Το ελληνικό κράτος, υπό την πίεση ορισμένων μέτρων των Μνημονίων της περασμένης δεκαετίας και της κρίσης του Covid το 2020-2022, εκσυγχρόνισε πολλές από τις βασικές υποδομές του, αλλά η κατάρρευση των τηλεπικοινωνιακών δικτύων του FIR Αθηνών δείχνει ότι ο ψηφιακός πύργος είναι χτισμένος στην άμμο.
- Του Αλέξανδρου Τάρκα*
Είτε πρόκειται για δόλια εξωτερική παρέμβαση είτε για «απλό» τεχνικό πρόβλημα, η ουσία παραμένει η ίδια. Ετέθησαν σε κίνδυνο η ζωή και η ασφάλεια χιλιάδων ανθρώπων που βρίσκονταν και εν πτήσει και στο έδαφος, αν -ο μη γένοιτο- συνέβαινε δυστύχημα. Ταυτόχρονα, η ακύρωση όλων των πτήσεων διατάραξε την οικονομική λειτουργία και τις δραστηριότητες χιλιάδων άλλων πολιτών στην εθνική επικράτεια και στο εξωτερικό.
Δυστυχώς, αποδεικνύεται ότι η Ελλάδα είναι το πιο «γυμνό» μέλος (ή από τα πιο «γυμνά» μέλη) της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ ως προς την ασφάλεια των κρίσιμων υποδομών. Πολιτικά προκύπτει, επίσης, πως ο βασιλιάς είναι γυμνός. Γιατί είναι μεν ευτύχημα ότι δεν επηρεάστηκαν οι επικοινωνίες της Πολεμικής Αεροπορίας (αλίμονο αν συνέβαινε και αυτό), αλλά διαγράφηκαν σε μια στιγμή οι πανηγυρικοί τόνοι αυτο-επιβράβευσης του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη για το ψηφιακό άλμα της χώρας.
Οι υποκλοπές
Αλλωστε, έχει προηγηθεί το μεγάλο σκάνδαλο των υποκλοπών των ετών 2019-2022 κατά παραβίαση του άρθρου 19 του Συντάγματος το οποίο προστατεύει, απολύτως, το απόρρητο των επιστολών και της ελεύθερης ανταπόκρισης ή επικοινωνίας με οποιονδήποτε τρόπο. Στις 7 Νοεμβρίου 2022, στο δημοσιογραφικό ερώτημα του κ. Ν. Χατζηνικολάου «από ποιον γίνονται οι παρακολουθήσεις», ο πρωθυπουργός είχε απαντήσει «δεν το γνωρίζω και πρέπει να το μάθουμε», συμπληρώνοντας: «Θα ξεδιαλύνουμε αυτό το κουβάρι» και «σας διαβεβαιώνω ότι όλοι οι συνάδελφοί μου, όταν συνομιλούμε, έχουμε το άγχος πώς θα διαφυλάξουμε το απόρρητο των δικών μας επικοινωνιών».
Τριάμισι χρόνια μετά την αποκάλυψη του σκανδάλου τον Αύγουστο του 2022, ο κ. Μητσοτάκης δεν έχει καταφέρει να εντοπίσει το κέντρο παρακολουθήσεων και δεν καταφέρνει να προστατεύσει το FIR Αθηνών και, γενικότερα, τις κρατικές επικοινωνίες από τις οποίες εξαρτώνται τόσα πολλά. Ασφαλώς, δεν ήταν ποτέ μυστικό ότι το ελληνικό δίκτυο επικοινωνιών είναι διάτρητο. Τον Αύγουστο του 2019 η πρώτη τηλεφωνική συνδιάλεξη του νεοεκλεγέντος κ. Μητσοτάκη με τον πρόεδρο των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, πραγματοποιήθηκε με ειδική συσκευή κρυπτογράφησης της αμερικανικής πρεσβείας που εγκαταστάθηκε προσωρινά στο Μέγαρο Μαξίμου.
