Η «φινλανδοποίηση» στην περιοχή μας

Ο όρος «φινλανδοποίηση» προέρχεται από την «ειδική» σχέση η οποία υπήρξε μεταξύ της Φινλανδίας και της Σοβιετικής Ενωσης μετά το τέλος του Β ́ Παγκοσμίου Πολέμου και συνεχίστηκε καθ’ όλη τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Θεοφάνης Μαλκίδης*

Η Φινλανδία, έχοντας αντιμετωπίσει δύο εμπόλεμες συρράξεις με τη γειτονική της χώρα, τον λεγόμενο «Χειμερινό Πόλεμο» και τον αποκαλούμενο «Πόλεμο Συνέχειας», αναγκάστηκε να παραχωρήσει εδάφη στη Μόσχα. Για να διατηρήσει όμως αυτό που θεωρούσε «ανεξαρτησία της» και να αποφύγει νέα εισβολή, η Φινλανδία υιοθέτησε απέναντι στη Σοβιετική Ενωση την πολιτική της «ευμενούς ουδετερότητας».

Αυτή η επιλογή σήμαινε ότι η Φινλανδία απέφευγε οποιαδήποτε ενέργεια ή ακόμη και δήλωση στην εξωτερική της πολιτική, που θα μπορούσε να θεωρηθεί εχθρική ή απειλητική από τη Σοβιετική Ενωση. Στην ουσία περιοριζόταν η λήψη αποφάσεων στο διπλωματικό πεδίο και σ’ αυτό της εξωτερικής πολιτικής, ακόμα και αν δεν υπήρχε κίνδυνος άμεσης στρατιωτικής επέμβασης από τη Σοβιετική Ενωση.

Στο ευρύτερο πλαίσιο η «φινλανδοποίηση» αφορά τη «μικρότερη» χώρα η οποία προσαρμόζει, περιορίζει ή υποτάσσει οικειοθελώς την πολιτική της έναντι της «μεγαλύτερης» χώρας. Αυτό γίνεται από τον «αδύναμο», έστω και εάν δεν το παραδέχεται ή/και θεωρεί ότι το κάνει προς όφελος των διμερών σχέσεων και της αποφυγής έντασης, «αγοράζοντας» χρόνο για μία εφήμερη και πρόσκαιρη ειρήνη. Ετσι γίνεται η μείωση ή/και μη άσκηση μέρους των κυριαρχικών δικαιωμάτων, έναντι μιας «ισχυρότερης-μεγαλύτερης» γειτονικής δύναμης, προκειμένου η «μικρότερη» να διατηρήσει όποια αυτονομία της και να αποφύγει ένα θερμό επεισόδιο ή ακόμη και μία στρατιωτική σύγκρουση.

Επιπλέον η «φινλανδοποίηση» χρησιμοποιείται και ως όρος για να περιγράψει την ύπαρξη άνισων δυνάμεων, τη σχέση δηλαδή μεταξύ δύο γειτονικών κρατών, ακόμη και εταίρων στην ίδια συμμαχία (π.χ ΝΑΤΟ), όπου η «μικρότερη» δύναμη υφίσταται ψυχολογική πίεση, πόλεμο και χειραγώγηση, τρομοκρατία, επικοινωνιακό σφυροκόπημα, απειλή χρήσης βίας, απειλή πολέμου και εν τέλει καθημερινό bullying από την «ισχυρότερη».

Ο όρος χρησιμοποιείται επίσης για να εκφραστεί η εθελούσια υποχώρηση, η οικειοθελής δηλαδή υποταγή ή προσαρμογή της πολιτικής της «μικρής» χώρας στις απαιτήσεις της «μεγάλης», με σκοπό την αφελή ψευδαίσθηση ή την καθημερινή αυταπάτη, με «στόχο» την αποτροπή ενός «ατυχήματος», μίας κλιμάκωσης ή ακόμη και σύρραξης.

Επίσης η «φινλανδοποίηση» εκφράζει και έναν περιορισμό, αφού είναι εμφανής η απώλεια κυριαρχίας και στο εσωτερικό της «μικρής» χώρας, καθώς η επιλογή της συγκεκριμένης πολιτικής περιορίζει τις επιλογές της σε όλους τους τομείς (π.χ. οικονομία, τουρισμός, επενδύσεις κ.ά.).

