Χαλιφα Χαφτάρ: Η πολιτική Μητσοτάκη τον έστειλε στην Τουρκία

Η καταστροφική για την Ελλάδα απόφαση της Λιβύης να εγκρίνει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, μάλιστα «βάσει Διεθνούς Δικαίου» όπως μάς… ενημερώνει το τουρκικό ΥΠΕΞ, έγινε και επίσημα η κορωνίδα της ολέθριας εξωτερικής πολιτικής Μητσοτάκη.

• Από τον Βασίλη Γαλούπη

Το εθνικό φιάσκο δεν ήταν ατύχημα, ήταν ουσιαστικά το τέρμα μιας μακράς διαδικασίας, στρατηγικά φτιαγμένης να αποτύχει. Η προσέγγιση του Μαξίμου στρίμωξε τελικά την Ελλάδα σε εξαιρετικά δύσκολη θέση: Ξαφνικά αντιμετωπίζουμε ως τετελεσμένο ένα τεράστιο πρόβλημα που δεν υπήρχε καν στον ορίζοντα των γνωστών τουρκικών διεκδικήσεων.

Ο ελληνικός χώρος αλώθηκε και κόπηκε στη μέση. Η Κύπρος απομονώθηκε πλήρως και η ίδια η Κρήτη πρακτικά εξαφανίστηκε από τον χάρτη. Οριοθετείται ΑΟΖ μεταξύ Λιβύης και Τουρκίας, σβήνοντας από τον χάρτη ελληνικό έδαφος, ελληνικά νησιά και κυριαρχία. Η Ελλάδα θα μπορούσε να είχε αποφύγει αυτή την τεράστια εθνική ήττα, άγνωστο αν είναι πια και με ποιον τρόπο αναστρέψιμη, αν η κυβέρνηση έδινε προτεραιότητα σε μια ουσιαστική στρατηγική αντί σε ένα εσωτερικό πολιτικό «θέατρο». Αντ’ αυτού, επαναλάμβανε μονότονα, διά στόματος Γεραπετρίτη, ότι το τουρκολιβυκό «δεν παράγει έννομα αποτελέσματα, είναι παράνομο, άκυρο και ανυπόσταστο» και ότι «θα διασφαλίσουμε τα κυριαρχικά μας δικαιώματα».

Διαβεβαίωναν μάλιστα πως «η διαπραγμάτευση με τη Λιβύη για την οριοθέτηση ΑΟΖ βαίνει σε θετική κατεύθυνση και κλείνουν και οι χαίνουσες πληγές μεταξύ των δύο χωρών». Οπως αποδεικνύεται, το σλόγκαν Γεραπετρίτη περί ανυπόστατου μνημονίου ήταν ένα εγκληματικά ανεύθυνο κενό σύνθημα. Γιατί τη Λιβύη την κυβερνά ο Χαφτάρ. Η κυβέρνηση και το γνώριζε, και θα μπορούσε να του είχε προσφέρει αυτό που ουσιαστικά της ζητούσε σε αντάλλαγμα: την ουσιαστική αναγνώριση και έμμεση νομιμοποίηση.

Αλλά ο πρωθυπουργός, εν μέρει επειδή θεωρεί ότι ελληνική εξωτερική πολιτική σημαίνει μόνο να είναι η χώρα εξυπηρετική προς τα συμφέροντα άλλων κι εν μέρει επειδή δεν ήθελε να δυσαρεστήσει την Αγκυρα, επέλεξε επίτηδες τη στάση του στρατηγικού κενού. Δεν έκανε καμία ενέργεια απ’ όσες όφειλε να κάνει. Κι εκεί που η Τουρκία, ακόμα και η διαιρεμένη Λιβύη, είχε στοχευμένη διπλωματική στρατηγική, εμείς διαθέταμε μόνο την κυβέρνηση Μητσοτάκη.

Τώρα, η ακτογραμμή της Λιβύης, μήκους 1.100 μιλίων -η μεγαλύτερη ακτογραμμή της Αφρικής στη Μεσόγειο-, έχει καταστεί το κύριο σημείο προβολής της τουρκικής επέλασης μέσα στην ελληνική εθνική κυριαρχία. Οποιος ελέγχει τη Λιβύη διαθέτει ένα ισχυρότατο διαπραγματευτικό χαρτί έναντι της Ελλάδας, πρωτίστως. Φυσικά έναντι και της Ευρώπης, λόγω των μεταναστευτικών ροών που εκεί έχουν τη βασική αφετηρία τους.

Ο 82χρονος Χαφτάρ φέρει τον τίτλο γενικός διοικητής του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, ενός συνασπισμού πολιτοφυλακών που συγκροτήθηκε το 2014 και επικυρώθηκε εκ των υστέρων από το Κοινοβούλιο της ανατολικής Λιβύης. Στην πραγματικότητα ο τίτλος δεν αποδίδει καν το τεράστιο εύρος της ισχύος του. Οι δυνάμεις του ελέγχουν τα πετρελαϊκά πεδία και τους τερματικούς σταθμούς εξαγωγής στην κεντρική Λιβύη. Οι μονάδες του που επιχειρούν στις ακτές ελέγχουν την ανατολική παραλιακή ζώνη και διαχειρίζονται τα δίκτυα λαθραίας διακίνησης που τροφοδοτούν τη μεταναστευτική κρίση στην Ευρώπη. Στις βάσεις του φιλοξενούνται ξένες στρατιωτικές δυνάμεις. Με δυο λόγια, ο Χαφτάρ ελέγχει ό,τι έχει πραγματικά σημασία.