Το επιτελείο του πρωθυπουργού έκανε τότε διαρροές ότι η ειδική συσκευή αποτελούσε δήθεν δείγμα προνομιακής σχέσης με την Ουάσινγκτον, ενώ συνέβαινε το ακριβώς αντίθετο λόγω της έλλειψης εμπιστοσύνης προς τα ελληνικά δίκτυα. Εκείνη την εποχή η πρεσβεία των ΗΠΑ στην Αθήνα είχε μόλις ενταχθεί στο πρόγραμμα «5G Clean Path», το οποίο όριζε οι συνομιλίες και η διακίνηση δεδομένων να γίνονται μόνον από ασφαλή δίκτυα. Τους επόμενους μήνες η πρεσβεία αξίωσε μέτρα προστασίας των τηλεπικοινωνιών των δυνάμεων των ΗΠΑ που σταθμεύουν σε ελληνικές βάσεις.
Στα χρόνια που μεσολάβησαν -και ιδιαίτερα μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022- η κυβέρνηση υποτίθεται ότι επιτάχυνε την προσαρμογή όλων των κρατικών δομών στους στόχους και στα στάνταρ ετοιμότητας, ανθεκτικότητας και κυβερνοασφάλειας της Ε.Ε. και της Ατλαντικής Συμμαχίας. Τα κοινοτικά και συμμαχικά σχέδια καλύπτονται, όπως είναι φυσικό, από διαβάθμιση απορρήτου, αλλά είναι λίγο πολύ γνωστό ότι περιλαμβάνουν (με διαφορετική προτεραιότητα ανά χώρα) από τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό-προβλεψιμότητα και τη συνεργασία πολιτικής προστασίας και ενόπλων δυνάμεων μέχρι την αντιαεροπορική άμυνα, συστήματα drones και αντι-drones και την αντιμετώπιση κρίσεων.
Στο πλαίσιο αυτό, τον Οκτώβριο και τον Νοέμβριο του 2026, τα 27 μέλη της Ε.Ε. (εκ των οποίων τα 23 είναι και μέλη του ΝΑΤΟ) θα συμμετάσχουν στην κοινή άσκηση EU Integrated Resolve που θα κρίνει την πρόοδο στους προαναφερθέντες βασικούς τομείς. Επίσης, ειδικά ως προς το ΝΑΤΟ, οι σύνοδοι κορυφής του 2023, του 2024 και 2025 έχουν θέσει τους στόχους αναθεώρησης δομών και μέσων, ώστε ο ανώτατος διοικητής Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης (SACEUR) να διαθέτει δυνάμεις άμεσης και προκεχωρημένης αντίδρασης.
Ασφαλώς, η εκπόνηση και -πόσο μάλλον- η εφαρμογή όλων αυτών των σχεδίων είναι περίπλοκη υπόθεση για όλες τις χώρες και όχι μόνο για την Ελλάδα. Στις Βρυξέλλες εκφράζονται ήδη ανησυχίες για την επικάλυψη ή σύγχυση μεταξύ των προτεραιοτήτων ετοιμότητας της Ε.Ε. και του ΝΑΤΟ. Με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου και της Συμμαχίας, η Ελλάδα (πέραν του αυτόνομου εθνικού σχεδιασμού της νέας δομής των Ενόπλων Δυνάμεων) οφείλει να διασφαλίσει ευαίσθητους τομείς, όπως η ενέργεια, η πολιτική αεροπορία, η κυβερνοασφάλεια και τα νοσοκομεία.
Κανένα μέτρο
Ωστόσο, προκαλεί εντύπωση ότι η κυβέρνηση Μητσοτάκη, ενώ επιδίδεται σε πρωταθλητισμό αντιρωσικών δηλώσεων, υστερεί στη λήψη πρακτικών μέτρων. Δεν διδάχθηκε απολύτως τίποτα από τις αλλεπάλληλες παραβιάσεις των συνόρων της Πολωνίας και της Ρουμανίας από drones και από τις πτήσεις άλλων κοντά σε αεροδρόμια της Γερμανίας και της Ολλανδίας από το καλοκαίρι ως σήμερα. Αν και υπάρχουν πολλές θεωρίες για τις πτήσεις των drones (αρχικό λάθος Ρώσων χειριστών, μεταγενέστερο σχέδιο του Κρεμλίνου προς ταλαιπωρία και δοκιμή της ετοιμότητας ευρωπαϊκών χωρών ή και προβοκάτσια κάποιων ακραίων στις ίδιες χώρες), είναι οφθαλμοφανή τα συμπεράσματα για την ευπάθεια των αερολιμένων και άλλων εγκαταστάσεων.
