Τα πανηγυρικά εγκαίνια των έργων κατασκευής του αγωγού TAP αποτελούν -σε πολιτικό επίπεδο- απόδειξη ενηλικίωσης του ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος μόλις προ τριετίας διαπίστωνε «εξυπηρέτηση αμερικανικών συμφερόντων» και «αδιαφάνεια».
Στην πραγματικότητα, αν και όντως ο TAP εμπίπτει στην παρότρυνση της Ουάσινγκτον (από το 2005-2006) για την εξασφάλιση πολλαπλών πηγών προμήθειας φυσικού αερίου για την Ελλάδα, η ιδιοκτήτρια εταιρία είναι ελβετική και οι μέτοχοί της από τη Βρετανία, το Αζερμπαϊτζάν, την Ιταλία, το Βέλγιο και την Ισπανία. Αν λάβουμε υπόψη και τους μετόχους του κοιτάσματος Shah Deniz 2 της Νότιας Κασπίας, που θα προμηθεύει τον TAP, τότε βρισκόμαστε ενώπιον μείγματος βρετανικών, ρωσικών, ιρανικών, αζερικών και μαλαισιανών συμφερόντων. Το δε σχόλια περί «αδιαφάνειας» ήταν στα όρια του κωμικού, αφού τα σχετικά συμβατικά κείμενα είχαν δημοσιευτεί στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως!
Από την άλλη πλευρά, σε στρατηγικό – οικονομικό επίπεδο, όσο και αν είναι αληθές ότι ο TAP θα εντάξει την Ελλάδα στον διεθνή ενεργειακό χάρτη μετά το 2019, δεν πρέπει να τρέφουμε ψευδαισθήσεις. Πρόκειται μόνον για ένα πρώτο βήμα, που είναι απαραίτητο να συνδυαστεί -το συντομότερο δυνατόν- με σοβαρές ελληνικές κινήσεις για τον λεγόμενο «Νότιο Διάδρομο» φυσικού αερίου και για τον δρόμο εξαγωγής των κοιτασμάτων της ΝΑ Μεσογείου (Κύπρου, Ισραήλ, Αιγύπτου και -ας ελπίσουμε- κάποια στιγμή και της Ελλάδας) προς διάφορες διεθνείς αγορές.
Δυστυχώς, παρά τις εξαγγελίες για ταχεία εξερεύνηση και εκμετάλλευση των (πιθανότατων) ελληνικών κοιτασμάτων υδρογονανθράκων στο Αιγαίο και στη Μεσόγειο και παρά τα μεγαλεπήβολα (ή ανεφάρμοστα) σχέδια αγωγού από την Κύπρο και το Ισραήλ έως την Ελλάδα, τίποτα δεν έχει προχωρήσει. Ούτε καν ο απλούστερος διαγωνισμός για το Ιόνιο. Παρόμοια σχέδια είναι δύσκολα και δεν μπορούν να υλοποιηθούν γρήγορα, αλλά προφανώς αυτήν την απλή αλήθεια θα πρέπει να τη λαμβάνουν υπόψη πρώτες οι κυβερνήσεις.
Η πραγματική, λοιπόν, εικόνα των σημερινών ενεργειακών συσχετισμών μπορεί να συνοψιστεί στα εξής:
- Πρώτον, η ρωσοτουρκική κρίση οδήγησε σε αναθεώρηση του ενεργειακού σχεδιασμού της Αγκυρας. Ο πρόεδρος Ερντογάν, που ασκεί προσωπικό – οικογενειακό έλεγχο στην ενεργειακή πολιτική, ευνοεί (αντί του περσινού Turkish Stream, από τον οποίο ο Παν. Λαφαζάνης -τάχα- θα προεισέπραττε 5-6 δισ.) τη διεύρυνση της συνεργασίας με το Αζερμπαϊτζάν, την κατασκευή σταθμών υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) και την επιτάχυνση των έργων για τον αγωγό TANAP. Από σκοπιάς ελληνικών συμφερόντων, ο TANAP (από τα σύνορα Γεωργίας – Τουρκίας έως τον Εβρο) θα ήταν ωφέλιμος λόγω της διασύνδεσής του με τον TAP, υπό την προϋπόθεση ότι η ενεργειακή συνεργασία Αθήνας – Αγκυρας δεν θα επηρεαστεί από την ένταση στο Αιγαίο και το Μεταναστευτικό.
- Δεύτερον, ο IGB (διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας – Βουλγαρίας, ως παρακλάδι και του TAP) αποτελεί προτεραιότητα για την Αθήνα, αλλά η Σόφια συνεχίζει την προβολή αντιπαραγωγικών όρων. Η ελληνική πλευρά ανέμενε συμβιβαστική λύση μετά την επίσκεψη του υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζ. Κέρι στην Αθήνα τον Δεκέμβριο και τις έκτοτε μεσολαβητικές αποστολές του ειδικού απεσταλμένου Αμος Χόχσταϊν, αλλά δεν έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος.
- Τρίτον, τα σχέδια για τους πλωτούς σταθμούς LNG (Καβάλα – ΔΕΠΑ και Αλεξανδρούπολη – όμιλος Κοπελούζου) βρίσκονται στο τραπέζι, χωρίς να έχει οριστικοποιηθεί αν θα κατασκευαστούν ένας ή δύο, αν θα υπάρξει συνεργασία ή -πολύ περισσότερο- το ύψος χρηματοδότησης από την Ε.Ε., η υποστήριξη της Gazprom και η συμμετοχή ιδιωτικής αμερικανικής εταιρίας.
- – Τέταρτον, η αναβίωση του IGI Poseidon (με συμμετοχή της Gazprom) για τη διασύνδεση Ελλάδας – Ιταλίας (σχέδιο ανταγωνιστικό του TAP) θα ήταν χρήσιμη, αλλά δεν έχει διευκρινιστεί η πηγή προμήθειας του αερίου.
- – Πέμπτον, οι τριμερείς συμφωνίες Ελλάδας – Κύπρου με το Ισραήλ και την Αίγυπτο (ιδιαίτερα με την προοπτική μετατροπής τους σε τετραμερείς) θα προσφέρουν τεράστια οφέλη. Απομένουν να διευκρινιστούν όμως πολλά και σημαντικά (επίλυση του Κυπριακού, στάση Τουρκίας, μείωση εξωτερικών κινδύνων) έως ότου δρομολογηθούν αυτές οι -ιστορικών διαστάσεων- εξελίξεις.
Επομένως, οι ευκαιρίες είναι πολλές, αλλά η Ελλάδα δεν έχει το παραμικρό περιθώριο απώλειας χρόνου.
Αλέξανδρος Τάρκας
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη.
