Οι εξελίξεις στη Μεσόγειο ανοίγουν ένα νέο, απαιτητικό κεφάλαιο για τον στρατηγικό άξονα Αθήνας – Λευκωσίας, όπου θα κριθεί αν το σημερινό πλεονέκτημα θα παγιωθεί ή θα αποδειχθεί πρόσκαιρο
Η κυβέρνηση, πράττοντας το αυτονόητο καθήκον της, ενίσχυσε την άμυνα της Μεγαλονήσου (φρεγάτες και μαχητικά), του Αιγαίου και τμήματος της ΝΑ Μεσογείου (βεληνεκές πυραύλων και εμβέλεια ραντάρ των Patriot στην Κάρπαθο), αλλά το πραγματικό ζητούμενο είναι οι ορθές αποφάσεις και οι επιτυχείς χειρισμοί να μην έχουν σύντομη ημερομηνία λήξης.
- Από τον Αλέξανδρο Τάρκα*
Αργά ή γρήγορα, ο πόλεμος κατά του Ιράν (τουλάχιστον υπό την παρούσα μορφή του) θα τερματιστεί, οπότε οι συνθήκες θα αλλάξουν και πάλι. Η μεγάλη πρόκληση για τις ηγεσίες της Αθήνας και της Λευκωσίας θα είναι, αρχικά, η διατήρηση του απροσδόκητου, νέου κεκτημένου. Και, στη συνέχεια, η περαιτέρω αναβάθμιση της προστασίας των ενιαίων συνόρων από τον Εβρο μέχρι το Καστελόριζο και των κυριαρχικών δικαιωμάτων στη μελλοντική ΑΟΖ μέχρι την Κύπρο. Θα ήταν τραγικό η Ελλάδα, κατά το κοινώς λεγόμενο, «να τα μαζέψει και να φύγει» από την Κύπρο με τη δικαιολογία ότι έληξε η απειλή από το Ιράν, τη Χεζμπολάχ και τους Χούθι.
Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η Ελλάδα, ως εγγυήτρια δύναμη της ασφάλειας της Κύπρου και μετά την πρόσκληση της νόμιμης κυβέρνησής της, δικαιούται να διατηρεί (και) αεροναυτικές δυνάμεις στη νήσο για την αντιμετώπιση οποιασδήποτε παρούσας ή πιθανής απειλής (εξωτερική επιβουλή, ισλαμική τρομοκρατία, ασύμμετρες επιθέσεις, δίκτυα λαθρομετανάστευσης κ.λπ.). Ωστόσο, εξίσου βέβαιο είναι ότι η Αγκυρα θα προβάλει το παραπλανητικό επιχείρημα ότι «ανέχθηκε πρόσκαιρα» την παρουσία του Πολεμικού Ναυτικού και της Πολεμικής Αεροπορίας της Ελλάδας λόγω των έκτακτων συνθηκών.
Ηδη διαφαίνεται κλιμάκωση της τουρκικής τακτικής μετά την αχρείαστη (λόγω ελάχιστης γεωγραφικής απόστασης από τις βάσεις τους) αποστολή έξι F-16 και τις δηλώσεις του εκπροσώπου του κυβερνώντος AKP, Ομάρ Τσελίκ, περί «αποκατάστασης της ισορροπίας δυνάμεων» και της «ελληνοκυπριακής πλευράς που στέκεται κοντά στον σιωνισμό».