Η περιοχή μας

Οι προσπάθειες της Ελλάδας (και της Κυπριακής Δημοκρατίας) να εφαρμόσει τα κυριαρχικά της δικαιώματα και να προωθήσει μεγάλης και πρόδηλης αξίας έργα στο Αιγαίο (αλλά και όχι μόνο) έχουν προκαλέσει έντονες αντιδράσεις από την Τουρκία.

Αρχικώς, η ανακοίνωση της Ελλάδας για τη δημιουργία δύο μεγάλων εθνικών θαλάσσιων πάρκων στο Ιόνιο και το Αιγαίο Πέλαγος, με στόχο την προστασία της βιοποικιλότητας και την απαγόρευση καταστροφικών περιβαλλοντικών πρακτικών όπως η αλιεία με τράτες βυθού (όπως συνηθίζουν να χρησιμοποιούν συνοδεία πολεμικών και λιμενικών σκαφών οι Τούρκοι «αλιείς»), χαιρετίστηκε από την ευρωπαϊκή και τη διεθνή κοινότητα ως σημαντικό βήμα. Ωστόσο, η Τουρκία αντέδρασε άμεσα, αμφισβητώντας το δικαίωμα της Ελλάδας να προχωρήσει σε τέτοιες ενέργειες σε περιοχές που, σύμφωνα με αυτήν, εμπίπτουν σε «τουρκική υφαλοκρηπίδα» ή αποτελούν «γκρίζες ζώνες», όπως βραχονησίδες, νησίδες, νησιά, που θεωρούνται κατεχόμενα από την Ελλάδα! Ετσι η Τουρκία προχώρησε στη δημοσιοποίηση δικών της «θαλάσσιων πάρκων» (Καστελόριζο και Σαμοθράκη – Λήμνος), εντασσόμενων στο δικό της επεκτατικό δημιούργημα, στον ναζιστικού τύπου «ζωτικό χώρο» του 21ου αιώνα, γνωστού ως «Γαλάζια Πατρίδα», αγνοώντας την επήρεια των ελληνικών νησιών, πράξη που παραβιάζει το Διεθνές Δίκαιο και ειδικότερα το Δίκαιο της Θάλασσας.

Ενα άλλο κεντρικό σημείο τριβής είναι το έργο «Great Sea Interconnector» (πρώην EuroAsia Interconnector), η υποθαλάσσια δηλαδή ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας (Κρήτης) και Κύπρου, με επέκταση στο Ισραήλ. Το έργο, στρατηγικής σημασίας για την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας, που σηματοδοτεί και τη λήξη της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, καθώς και τη μετατροπή της Ελλάδας σε ενεργειακό κόμβο, συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ενωση. Είναι ένα έργο με προφανή γεωπολιτική – γεωοικονομική σημασία, που συν τοις άλλοις έχει και συμβολική αξία, αφού όταν υπήρξε η μεγάλη έκρηξη στο Μαρί το 2011 και το μπλακάουτ στην ελεύθερη Κύπρο, μέχρι την αποκατάσταση της ζημιάς το ηλεκτρικό ρεύμα αγοραζόταν σε εξωφρενικές τιμές από τα Κατεχόμενα!

Η Τουρκία, ως συνήθως, αντέδρασε και εδώ, θεωρώντας ότι το καλώδιο διέρχεται από περιοχές της δικής της «υφαλοκρηπίδας», όπως αναγράφεται στο παράνομο τουρκολιβυκό μνημόνιο. Είναι γνωστό ότι τουρκικά πολεμικά πλοία έχουν παρενοχλήσει ερευνητικά σκάφη που πραγματοποιούσαν μελέτες για την πόντιση του καλωδίου, ενώ η Αγκυρα προτείνει τη δική της σύνδεση με την Ευρωπαϊκή Ενωση μέσω Τουρκίας. (Εδώ δεν θα αναλυθούν περαιτέρω οι δηλώσεις από Αθήνα και Λευκωσία για το θέμα και ειδικά για την υποχώρηση, «αφού η Τουρκία δεν καταλαβαίνει από διάλογο»…)

