Το μοντέλο του μαζικού κόμματος και του κόμματος αξιωματούχων σήμερα πεθαίνει. Είναι στα σπαράγματά του. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ, στον οποίο το κόμμα παρενέβαινε για να γίνουν πλούσιοι ολίγοι προύχοντες εις βάρος χιλιάδων έντιμων νεοδημοκρατών, είναι ο ενταφιασμός αυτού του μοντέλου
Το κομματικό φαινόμενο εξελίσσεται. Οταν αποκαταστάθηκε η δημοκρατία, τα κόμματα έχαιραν μεγάλης αίγλης και εκτιμήσεως. Η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ είχαν έκαστο 1 εκατομμύριο μέλη. Σε κάθε χωριό και σε κάθε πόλη άνοιγαν γραφεία τοπικών οργανώσεων.
- Από τον Μανώλη Κοττάκη
Οι κομματικοί μηχανισμοί ήταν γιγαντιαίοι και κινητοποιούσαν κόσμο – για αφισοκόλληση, για μεταφορά σε συγκεντρώσεις εκτός νομών, για οικονομική εξόρμηση με κουπόνια για πολλά. Στις εκλογές για την ανάδειξη τοπικών επιτροπών και νομαρχιακών επιτροπών μετείχε χιλιάδες κόσμος. Μια εποχή, οι οργανωμένοι οπαδοί της Νέας Δημοκρατίας μετείχαν και σε εσωκομματικά δημοψηφίσματα για το ποιοι υποψήφιοι θα περιληφθούν στα ψηφοδέλτιά της.
Το μοντέλο του μαζικού κόμματος και του κόμματος αξιωματούχων σήμερα πεθαίνει. Είναι στα σπαράγματά του. Ο ΟΠΕΚΕΠΕ, στον οποίο το κόμμα παρενέβαινε για να γίνουν πλούσιοι ολίγοι προύχοντες εις βάρος χιλιάδων έντιμων νεοδημοκρατών, είναι ο ενταφιασμός αυτού του μοντέλου. Σήμερα, αυτό το μοντέλο λειτουργίας κόμματος έχει απομείνει να το εφαρμόζει μόνο το ΚΚΕ, το οποίο διαθέτει οργανωμένη βάση. Η Νέα Δημοκρατία και το ΠΑΣΟΚ περιορίζονται στη διεξαγωγή εσωκομματικών εκλογών για την ανάδειξη αρχηγού και τέλος.
Η δημοκρατία τελειώνει εκεί. Αλλά η πυραμίδα προς τα κάτω έχει αλλοιωθεί και, όπως θα αναλύσουμε με αποκαλύψεις, έχει αντικατασταθεί από το μοντέλο του καθολικού ολοκληρωτισμού. Σε κάθε νομαρχιακή ή κομματική οργάνωση ζούμε το κόμμα του ενός, ο οποίος εκλέγεται ουσιαστικά χωρίς δημοκρατικό διάλογο και χωρίς εκλογές. Με διορισμό κατ’ ουσίαν. Τα κόμματα, και ιδίως η Νέα Δημοκρατία, θέλουν τη δημοκρατία και το κράτος δικαίου για τους άλλους, αλλά όχι για τον εαυτό τους.
Για τον εαυτό τους θέλουν αριστίνδην – αριστοκρατική δημοκρατία. Πρόκειται για το θέμα που έθιξε στην Κοινοβουλευτική Ομάδα του κόμματος ο βουλευτής Γιώργος Βλάχος, ο οποίος, ερχόμενος από μια άλλη εποχή, ζήτησε κάλπη για την εκλογή γενικού γραμματέα και όχι εκλογή διά βοής. Ωστόσο, το μοντέλο κόμματος που σας περιγράφω, στην παρακμή του έστω, δεν είναι το κυρίαρχο στην εποχή μας.