Οι σχέσεις
Σε αυτό το καινούργιο πλαίσιο αποτελεί ύψιστη προτεραιότητα η πραγματική αποκατάσταση της ψυχικής σύμπνοιας και συμπαράταξης του -παραδοσιακά αποκαλούμενου- εθνικού κέντρου και της Λευκωσίας. Δυστυχώς, στα προηγούμενα εξίμισι χρόνια, ο Ελληνας πρωθυπουργός τήρησε -συνειδητά και σε πολλά θέματα- μεγάλες αποστάσεις από την Κύπρο. Εγκυρότατες πηγές επισημαίνουν ότι το 2019 ο κ. Μητσοτάκης απέρριψε καίριες επισημάνσεις του τότε Προέδρου Νίκου Αναστασιάδη για την ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας – Κύπρου – Ισραήλ και (όπως έχει αποκαλύψει στο παρελθόν η στήλη) συγκεκριμένες, έγκαιρες προειδοποιήσεις του τότε υπουργού Εξωτερικών Νίκου Χριστοδουλίδη για την επικείμενη υπογραφή του τουρκολιβυκού μνημονίου.
Το 2020 ο πρωθυπουργός ανέφερε στον κ. Αναστασιάδη ότι δεν μπορεί να κάνει και πολλά πράγματα στην Ε.Ε., επειδή οι περισσότεροι εταίροι πιστεύουν ότι η Κύπρος δεν θέλει να λύσει το πρόβλημα. Την ίδια χρονιά, προέτρεψε τον Κύπριο πρόεδρο να στείλει τον διπλωματικό του σύμβουλο στο Βερολίνο, ώστε να διαπραγματευτεί με τον Γερμανό και τον Τούρκο ομόλογό του την ίδρυση του Κοινού Ταμείου Υδρογονανθράκων της Κυπριακής Δημοκρατίας. Ο κ. Αναστασιάδης απάντησε το προφανές: Οτι, αν γινόταν κάτι τέτοιο, θα χανόταν κάθε κίνητρο προόδου, αφού το ψευδοκράτος θα εισέπραττε αμέσως τα κέρδη αντί οι Τουρκοκύπριοι να προσβλέπουν στην απόκτησή τους μέσω της επίλυσης του Κυπριακού.
Συνέβησαν και πολλά άλλα τα επόμενα χρόνια, με αποκορύφωμα τη δημόσια κρίση για το λεγόμενο «καλώδιο». Οι πάντες γνωρίζουν τη δυσάρεστη αλήθεια. Η ελληνική κυβέρνηση δεν αποτολμά τη συνέχιση των βυθομετρικών ερευνών μετά την παράνομη παρέμβαση του τουρκικού ναυτικού στην Κάσο, τον Ιούλιο του 2024, αλλά θέλει να χρεώσει την ιστορική και οικονομική ευθύνη στη Λευκωσία. Και ενώ το φθινόπωρο του 2025, ο -αγανακτισμένος πια- Πρόεδρος Ν. Χριστοδουλίδης μίλησε, συγκρατημένα, για εκβιασμούς μόνον εκ μέρους του ΑΔΜΗΕ, ο υπουργός Ενέργειας Σταύρος Παπασταύρου έριξε λάδι στη φωτιά, απαντώντας του ότι ο συγκεκριμένος φορέας ταυτίζεται με την ελληνική κυβέρνηση!
Ευτυχώς, ο Κύπριος Πρόεδρος δεν έδωσε συνέχεια. Τήρησε την ίδια ψύχραιμη στάση και έναντι του υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, ο οποίος -άγνωστο βάσει ποιων στοιχείων- προέτρεξε ότι η έρευνα της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας για το «καλώδιο» αφορά μόνον την Κύπρο και όχι την Ελλάδα. Υστερα από αυτή την απαράδεκτη και εθνικά επιζήμια στάση ελπίζεται πως οι εναγκαλισμοί επί της φρεγάτας «Κίμων» συμβολίζουν μια νέα εκκίνηση και ότι οι δύο διορισμένοι υπουργοί θα αναλογιστούν τις ευθύνες τους.
Διπλωματική ετοιμότητα
Παράλληλα, δεύτερο επείγον θέμα είναι η ετοιμότητα της ελληνικής διπλωματίας να αποκρούσει το σύνηθες επιχείρημα των ισχυρών μελών της Ε.Ε. και των ΗΠΑ ότι η Αθήνα πρέπει να επιδεικνύει ανοχή στις προκλήσεις της Αγκυρας, ώστε η Τουρκία να μην αποξενωθεί από τη Δύση και διολισθήσει προς τη Ρωσία, την Κίνα ή το ριζοσπαστικό ισλαμισμό. Επιπλέον, είναι πιθανό ορισμένοι σύμμαχοι και εταίροι να υιοθετήσουν το σκεπτικό περί «τερματισμού της υπερσυγκέντρωσης πολλών δυνάμεων σε μια μικρή περιοχή», διευκολύνοντας την τουρκική τακτική.
Θα πρόκειται για πλήγμα κατά των ελλαδικών και κυπριακών συμφερόντων με ταυτόχρονο εσωτερικό αντίκτυπο, αφού στην κοινή γνώμη καλλιεργείται η λανθασμένη εντύπωση ότι η παρουσία δυνάμεων της Γαλλίας, της Ισπανίας και της Ιταλίας πλησίον της Κύπρου αποτελεί απάντηση της Ε.Ε. και προς την Τουρκία. Θα ήταν ευτύχημα κάτι τέτοιο, αλλά δεν ισχύει.
Η απάντηση και ετοιμότητα είναι έναντι του Ιράν και οι αποφάσεις του Παρισιού, της Μαδρίτης και της Ρώμης εξυπηρετούν τα δικά τους συμφέροντα στη Μεσόγειο, χωρίς να αποτελούν συλλογική ενεργοποίηση του άρθρου 42.7 της Συνθήκης της Ε.Ε. για την κοινή άμυνα. Ξένοι διπλωμάτες στην ελληνική πρωτεύουσα προσθέτουν πως η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν βρίσκεται σε επαφή με τον πρόεδρο Ρ.Τ. Ερντογάν και εμφανίζεται καταρχήν δεκτική σε σειρά αιτημάτων του.
Το μέλλον του κοινού αμυντικού δόγματος
Κατόπιν αυτών, τρίτο και εξίσου σοβαρό θέμα είναι η λήψη σοβαρών αποφάσεων, αμιγώς επιχειρησιακού χαρακτήρα, από την κυβέρνηση. Μακριά από κάθε μορφής -μετριοπαθείς ή ακραίες- συστάσεις διά του Τύπου και των τηλεοπτικών παραθύρων και, κυρίως, μακριά από πειρασμούς προεκλογικής εκμετάλλευσης.
Επείγει η εκτίμηση των πραγματικών δεδομένων, όπως η δυνατότητα (ή μη) μακρόχρονου ελλιμενισμού δυνάμεων μέχρι την αναβάθμιση των υποδομών στη ναυτική βάση του Μαρί, ο τρόπος αντιμετώπισης πιθανών αεροπορικών προκλήσεων, οι παράλληλες εξελίξεις με τα κοιτάσματα υδρογονανθράκων και το «καλώδιο», ο συντονισμός με το Ισραήλ και η παρουσία ή η αποχώρηση των ευρωπαϊκών ναυτικών μονάδων επιφανείας.
Σε αυτά τα πεδία θα κριθούν τα εθνικά κέρδη και οι απώλειες και όχι στην επικοινωνιακή μέθη του Μαξίμου. Ο πρωθυπουργός και οι συναρμόδιοι υπουργοί έχουν την ευθύνη αναζήτησης της χρυσής τομής για τη συνέχιση της ελλαδικής στρατιωτικής παρουσίας στην Κύπρο, χωρίς να δοθούν αφορμές εκδήλωσης τουρκικής προβοκάτσιας σε οποιοδήποτε μέτωπο.
* Εκδότης του περιοδικού «Αμυνα & Διπλωματία» και σύμβουλος ξένων εταιριών μελέτης επιχειρηματικού ρίσκου για τη ΝΑ Ευρώπη.