Στη συνέχεια, η δημοσιοποίηση του εθνικού Θαλάσσιου Χωροταξικού Σχεδιασμού (ΘΧΣ) της Ελλάδας, ο οποίος απεικονίζει τα δυνητικά όρια της ελληνικής υφαλοκρηπίδας/ΑΟΖ με πλήρη επήρεια στα νησιά, αποτέλεσε την επίσημη αποτύπωση των ελληνικών θέσεων για 480.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιων ζωνών, εκπληρώνοντας παράλληλα μια ευρωπαϊκή υποχρέωση. Η Τουρκία αντέδρασε και εδώ, δημοσιεύοντας αντίστοιχο χάρτη για τον δικό της ΘΧΣ, ο οποίος εγκλωβίζει τα ελληνικά νησιά και έχει ως στόχο την κατοχύρωση της «Γαλάζιας Πατρίδας», προβάλλοντας τους επεκτατικούς της ισχυρισμούς. Και παρότι ο κατάλογος σε ό,τι θέλει να κάνει ο Ελληνισμός υπάρχει η αντίδραση της Τουρκίας δεν κλείνει εδώ, να αναφέρουμε τις καθημερινές τουρκικές οχλήσεις για τη διαχείριση του Μεταναστευτικού και ότι ακόμη και για το επίδομα των 10.000 ευρώ για όποιο νέο ζευγάρι εγκατασταθεί στον Εβρο υπήρξε τουρκική αντίδραση!

*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών

Να ολοκληρωθούν άμεσα θαλάσσια πάρκα και ΘΧΣ

Ο Ελληνισμός αντιμετωπίζει μία ευθεία πρόκληση ασφάλειας, συνέχειας και επιβίωσης, και οι τουρκικές αντιδράσεις στα σχέδια για θαλάσσια πάρκα, ενεργειακή διασύνδεση, θαλάσσιο χωροταξικό σχεδιασμό και μία σειρά από άλλα ζητήματα εγείρουν το ερώτημα της ενδεδειγμένης απάντησης, δράσης και στρατηγικής.

Το βασικό μέλημα του Ελληνισμού είναι να προχωρήσει στην υλοποίηση των σχεδίων, χωρίς να παρεκκλίνει λόγω των τουρκικών αντιδράσεων, οι οποίες εντάσσονται στη «Γαλάζια Πατρίδα». Συνεπώς θα πρέπει να ολοκληρωθούν άμεσα οι διαδικασίες για την πλήρη «λειτουργία» των θαλάσσιων πάρκων και του ΘΧΣ. Αυτό κατοχυρώνει την ελληνική θέση, ενώ ταυτόχρονα απαντά στην τουρκική ρητορική με πράξεις κυριαρχίας βάσει του Δικαίου της Θάλασσας.

Ακόμη, θα πρέπει να επιταχυνθούν οι διαδικασίες υλοποίησης του Great Sea Interconnector, καθιστώντας κάθε τουρκική πράξη σε πολιτικό ή ναυτικό/στρατιωτικό επίπεδο ως απόπειρα υπονόμευσης των ελληνικών (και ευρωπαϊκών) πολιτικών, αλλά και ως απειλή για την ευρωπαϊκή και διεθνή ενεργειακή ασφάλεια. Η διάχυτη πεποίθηση ότι το συγκεκριμένο έργο δεν προχωρά λόγω της τουρκικής αντίδρασης δεν τιμά κανέναν…..

Εσχατο, αλλά όχι τελευταίο: Η αποφασιστικότητα και η αυτοπεποίθηση προϋποθέτουν την άσκηση με κάθε τρόπο των ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων και το αντίστροφο. Αλλιώς, με κάθε έκπτωση, με κάθε υποχώρηση στις τουρκικές αντιδράσεις, απειλείται η εθνική μας ασφάλεια και ό,τι σημειώθηκε από την πρόσφατη Ιστορία της Φινλανδίας υπάρχει ο κίνδυνος να επαναληφθεί και στην εποχή μας και στην περιοχή μας…