Αξιόμαχο
Κάποτε, για να ιδρύσεις κόμμα χρειαζόσουν χρήματα, στελέχη, κομματικό μηχανισμό, κομματικό στρατό, πρόσβαση στα μέσα ενημέρωσης, συγκεντρώσεις, στήριξη από τη διαπλοκή. Σήμερα δεν χρειάζεται τίποτα απ’ όλα αυτά για να ιδρύσεις αξιόμαχο πολιτικό κόμμα – αρκεί να έχεις θέσεις και να τα λες καλά. Να κάθεσαι μπροστά στην κάμερα του κινητού σου και να μαγνητοσκοπείς αυτές τις θέσεις. Να τις μεταδίδεις σε σύντομα υποτιτλισμένα βίντεο μέσα από το TikTok, το YouTube και τα άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, και να το κάνεις αυτό με συνέπεια και σε καθημερινή βάση για κάθε θέμα. Αυτό είναι το νέο κόμμα – αρχηγικό, διαδικτυακό, συνοπτικό. Δεν χρειάζονται οργανώσεις και συγκεντρώσεις.
Διότι, όπως μου εξήγησε ένας μυημένος, όταν κάνει κάποιος συγκέντρωση δίνει τη δυνατότητα στους παλιούς μηχανισμούς να φωτογραφίσουν τους συγκεντρωθέντες, να τους μάθουν (ποιος υποστηρίζει το κόμμα), να τους προσεγγίσουν, να τους εκβιάσουν για να τους εξαγοράσουν. Αρα, το κόμμα σήμερα είναι μια κάμερα. Αλλά, δυστυχώς, η Νέα Δημοκρατία, το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ επιμένουν στο παλαιό μοντέλο κόμματος, το οποίο μάλιστα έχει διολισθήσει σε έναν αδιανόητο ολοκληρωτισμό.
Και τώρα, η ιστορία που σας υποσχέθηκα και αποτέλεσε την αφορμή για τη συγγραφή αυτού του σημειώματος. Φίλος καλός, που αγαπά τη Νέα Δημοκρατία και είναι μέλος της από παιδί, πήρε την απόφαση να θέσει υποψηφιότητα για τη θέση του προέδρου της τοπικής κομματικής οργάνωσης. Εχοντας στο μυαλό του την παλιά Νέα Δημοκρατία, θεώρησε αυτονόητο ότι έτσι λειτουργεί το κόμμα, όπως και παλιά, όταν κολλούσαμε αφίσες. Με ανοιχτή δημοκρατική διαδικασία, αντιπαράθεση επιχειρημάτων και εκλογή. Προσγειώθηκε απότομα, όταν κατάλαβε ότι η θέση του προέδρου της τοπικής, όπως σε ολόκληρη τη χώρα, είναι δοσμένη, καθώς έχουν συμφωνήσει για αυτήν μεταξύ τους στον ελάχιστο κοινό παρονομαστή οι τοπικοί βουλευτές. Του υπεδείχθη εμμέσως, με κάθε τρόπο, ότι είναι μάταιο αυτό που θα επιχειρήσει. Ενοχλεί.
Οι εκλογές στις τοπικές και τις νομαρχιακές οργανώσεις που διεξάγονται αυτή την περίοδο έχουν στόχο την καταγραφή της επιρροής των «φυλάρχων» του κόμματος, μικρών και μεγάλων, και την αντιστοίχιση της επιρροής αυτής στην Κεντρική Επιτροπή. Οποιος ελέγχει τους περισσότερους προέδρους τοπικών και νομαρχιακών επιτροπών από τους φυλάρχους –όχι από τους βουλευτές– ελέγχει την Κεντρική Επιτροπή. Και όποιος ελέγχει την Κεντρική Επιτροπή θα μπορέσει να διαπραγματευτεί την παράδοσή της ως εκλογικού μηχανισμού στον επόμενο, στον επερχόμενο νέο αρχηγό του κόμματος, με προφανή πολιτικά ανταλλάγματα για την επόμενη μέρα.
Ο έλεγχος αποδεικνύεται με έναν απλό τρόπο: οι πρόεδροι των τοπικών και νομαρχιακών οργανώσεων παραδίδουν τα κουπόνια συμμετοχής τους στο εκλεκτορικό της νέας Κεντρικής Επιτροπής, στους φυλάρχους, οι οποίοι τα συγκεντρώνουν όπως οι γκρουπιέρηδες τις μάρκες στα καζίνα και έτσι αποδεικνύουν στους υποψήφιους αρχηγούς ότι ελέγχουν συγκεκριμένο αριθμό κομματικών μανδαρίνων.
