Το περασμένο Σαββατοκύριακο βρεθήκαμε στο Αρτσάχ – Ορεινό Καραμπάγ ως παρατηρητές στις εκλογές του εκεί αυτόνομου κράτους, κατόπιν πρόσκλησης της Αρμενικής Ομοσπονδίας Ευρώπης για τη Δικαιοσύνη και τη Δημοκρατία.
Το Καραμπάγ -Αρτσάχ για τους αυτόχθονες κατοίκους, που είναι στη συντριπτική πλειονότητά τους Αρμένιοι- το 1923, χωρίς να ρωτηθεί ο λαός, ενσωματώθηκε από τους Σοβιετικούς στη Σοσιαλιστική Δημοκρατία του Αζερμπαϊτζάν, εντός της επικράτειας του οποίου διατηρούσε συνταγματικά κατοχυρωμένο καθεστώς αυτόνομης περιφέρειας.
Από το 1988 και ενώ ήταν ήδη ορατά τα σημάδια της διάλυσης της Σοβιετικής Ενωσης, οι Αρμένιοι του Αρτσάχ αποφάσισαν να διενεργήσουν δημοψήφισμα για να αποφασίσουν οι ίδιοι γι’ αυτό που είχαν αποφασίσει άλλοι, το 1923, χωρίς να τους ρωτήσουν. Δηλαδή την ανεξαρτησία ή την ενσωμάτωσή τους στην Αρμενία. Οι κινήσεις αυτές των Αρμενίων οδήγησαν σε ένοπλες συμπλοκές με τους Αζέρους, οι οποίες μετεξελίχθηκαν σε έναν άγριο και σκληρό πόλεμο, που κόστισε τη ζωή σε χιλιάδες ανθρώπους, προκαλώντας ταυτόχρονα και κύματα εκατοντάδων χιλιάδων προσφύγων, κυρίως Αζέρων αλλά και Κούρδων, που κατοικούσαν σε επαρχίες τις οποίες κατέλαβαν, έπειτα από σκληρές μάχες, Αρμένιοι μαχητές. Την ίδια στιγμή, περίπου 250.000 Αρμένιοι, που κατοικούσαν στο Μπακού και σε άλλες περιοχές της αζερικής επικράτειας, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν και αυτοί τις εστίες τους και να εγκατασταθούν κυρίως στην Αρμενία και ορισμένοι στο Αρτσάχ.
Στον πόλεμο αυτόν οι Αρμένιοι κατέλαβαν περιοχές που γειτνιάζουν με το Καραμπάγ, οι οποίες αντιστοιχούν στο 14% του εδάφους της αζερικής επικράτειας.
Σύμφωνα με αρμενικές πηγές, στον πόλεμο, που διήρκεσε έως το 1994, οπότε επιτεύχθηκε κατάπαυση του πυρός, η οποία σε γενικές γραμμές τηρείται, έχασαν τη ζωή τους περίπου 6.600 Αρμένιοι, ενώ οι τραυματίες είναι πολλαπλάσιοι. Από το 1994 έως σήμερα οι δύο πλευρές διεξάγουν συνομιλίες ειρήνης με τη διαμεσολάβηση της Ομάδας Μινσκ του ΟΑΣΕ. Ως αποτέλεσμα της διαμάχης, το Αζερμπαϊτζάν και η Τουρκία έκλεισαν τα σύνορά τους με την Αρμενία, ενώ η Δημοκρατία του Ναγκόρνο Καραμπάγ, που είναι εντελώς αποκλεισμένη και επικοινωνεί με τον έξω κόσμο μόνο μέσω Αρμενίας, δεν έχει αναγνωριστεί από καμία χώρα – ούτε και από την ίδια την Αρμενία. Σύμφωνα με το υπουργείο Εξωτερικών της Δημοκρατίας του Ναγκόρνο Καραμπάγ, την έχουν αναγνωρίσει οι Δημοκρατίες της Υπερδνειστερίας, της Αμπχαζίας και της Νότιας Οσετίας.
Κάτω από αυτές τις συνθήκες ζουν από το 1994 οι περίπου 150.000 κάτοικοι της Δημοκρατίας του Ναγκόρνο Καραμπάγ, αποκλεισμένοι από τον κόσμο, πλην όμως αποφασισμένοι να ζήσουν ελεύθεροι, μια ελευθερία που τους στερήθηκε από τους Σοβιετικούς και την οποία κατέκτησαν με αγώνες και αίμα το 1994.
Μεταβαίνοντας σε 10 πόλεις και χωριά, μαζί με την Κύπρια ευρωβουλευτή Ελένη Θεοχάρους, την οποία υποδεχόταν ο κόσμος στα εκλογικά τμήματα ως εθνική ηρωίδα, επειδή ως γιατρός χειρούργησε εκατοντάδες παιδιά και τραυματίες στη διάρκεια του εξάχρονου πολέμου, εκτός της εντύπωσης που αποκομίσαμε για την άψογη οργάνωση της εκλογικής διαδικασίας, διαπιστώσαμε ότι ο λαός αυτός είναι αποφασισμένος να ζήσει και να επιβιώσει, παρά τις τεράστιες δυσκολίες του διεθνούς αποκλεισμού.
Χαρακτηριστικά να αναφέρουμε ότι σε κάθε σχολείο, έξω από την κεντρική είσοδο, υπάρχει ηρώο των νεκρών του εθνικοαπελευθερωτικού πολέμου, ενώ μέσα στο σχολείο υπάρχει φροντισμένος πίνακας με τις εικόνες και τα στοιχεία των ηρώων του κάθε χωριού, που έπεσαν πολεμώντας για την ανεξαρτησία και την ελευθερία.
Επίσης, σε κάθε πόλη και σε κάθε χωριό, σε διακεκριμένο χώρο, υπάρχει κεντρικό ηρώο του χωριού, αφιερωμένο στα θύματα του εθνικοαπελευθερωτικού πολέμου.
Ο τρόπος με τον οποίον ο απλός κόσμος τιμά τους νεκρούς αλλά και ανθρώπους που βοήθησαν τον αγώνα και την κοινωνία τους, όπως τιμούν την Ελένη Θεοχάρους για την ανθρωπιστική δράση της στη διάρκεια του πολέμου, αλλά και για την πολιτική υποστήριξη που παρέχει στο Ναγκόρνο Καραμπάγ από τη θέση της στην Ευρωβουλή, δείχνει ότι ο λαός αυτός, παρά τις τεράστιες δυσκολίες, είναι αποφασισμένος να επιζήσει και θα επιζήσει.
Επίσης, πέρα από τον απλό λαό, η εντύπωση αυτή είναι σαφής και σε εκείνους που στελεχώνουν την κυβέρνηση αλλά και το κράτος. Λιτοί, ευγενικοί, ευπροσήγοροι και αποφασισμένοι.
Για τους παραπάνω λόγους, μια επίσκεψη στο αποκλεισμένο Αρτσάχ είναι μάθημα και δείγμα για εμάς τους Ελληνες, που όχι μόνο δεν τιμούμε, αλλά φθάσαμε στο σημείο να αποκαθηλώνουμε και να αποκεφαλίζουμε τους ήρωές μας ακόμα και μέσα στα πανεπιστήμια.
Σάββας Καλεντερίδης