Αν κοιτάξεις την εικόνα απέξω, τότε εδώ και πάνω από μία δεκαετία οι πολιτικοί της Λιβύης συγκρούονται για τη διπλωματική αναγνώριση. Η χώρα είναι χωρισμένη στη μέση. Δύο κυβερνήσεις, δύο Κοινοβούλια. Η μία κυβέρνηση στη δύση (Τρίπολη) και η άλλη στην ανατολή (Βεγγάζη), αλλά καμία από τις δύο δεν ασκεί ουσιαστικά διακυβέρνηση. Και οι δύο κυβερνήσεις είναι επισήμως υπεύθυνες για τα πάντα, αλλά καμία δεν ασκεί εξουσία σε οτιδήποτε ουσιαστικό. Καμία από τις δύο δεν ελέγχει το πετρέλαιο, τις στρατιωτικές βάσεις ή τις μεταναστευτικές οδούς. Τα ελέγχει ο Χαλίφα Χαφτάρ.

Οσον αφορά την ανατολική κυβέρνηση, οι υπουργοί περνούν πρώτα από την έγκριση του Χαφτάρ, το Κοινοβούλιο περικυκλώνουν οι στρατιώτες του και οι κυβερνητικοί νόμοι και οι αποφάσεις ισχύουν μόνο όταν το επιτρέπει εκείνος. Παράλληλα, η αντίπαλη δυτική κυβέρνηση, στην Τρίπολη, επιβιώνει χάρη στα έσοδα από το πετρέλαιο και τις υποδομές που διέρχονται από εδάφη τα οποία όμως ο Χαφτάρ μπορεί να αποκλείσει κατά βούληση. Τα τελευταία δέκα χρόνια ο Χαφτάρ άλλαζε τα δεδομένα στο πεδίο, συγκεντρώνοντας πετρέλαιο, εδάφη, χρήμα από ξένους υποστηρικτές, δηλαδή όλα όσα συνιστούν την πραγματική ισχύ.

Αρχικά, ο Χαφτάρ λειτούργησε ως σύμμαχος της Ελλάδας. Ο ίδιος και η Βουλή της Λιβύης είχαν αποκηρύξει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, «άκυρο» το χαρακτήριζε ο Χαφτάρ τον Ιανουάριο του 2020, κατά την επίσκεψή του στην Αθήνα. Η Βουλή της Λιβύης δεν το είχε εγκρίνει και αυτή η έλλειψη της τυπικής αναγνώρισης ήταν για την Ελλάδα το βασικό επιχείρημα ακυρότητας του τουρκολιβυκού μνημονίου. Ομως η εξωτερική πολιτική Μητσοτάκη φρόντισε να «χάσει» τον Χαφτάρ, ο οποίος από εκεί που κάποτε ήταν το μεγαλύτερο εμπόδιο της Τουρκίας στη Λιβύη τώρα δρα ως αντιπρόσωπος των τουρκικών συμφερόντων.

Εκτός απ’ το τουρκολιβυκό, Χαφτάρ και Τουρκία έχουν από την άνοιξη του 2025 κιόλας υπογράψει συμφωνία για αγορά τουρκικών όπλων, εκπαίδευση μελών των δυνάμεων του Χαφτάρ από την Τουρκία, μελλοντική εφαρμογή 30 προγραμμάτων στρατιωτικής συνεργασίας και κοινή εκπαίδευση των ναυτικών δυνάμεών τους.

ΧΑΛΙΦΑ ΧΑΦΤΑΡ

Στρατάρχης λιβυκών ενόπλων δυνάμεων

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ

Γεννήθηκε το 1943 στην Αζνταμπίγια της Λιβύης. Υπηρέτησε στον στρατό υπό τον Μουαμάρ Καντάφι, εκπαιδεύτηκε στην ΕΣΣΔ και συμμετείχε στον λιβυκό στρατό κατά του Ισραήλ στον πόλεμο του Γιομ Κιπούρ το 1973. Το 1987 έγινε στρατιωτικός αιχμάλωτος κατά τη διάρκεια του πολέμου με το Τσαντ και τότε ο Καντάφι τον αποκήρυξε. Απελευθερώθηκε από τους Αμερικανούς, οι οποίοι του προσέφεραν πολιτικό άσυλο στις ΗΠΑ, όπου ο Χαφτάρ εντάχθηκε στο κίνημα της λιβυκής αντιπολίτευσης. Επέστρεψε στη Λιβύη τον Μάρτιο του 2011 και συμμετείχε στην εξέγερση κατά του Καντάφι. Εχθρός των ισλαμιστών, κατάφερε το 2017 να θέσει υπό τον έλεγχό του την Αν. Λιβύη. Από τον Μάιο του 2019 συμμετέχει στον Β΄ Λιβυκό Εμφύλιο Πόλεμο. Τον Ιανουάριο του 2020 πραγματοποίησε επίσημη επίσκεψη στην Αθήνα, όπου χαρακτήρισε άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο. Ελέγχει το 80% της Λιβύης και την πλειονότητα των πετρελαιοπηγών της.