Το κόμμα πλέον στην Κεντροδεξιά δεν είναι μηχανισμός διεκδίκησης της εξουσίας – το κόμμα είναι μηχανισμός διεκδίκησης της αρχηγίας. Θεσμός εντελώς εσωστρεφής και, κατά τη γνώμη μου, θνησιγενής. Το σοκ που υπέστη ο φίλος, που ακόμα ταλαντεύεται αν θα κατέλθει στις εκλογές για να καταγράψει την παρουσία του ή αηδιασμένος θα εγκαταλείψει, είναι διαρκές. Τα επεισόδια, όπως σας είπα, δεν είναι μεμονωμένα – είναι ο κανόνας.
Είναι γνωστό ότι στη μεγάλη νομαρχιακή επιτροπή του Βόρειου Τομέα ένας υποψήφιος είχε υποστήριξη μόνο από δύο υπουργούς, από τους πολλούς που διαθέτει η Νέα Δημοκρατία εκεί, και με την παρέμβαση ενός άλλου υπουργού απεσύρθη από την κούρσα με εντολή του πρωθυπουργού, προκειμένου να ομονοήσουν σε έναν πρόεδρο νομαρχιακής επιτροπής κοινής αποδοχής. Το αν έχει τις δυνατότητες να τρέξει το κόμμα, άσχετο. Αυτό που προέχει είναι η απέραντη ησυχία του ολοκληρωτισμού. Η ησυχία του ελάχιστου κοινού παρονομαστή. Κάπου εδώ βρισκόμαστε.
Συμμετοχή
Τα σημερινά κόμματα υποστηρίζουν ότι έχουν εγγεγραμμένος 400.000 πολίτες στα μητρώα τους, αλλά, όταν πρόκειται για την ανανέωσή τους μέσα από τις οργανώσεις τους, τοπικές και νομαρχιακές, η συμμετοχή είναι ελάχιστη, καθώς ο ολοκληρωτισμός αντικαθιστά τη (Νέα) Δημοκρατία. Να γιατί πιστεύω ότι δεν απέχουμε πολύ -το έχω προσδιορίσει για το 2030- από τότε που τα υπάρχοντα κόμματα δεν θα υφίστανται με το σημερινό όνομά τους. Ούτε οι σκουριασμένοι μηχανισμοί, που απομακρύνουν τον κόσμο από την πραγματική πολιτική, είναι η λύση. Το κόμμα του σωλήνα πεθαίνει. Ούτε τα κόμματα «κάμερα», με ένα μόνο στέλεχος και με τα γενικόλογα συνθήματα, που είναι εύπεπτα σ’ αυτή τη συγκυρία, αλλά δεν εμβαθύνουν, είναι η λύση.
Χρειαζόμαστε από όλο το πολιτικό στερέωμα μια νέα πρόταση. Ενα άλμα ποιότητας. Οχι ένα άλμα προς την παρακμή. Ας συνεχίσουμε έτσι, τελειώσαμε, γιατί όλα τα συλλογικά σχήματα και αξιώματα, είτε είναι τοπικές οργανώσεις είτε νομαρχιακές οργανώσεις ή το αξίωμα του βουλευτή ή το αξίωμα προέδρου οργανισμών, θα είναι προϊόν αναξιοκρατίας, νεποτισμού και ευνοιοκρατίας. Η καλύτερη οδός για μια νέα χρεοκοπία, την ηθική χρεοκοπία, που είναι η πιο επικίνδυνη μορφή της. Από την οικονομική χρεοκοπία βγαίνεις ύστερα από 10 χρόνια. Από την ηθική χρεοκοπία, που βγάζει ρίζες στην κοινωνία, θα περάσει πολύς καιρός. Και το τίμημα που θα πληρώσουμε για αυτήν θα είναι βαρύ. Ηδη πληρώνουμε την προκαταβολή…
