηλίθιο», γιατί ένα πράγμα το οποίο με εξοργίζει από τα λίγα στη ζωή είναι η βλακεία, ειδικώς όταν είναι αήττητη.

Σε όλες όμως τις περιπτώσεις προτίμησα να περιγράψω με γεγονότα και επιχειρήματα την ηλιθιότητα και την ανοησία που μπορεί να είναι περιστασιακές, παρά να αποδώσω μία μόνιμη ποιότητα στον συνομιλητή μου. Βεβαίως, υπάρχει ο αντίλογος: ότι δεν πρέπει να φοβόμαστε τις λέξεις. Οτι αν κάποιος είναι προδότης, πρέπει να τον πεις προδότη. Οτι αν κάποιος είναι βλάκας, πρέπει να τον πεις βλάκα. Οτι αν κάποιος είναι ηλίθιος, πρέπει να τον πεις ηλίθιο. Ωστόσο, όλοι όσοι συμμετέχουμε στον δημόσιο βίο οφείλουμε να γνωρίζουμε ότι και από φιλοσοφική πεποίθηση αλλά και από αντικειμενική διάγνωση της πραγματικότητας με την είσοδό μας σε αυτόν απαλλοτριώνουμε, αν θέλουμε, ένα μικρό έστω τμήμα της ελευθερίας μας στην υπηρεσία του μεγάλου σκοπού: Του project «Πατρίδα»!

Mαθήματα πολιτισμου

Διότι, αν οι πολιτικοί μας αρχηγοί έλεγαν αυτό που έχουν στο μυαλό τους ο ένας για τον άλλον στις δημόσιες συζητήσεις τους στη Βουλή, δεν θα είχε μείνει λίθος επί λίθου όρθιος. Οι καιροί είναι δύσκολοι! Και απαιτείται άσκηση στην ψυχραιμία. Οχι επιδότηση στο μίσος. Πολλοί επιδοτούν εσκεμμένα το μίσος, ακόμα κι αν είναι στη ζωή τους ορθολογιστές, προκειμένου να εξάψουν τα πάθη, να τροφοδοτήσουν φανατισμούς, να ενθαρρύνουν την πόλωση, να βάλουν φωτιά στην ατμόσφαιρα με σκοπό να επιβιώσουν οι ίδιοι μέσα από τα αποκαΐδια που δημιούργησαν.

Δεν είμαστε αυτής της σχολής. Πολλοί επίσης που θέλουν να παραστήσουν ότι παραδίδουν μαθήματα πολιτικού πολιτισμού αλλά στο παρασκήνιο είναι πιο βρόμικοι και από τα σκουπίδια δίνουν εντολή στα τρολ τους, που είναι και υπάλληλοί τους (και πληρώνονται με 20 € την ανάρτηση, περίπου ένα κατοστάρικο τη μέρα), να κάνουν αυτά τη βρόμικη δουλειά και να εξαπολύουν χυδαίους χαρακτηρισμούς κατά των πολιτικών τους αντιπάλων, ενώ οι ίδιοι εμφανίζονται στο φως της ημέρας αθώες περιστερές.

Δεν γίνεται να πάει μπροστά ο τόπος έτσι. Δεν γίνεται να εγκλωβίζεται στους χαρακτηρισμούς ενός αρθρογράφου, στα επεισόδια και στην κλοτσοπατινάδα που γίνεται σε ένα στούντιο μεταξύ δύο πολιτευτών που ένας χαρακτηρίζει τον άλλο σκουπίδι, και σε ό,τι άλλο μπορεί να έρχεται. Ακόμη κι αν δεν το θέλαμε, οι συγκυρίες είναι τέτοιες που θα απαιτηθεί να συνεννοηθούμε διατηρώντας τις απόψεις μας ο ένας για τον άλλον αλλά και για την ίδια τη χώρα.

Θα πρέπει επίσης και οι πολιτικοί αλλά και όσοι έχουμε δημόσιο λόγο να εκπαιδεύσουμε στο μέτρο του δυνατού τους πολίτες να ξεφύγουν από τον εμπρηστικό και επιθετικό λόγο των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και να επιμείνουμε στην αντιδικία στη βάση των επιχειρημάτων και των γεγονότων. Αντιλαμβάνομαι ότι εισηγούμαι σε καιρούς δύσκολους, όπου η κοινωνία βράζει αγανακτισμένη, δύσκολα πράγματα. Πόσο μάλλον όταν ο εμπρηστικός λόγος αποθεώνεται στο διαδίκτυο και κερδίζει χιλιάδες views και περιστασιακή δημοφιλία. Το χαστούκι στο πληκτρολόγιο είναι στις μέρες μας μεγάλη εκτόνωση, τα «μπινελίκια» η μεγαλύτερη διαδήλωση!

Ωστόσο, για το καλό της πατρίδας μας πρέπει να σκεφτόμαστε πάντοτε ότι ο δημόσιος λόγος είναι ένας μαραθώνιος και όχι κατοστάρι με φωτοβολίδες κρότου λάμψης. Αυτή η χώρα έζησε δύο φορές μεγάλους διχασμούς, ο δεύτερος μάλιστα σφραγίστηκε με αίμα, και δεν έχει την πολυτέλεια στον δρόμο προς τις εκλογές να αφήσει τους Νέρωνες να την κάψουν με τις χυδαιότητές τους και τις αλητείες τους. Αντιπαράθεση επί των απόψεων, λοιπόν, κατά βάση και όχι επί των προσώπων. Ο κόσμος θα γίνει καλύτερος έτσι, σας βεβαιώ. Μπορεί να ακούγεται ρομαντικό, αλλά η καλοσύνη «πουλάει» περισσότερο και είναι καλύτερη επένδυση από την κακία. Ας την υιοθετήσουμε!