Βέβαια, στην περίπτωση της Ελλάδας, τα πράγματα είναι εμφανώς χειρότερα. Ποια σχεδίαση προστασίας και ποια βελτίωση της ευπάθειας πολιτικών αερολιμένων να γίνει, όταν είμαστε ακόμα σε προηγούμενο στάδιο και δεν γνωρίζουμε πώς και γιατί νεκρώνουν οι επικοινωνίες τους; Την ίδια ώρα της βάσιμης ευφορίας για την ένταξη της φρεγάτας «Κίμων» στο Πολεμικό Ναυτικό και την ενίσχυση της Πολεμικής Αεροπορίας με τα Rafale και τα εκσυγχρονισμένα Viper F-16, αποδείχθηκε ότι η εθνική ασφάλεια υστερεί σε άλλα, πολλά και σημαντικά.
Αγνοήθηκε αίτημα για παροχή βοήθειας εναντίον κυβερνοεπιθέσεων
Σύμφωνα με εγκυρότατες πηγές, μετά την ηλεκτρονική επίθεση κατά της Τράπεζας Θεμάτων του υπουργείου Παιδείας για τις πανελλαδικές εξετάσεις, τον Μάιο του 2023, ανώτερο στέλεχος του Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ επικοινώνησε με την κυβέρνηση, ρωτώντας αν η Ελλάδα χρειάζεται συνδρομή για την αντιμετώπιση άλλων παρόμοιων περιστατικών στο μέλλον.
Το αμερικανικό ενδιαφέρον δεν αφορούσε, φυσικά, τα προβλήματα του ελληνικού εκπαιδευτικού συστήματος. Βασιζόταν στην εκτίμηση ότι τα μαζικά, ταυτόχρονα ηλεκτρονικά χτυπήματα αποτελούσαν δοκιμή για τις αντοχές των μέτρων κυβερνοασφάλειας της Ελλάδας, τον επηρεασμό των υποδομών της και την πρόκληση αναταραχής σε μεγάλο τμήμα του πληθυσμού.
Η κυβέρνηση, μέσα στην ευφορία του 41% των εκλογών του Ιουλίου 2023 και εξαιτίας της αλλαγής στην ηγεσία του υπουργείου Εξωτερικών, δεν έδωσε σοβαρή συνέχεια στην αμερικανική πρόταση. Η στάση της προκάλεσε έκπληξη, επειδή κατά τη διάρκεια του Στρατηγικού Διαλόγου Ελλάδας – ΗΠΑ, τον Οκτώβριο του 2021, αξιωματούχος του FBI είχε εγκωμιάσει τη διμερή συνεργασία σε θέματα κυβερνοασφάλειας και είχε συμφωνηθεί η παροχή τεχνογνωσίας και η εκπαίδευση Ελλήνων ειδικών. Πάντως, εκτιμάται βάσιμα ότι, ακόμα και αν αποδειχθεί ότι το τηλεπικοινωνιακό πρόβλημα του FIR Αθηνών οφείλεται σε τεχνική βλάβη, η αμερικανική πλευρά θα επανέλθει με παρόμοια πρωτοβουλία συνδρομής εντός των επόμενων ημερών.
Από την άλλη πλευρά, κρίνεται ως καταρχήν θετική η συνεργασία σε θέματα ελέγχου άμεσων ξένων επενδύσεων (μείζον ζήτημα και για την ασφάλεια υποδομών) μετά την επίσκεψη στην Αθήνα ειδικής απεσταλμένης του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, με προϋπηρεσία και στο Πεντάγωνο, τον περασμένο Νοέμβριο.
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη
