Από τη μελέτη της διακήρυξης εξάγονται πολύτιμα συμπεράσματα, τα οποία είναι πιθανόν να αφυπνίσουν την υπνώτουσα διοίκηση του ελληνικού κράτους για την πολιτική που ασκεί η Αγκυρα στη Θράκη
Το στρατηγικό πλεονέκτημα της Τουρκίας έναντι της Ελλάδας δεν είναι το μέγεθός της, τα 83 εκατομμύρια των κατοίκων της, το μέγεθος των ενόπλων της δυνάμεων και της οικονομίας της. Το στρατηγικό πλεονέκτημα της Τουρκίας είναι το γεγονός ότι αποτελεί κληρονόμο της παράδοσης λειτουργίας του κράτους από την Οθωμανική Αυτοκρατορία, η οποία το είχε κληρονομήσει από τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία.
Και είναι γνωστό ότι τα κράτη έχουν μνήμη και την αναπαράγουν. Το τουρκικό κράτος παράγει υψηλή στρατηγική με παραπομπές στη χιλίων εκατό χρόνων παράδοση παραγωγής υψηλής στρατηγικής της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας, αποτέλεσμα της οποίας είναι όλα τα άλλα.
Για το ελληνικό κράτος καλύτερα να μη μιλήσουμε, γιατί αποτελεί συνέχεια του κράτους της Βαυαροκρατίας, της απόλυτης εξάρτησης από τις ξένμες δυνάμεις και της εξυπηρέτησης των συμφερόντων των κοτσαμπάσηδων, παλαιών και νέων. Με όλα αυτά, τα οποία επί δύο αιώνες αναπαράγονται συνεχώς, μεταλλαγμένα αναλόγως των συγκυριών, πού να βρεθεί χώρος για παραγωγή υψηλής στρατηγικής.
Ας πάμε τώρα να δούμε τι σημαίνει ο όρος υψηλή στρατηγική για την Αγκυρα, σε σχέση με τους Τούρκους των Βαλκανίων, για να εξάγουμε τα απαραίτητα και μάλιστα πολύτιμα συμπεράσματα, γιατί ανάλογη είναι και η στρατηγική που εφαρμόζεται στους μουσουλμάνους της Δυτικής Θράκης, τους οποίους αυτή η στρατηγική κατάφερε να «βαφτίσει» Τούρκους και να μετατρέψει μερίδα εξ αυτών σε μίσθαρνα όργανα του τουρκικού κράτους, την ίδια περίοδο που εξόντωσε τους Ελληνες της Κωνσταντινούπολης, της Ιμβρου και της Τενέδου, όλα αυτά επί δεκαετίες υπό τα όμματα των κυβερνήσεων των Αθηνών.
Στις 20 Δεκεμβρίου 2025 οι υπηρεσίες του τουρκικού κράτους διοργάνωσαν την «1η Συνάντηση της Τουρκικής Κοινότητας των Βαλκανίων», που πραγματοποιήθηκε στα Σκόπια. Η συνάντηση διοργανώθηκε σε συνεργασία με το Κέντρο Βαλκανικών Σπουδών και το Ιδρυμα Ανθρωπιστικής Βοήθειας IHH, όργανο του τουρκικού βαθέος κράτους, γνωστό για την εμπλοκή του στην υποστήριξη ανά τον κόσμο ακραίων ισλαμιστικών τρομοκρατικών οργανώσεων και την οργάνωση της εκστρατείας του «Μαβί Μαρμαρά».
Στην εν λόγω συνάντηση συμμετείχαν ο 29ος πρόεδρος της Μεγάλης Τουρκικής Εθνοσυνέλευσης, καθηγητής δρ. Μουσταφά Σεντόπ, και το μέλος του διοικητικού συμβουλίου του IHH, Οσμάν Αταλάι, μαζί με 44 ηγέτες κοινής γνώμης, πολιτικούς και ακαδημαϊκούς. Η συνάντηση είχε ως στόχο τον καθορισμό στρατηγικής για τη μετατροπή των τουρκικών κοινοτήτων στο κράτος των Σκοπίων και στο Κοσσυφοπέδιο σε καλά οργανωμένα σύνολα που θα εξυπηρετούν το νεοοθωμανικό «όραμα» του Ερντογάν και του τουρκικού κράτους.
Χαρακτηριστικά αναφέρεται ότι το τελικό ανακοινωθέν-διακήρυξη της συνάντησης ορίζει την τουρκική κοινότητα των Βαλκανίων όχι μόνο ως «κληρονομιά του παρελθόντος» αλλά και ως «ιδρυτική δύναμη» που διαμορφώνει το μέλλον της περιοχής. Η διακήρυξη αναγνωρίζει την αξία των εκστρατειών ευαισθητοποίησης των τουρκικών κοινοτήτων που έχουν διεξαχθεί μέχρι σήμερα, αλλά τονίζει ότι έχει ξεκινήσει η εποχή των «σχεδίων δράσης 90 ημερών» και των «δεικτών απόδοσης», αντικαθιστώντας τις διαγνώσεις που παραμένουν μόνο στα χαρτιά. Τα πιο εντυπωσιακά σημεία που επισημαίνονται στην έκθεση που συντάχθηκε μετά τη συνάντηση ήταν:
1 Νομική ασφάλεια και ισότιμη ιθαγένεια: Αποφασίστηκε η δημιουργία ενός «Δικτύου Υποστήριξης Νομικού Αλφαβητισμού και Δικαιωμάτων των Βαλκανίων» κατά των παραβιάσεων των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η παροχή υποστήριξης καθοδήγησης σε νέους δικηγόρους.
2 Οικονομία προσανατολισμένη στην παραγωγή, όχι βοήθεια: Ανακοινώθηκε μια μετάβαση από ένα μοντέλο «εξαρτώμενο από τη βοήθεια» σε ένα μοντέλο «προσανατολισμένο στην παραγωγή και στις δεξιότητες» που υποστηρίζεται από γυναικείους συνεταιρισμούς και μικροχρηματοδότηση για την ενίσχυση της κοινωνίας.
3 Γλωσσικά έργα: Ζητήθηκε η υποστήριξη των εκπαιδευτικών για την ενίσχυση της εκπαίδευσης στην τουρκική γλώσσα και η ανάπτυξη γλωσσικών έργων, ώστε οι Τούρκοι μαθητές να μην αντιμετωπίζουν μειονεκτήματα στις δημόσιες εξετάσεις.
4 Ιθαγένεια και υγεία: Αναφέρθηκε ότι η ιθαγένεια της Τουρκικής Δημοκρατίας θα πρέπει να θεωρείται «μηχανισμός εγγύησης» και τονίστηκαν τα συστηματικά μοντέλα ιθαγένειας και η ευκολία πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας της Τουρκίας.
5 Κρίσιμη Προειδοποίηση – Τοπικές Ευαισθησίες στις Θρησκευτικές Λειτουργίες: Ενα από τα πιο εντυπωσιακά σημεία της διακήρυξης αφιερώθηκε στη διεξαγωγή των θρησκευτικών λειτουργιών. Η διακήρυξη ανέφερε σαφώς ότι τα όρια μεταξύ θρησκευτικών δραστηριοτήτων και οργανωτικής ένταξης πρέπει να διευκρινιστούν και ότι οι δομές που προέρχονται από την Τουρκία μερικές φορές παρουσιάζουν ασυμβατότητα με τις τοπικές ευαισθησίες. Επιπλέον, έγινε επείγουσα έκκληση για την αντιμετώπιση της κρίσης εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού που θα προκύψει από το γεγονός ότι δεν έχουν σταλεί στην Τουρκία φοιτητές για θεολογική εκπαίδευση από το 2013.
6 Μια Νέα Εποχή στον Δρόμο προς την Οργάνωση: «Γραμματεία»: Ενα από τα πιο συγκεκριμένα αποτελέσματα της συνάντησης ήταν η απόφαση για τη σύσταση Γραμματείας για την παρακολούθηση της διαδικασίας. Αυτή η πλατφόρμα, η οποία θα συνεδριάζει τακτικά τουλάχιστον δύο φορές τον χρόνο, θα συντάσσει τριμηνιαίες και εξαμηνιαίες εκθέσεις προόδου σχηματίζοντας ομάδες εργασίας στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της οικονομίας και της πολιτικής.
7 Συνείδηση του «Εμείς» αντί του «Εγώ»: Στο καταληκτικό μέρος υπενθυμίζεται ότι η βαλκανική τουρκική κοινότητα δεν είναι μόνο ο κληρονόμος του παρελθόντος αλλά και ένα ιδρυτικό στοιχείο της γεωγραφίας. Η διακήρυξη αναφέρει: «Χωρίς μια μετατόπιση από μια εγωκεντρική προσέγγιση σε μια συλλογική συνείδηση, η διαρκής επιτυχία δεν είναι δυνατή. Αυτή η συνάντηση αποτελεί σημείο εκκίνησης όπου αποδεικνύεται η βούληση για την παραγωγή απτών αποτελεσμάτων».
Το πλήρες κείμενο της διακήρυξης
Η διακήρυξη τόνισε τον στόχο της τουρκικής παρουσίας στα Βαλκάνια, η οποία διαδραματίζει ενεργό ρόλο στο μέλλον των χωρών όπου διαμένουν, διατηρώντας παράλληλα την ταυτότητά τους. Από τη μελέτη της εξάγονται πολύτιμα συμπεράσματα, τα οποία είναι πιθανόν να αφυπνίσουν την υπνώτουσα διοίκηση του ελληνικού κράτους για την πολιτική που ασκεί η Τουρκία στην ελληνική Θράκη.
1η Συνάντηση της Τουρκικής Κοινότητας των Βαλκανίων στη Βόρεια Μακεδονία/Κόσοβο
Καταληκτική Διακήρυξη
Εισαγωγή
Η 1η Συνάντηση της Τουρκικής Κοινότητας των Βαλκανίων στη Βόρεια Μακεδονία/Κόσοβο, που πραγματοποιήθηκε στις 20 Δεκεμβρίου 2025 στα Σκόπια, την πρωτεύουσα της Βόρειας Μακεδονίας, σε συνεργασία με το Ιδρυμα Ανθρωπιστικής Βοήθειας Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και Ελευθεριών (IHH) και το BALKANS – Κέντρο Βαλκανικών Σπουδών, είχε ως στόχο την αξιολόγηση της τρέχουσας κατάστασης της τουρκικής κοινότητας που ζει στη γεωγραφία των Βαλκανίων στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της πολιτικής και της κοινωνικής ευθύνης, και την ανάπτυξη μιας κοινής προοπτικής για το μέλλον.
Η πρωτοβουλία και η διαδικασία ανάπτυξης της συνάντησης είναι υπό την ηγεσία του Osman Atalay, μέλος του διοικητικού συμβουλίου του IHH και επικεφαλής Βαλκανικών Σπουδών. Οι οργανωτικές διαδικασίες διεξήχθησαν από τη Mariglen Shehi, συντονίστρια του IHH για την Ευρώπη και την Αμερική. Η συνάντηση, μια μονοήμερη συμβουλευτική συνάντηση, συγκέντρωσε 45 άτομα από το Κοσσυφοπέδιο και τη Βόρεια Μακεδονία – συμπεριλαμβανομένων ηγετών κοινής γνώμης, πολιτικών, ακαδημαϊκών και εκπροσώπων της κοινωνίας των πολιτών – καθώς και τον 29ο πρόεδρο της Μεγάλης Εθνοσυνέλευσης της Τουρκίας, καθηγητή δρα Μουσταφά Σεντόπ.
Παρείχε μια πλατφόρμα για την άμεση αντιμετώπιση τοπικών ζητημάτων εντός ενός τεχνικού πλαισίου. Η βασική προσέγγιση που τονίστηκε στη συνάντηση ήταν ότι, ενώ αναγνωρίζεται η σημασία των ιστορικών και πολιτιστικών δεσμών, η επακόλουθη διαδικασία θα πρέπει να διεξάγεται με πιο συγκεκριμένο, μετρήσιμο και στρατηγικό τρόπο. Η έμφαση δόθηκε στην οικοδόμηση επίγνωσης του παρελθόντος και στην ανάδειξη της κοινής μνήμης.
Είναι σαφές ότι έχει δημιουργηθεί σημαντική ευαισθητοποίηση, ειδικά τα τελευταία πενήντα χρόνια. Ωστόσο, αυτό που χρειάζεται στην τρέχουσα φάση είναι να μετατραπεί αυτή η ευαισθητοποίηση και η αλληλεγγύη σε μια βιώσιμη στρατηγική προσανατολισμένη στην παραγωγή, υποστηριζόμενη από μεσοπρόθεσμους και μακροπρόθεσμους στόχους. Τα θέματα που συζητήθηκαν στη συνάντηση περιελάμβαναν την ισότητα και τις ευκαιρίες στην εκπαίδευση στο Κοσσυφοπέδιο και στη Βόρεια Μακεδονία, τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, την εκπροσώπηση και τη συμμετοχή στην πολιτική, την πρόληψη του κοινωνικού αποκλεισμού και την εκπροσώπηση στα μέσα ενημέρωσης και στην επικοινωνία.
Σε αυτό το πλαίσιο, μπορεί να ειπωθεί ότι υπάρχει γενική συναίνεση για τη διάγνωση των προβλημάτων που αντιμετωπίζει η τουρκική κοινότητα στο Κοσσυφοπέδιο και στη Βόρεια Μακεδονία. Ομοίως, το βασικό πλαίσιο σχετικά με τις λύσεις συμπίπτει σε μεγάλο βαθμό με τις προσεγγίσεις που έχουν έρθει στο προσκήνιο. Παρ’ όλα αυτά, η έλλειψη βούλησης και συστηματικών σχεδίων δράσης για την εφαρμογή είναι αξιοσημείωτη. Η συνάντηση είναι σημαντική ακριβώς επειδή αναδεικνύει αυτό το κενό.
Αντί να τεθούν υπερβολικές προσδοκίες από αυτήν την πρώτη συνάντηση, εκτιμάται ότι εάν αυτή η πλατφόρμα αποκτήσει συνέχεια, μπορεί να αναλάβει μια στρατηγική λειτουργία όσον αφορά τη δημιουργία κοινής λογικής σχετικά με τα τοπικά προβλήματα της βαλκανικής τουρκικής κοινότητας, την υλοποίηση των προσδοκιών στις σχέσεις με την Τουρκία και τη θεσμοθέτηση της περιφερειακής αλληλεγγύης.
Η παρούσα έκθεση στοχεύει στην ανάλυση της τρέχουσας κατάστασης της τουρκικής κοινότητας των Βαλκανίων και την ανάπτυξη συγκεκριμένων προτάσεων πολιτικής για το μέλλον, με βάση τα ευρήματα και τις προτάσεις που εξέφρασαν οι συμμετέχοντες στην προαναφερθείσα συνάντηση.
Θεμελιώδη Προβλήματα και Προτεινόμενες Λύσεις
I. Ζώντας με Αξιοπρέπεια: Ιση Ιθαγένεια και Νομική Ασφάλεια
1. Δημιουργία ενός «Δικτύου Υποστήριξης Νομικής Παιδείας και Δικαιωμάτων στα Βαλκάνια» για την αύξηση της νομικής παιδείας.
2. Προετοιμασία πρακτικών οδηγών για τις διακρίσεις, το δικαίωμα στην εκπαίδευση, την ιδιοκτησία, τη ρητορική μίσους και την επαγγελματική ζωή.
3. Ανάπτυξη προγραμμάτων πρακτικής άσκησης και καθοδήγησης για νέους δικηγόρους.
4. Διασφάλιση αποτελεσματικής εφαρμογής της συνταγματικά κατοχυρωμένης δίκαιης εκπροσώπησης.
II. Ενδυνάμωση με Ευημερία: Ανάπτυξη Οικονομικών και Επαγγελματικών Ικανοτήτων
1. Υιοθέτηση μιας μετάβασης από μια προσέγγιση προσανατολισμένη στη βοήθεια σε ένα μοντέλο προσανατολισμένο στην παραγωγή και στις δεξιότητες.
2. Υποστήριξη της επαγγελματικής πορείας των νέων μέσω της ανάπτυξης ενός μοντέλου Υποτροφίας + Μέντορα + Πρακτικής Ασκησης.
3. Ιδρυση Επαγγελματικών Ακαδημιών και έναρξη εφαρμοσμένων προγραμμάτων επαγγελματικής κατάρτισης.
4. Ενθάρρυνση συνεργατικών μοντέλων, μηχανισμών μικροχρηματοδότησης και κοινών διαδικασιών branding που υποστηρίζουν την εργασία των γυναικών.
5. Σύσταση προς τις τουρκικές επιχειρήσεις να δώσουν προτεραιότητα στην απασχόληση των Τούρκων εθνοτικών ομάδων.
6. Αποτελεσματικότερη χρήση των μηχανισμών υποστήριξης των TIKA, YTB και συναφών ιδρυμάτων.
III. Ανατροφή της Επόμενης Γενιάς με Αυτοπεποίθηση
1. Τουρκική Γλώσσα και Εκπαίδευση
• Η ενίσχυση της εκπαίδευσης στην τουρκική γλώσσα, η υποστήριξη του διδακτικού προσωπικού και η βελτίωση του διδακτικού υλικού αποτελούν ζητήματα προτεραιότητας.
• Η ανάπτυξη έργων για την αντιμετώπιση των γλωσσικών μειονεκτημάτων που αντιμετωπίζουν οι Τούρκοι μαθητές στις δημόσιες εξετάσεις: Για παράδειγμα, η υποστήριξη της εκπαίδευσης στην αλβανική και σερβική γλώσσα θα ενισχύσει την κοινωνική ένταξη.
• Ζητείται η αναθεώρηση των ποσοστώσεων του YTB (σ.τ.μ. υποτροφίες σε Τούρκους του εξωτερικού) και η πραγματοποίηση θετικών προσαρμογών.
2. Πολιτιστική Κληρονομιά και Θεσμοθέτηση
• Προετοιμασία ενός Βαλκανικού Τουρκικού Πολιτιστικού Καταλόγου.
• Παροχή υποστήριξης φυσικών υποδομών για πολιτιστικές και καλλιτεχνικές δραστηριότητες.
• Δημιουργία διεθνών πολιτιστικών δικτύων που περιλαμβάνουν βαλκανικούς τουρκικούς πολιτιστικούς συλλόγους.
3. Μέσα Ενημέρωσης και Προβολή
• Εχει προταθεί η ίδρυση μιας Βαλκανικής Σχολής Μέσων Ενημέρωσης και Τεχνών.
• Ενθάρρυνση της παραγωγής ψηφιακών μέσων και δραστηριοτήτων ανάπτυξης πολιτιστικού περιεχομένου.
IV. Πολιτική και Κοινωνική Ενταξη
1. Η εφαρμογή της ισότιμης εκπροσώπησης στον δημόσιο τομέα είναι ζωτικής σημασίας.
2. Η απασχόληση των Τούρκων νέων σε δημόσιους θεσμούς θα πρέπει να ενθαρρυνθεί.
3. Οι μηχανισμοί πολιτικής εκπαίδευσης και διαβούλευσης θα πρέπει να ενισχυθούν.
V. Η Τουρκική Ιθαγένεια ως Μηχανισμός Εγγύησης
1. Η διπλή υπηκοότητα δεν θεωρείται κίνητρο για μετανάστευση, αλλά ζήτημα ασφάλειας και ύπαρξης.
2. Ζητείται η ανάπτυξη συστηματικών και διευκολυντικών μοντέλων ιθαγένειας για τους Τούρκους των Βαλκανίων.
3. Οι διευκολυντικοί κανονισμοί σχετικά με την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας στην Τουρκία είναι σημαντικοί.
VI. Δραστηριότητες άσκησης πίεσης και θεσμική εκπροσώπηση στη Δημοκρατία της Τουρκίας
1. Υπάρχει ανάγκη για μια ισχυρότερη και πιο θεσμική δομή άσκησης πίεσης στην Τουρκία εκ μέρους των Τούρκων των Βαλκανίων.
2. Η συμμετοχή των ντόπιων Τούρκων σε θεσμικές εκπροσωπήσεις με έδρα την Τουρκία θα πρέπει να υποστηριχθεί.
3. Οι απόψεις της τοπικής τουρκικής κοινότητας θα πρέπει να λαμβάνεται υπόψη στις διαδικασίες ανάπτυξης πολιτικής στις χώρες που κατοικούν.
VII. Αντιστροφή της Διαρροής Εγκεφάλων
1. Η επιστροφή στον τόπο καταγωγής τους των Τούρκων νέων που έχουν εκπαιδευτεί στην Τουρκία θα πρέπει να ενθαρρυνθεί.
2. Το εξειδικευμένο ανθρώπινο δυναμικό θα πρέπει να εκπαιδευτεί στους τομείς της δημόσιας διοίκησης και της πολιτικής.
3. Θα πρέπει να υποστηριχθούν προγράμματα πολιτικής συμμετοχής και η διεθνής ανταλλαγή εμπειριών.
VIII. Ανασκόπηση Θρησκευτικών Δραστηριοτήτων
1. Ορισμένοι φοιτητές που σπουδάζουν στην Τουρκία δυσκολεύονται να αναπτύξουν μια οπτική συμβατή με τη βαλκανική θρησκευτική παράδοση. Αναφέρθηκε ότι αυτό θέτει σε κίνδυνο την τοπική θρησκευτικοπολιτιστική συνέχεια.
2. Σημειώθηκε ότι οι δραστηριότητες ορισμένων θρησκευτικών δομών που προέρχονται από την Τουρκία μερικές φορές παρουσιάζουν ασυμβατότητα με τις τοπικές ευαισθησίες και ότι τα όρια μεταξύ θρησκευτικής λειτουργίας και δραστηριοτήτων οργανωτικής ένταξης πρέπει να διευκρινιστούν.
3. Εκτιμήθηκε ότι το γεγονός ότι δεν έχουν σταλεί φοιτητές από το Κοσσυφοπέδιο στην Τουρκία για θεολογική εκπαίδευση από το 2013 μπορεί να οδηγήσει σε έλλειψη εξειδικευμένου θρησκευτικού ανθρώπινου δυναμικού μακροπρόθεσμα.
4. Τονίστηκε ότι οι θρησκευτικές δραστηριότητες θα πρέπει να διεξάγονται με πιο προγραμματισμένο, διαφανή και συντονισμένο τρόπο και ότι θα πρέπει να δημιουργηθεί ένας μηχανισμός θεσμικής συνεργασίας μεταξύ της Τουρκίας και των τοπικών θεσμών.
IX. Σύσταση Γραμματείας και Συντονισμός – Εκπαίδευση πολιτικής επικοινωνίας
1. Η σύσταση Γραμματείας για τη βιωσιμότητα των αποφάσεων της συνάντησης προτάθηκε και εγκρίθηκε από όλους τους συμμετέχοντες.
2. Προτάθηκε η διεξαγωγή τουλάχιστον δύο ή τριών τακτικών συναντήσεων ετησίως.
3. Σύσταση ομάδων εργασίας στους τομείς της εκπαίδευσης, του πολιτισμού, της οικονομίας, των μέσων ενημέρωσης και της πολιτικής.
4. Προετοιμασία τριμηνιαίων και εξαμηνιαίων εκθέσεων προόδου.
5. Δημιουργία ολοκληρωμένης βάσης δεδομένων για την τουρκική κοινότητα.
6. Θα πρέπει να δημιουργηθεί μια τριμερής πλατφόρμα συντονισμού μεταξύ Τουρκίας, Κοσσυφοπεδίου και Βόρειας Μακεδονίας.
Συμπέρασμα
Αυτή η συνάντηση δεν ήταν μόνο μια πλατφόρμα διαβούλευσης για τον εντοπισμό προβλημάτων, αλλά και ένα σημείο εκκίνησης που να καταδεικνύει τη βούληση για την παραγωγή συγκεκριμένων αποτελεσμάτων. Για να διασφαλιστεί ότι τα ζητήματα που τέθηκαν στη συνάντηση θα μεταφραστούν σε βιώσιμα και μετρήσιμα αποτελέσματα, προτάθηκε η σύσταση ομάδων εργασίας, η προετοιμασία 90ήμερων σχεδίων δράσης και η πρόοδος κάθε ομάδας βάσει συγκεκριμένων δεικτών απόδοσης. Μετρήσιμα κριτήρια, όπως ο αριθμός των ατόμων που προσεγγίστηκαν, οι περιοχές όπου έχει επιτευχθεί συγκεκριμένος μετασχηματισμός και οι επιτευχθέντες στόχοι, θα πρέπει να αποτελούν τη θεμελιώδη αναφορά για την επακόλουθη διαδικασία.
Η Τουρκική Κοινότητα των Βαλκανίων δεν είναι μόνο ο κληρονόμος του παρελθόντος, αλλά και ένα από τα θεμελιώδη στοιχεία του μέλλοντος αυτής της περιοχής. Η διατήρηση της ιστορικής μνήμης είναι εξίσου στρατηγική ευθύνη με την οικοδόμηση του μέλλοντος ερμηνεύοντας σωστά τον μεταβαλλόμενο κόσμο. Οι μεταβαλλόμενες προσδοκίες και προτεραιότητες των νεότερων γενεών θα πρέπει να ληφθούν υπόψη. Η εκπαίδευση, ο πολιτισμός, η τέχνη και οι κοινωνικές δραστηριότητες θα πρέπει να γίνουν πιο ελκυστικές, προσβάσιμες και βιώσιμες χωρίς να αγνοούνται οι οικονομικές πραγματικότητες.
Το να λαμβάνονται υπόψη οι απόψεις και οι απαιτήσεις των τοπικών θεσμών και οργανισμών σε αυτή τη διαδικασία είναι ζωτικής σημασίας. Μια προσέγγιση που δίνει προτεραιότητα στους τοπικούς φορείς, αντί να τους αποκλείει, θα αυξήσει την αποτελεσματικότητα και τον κοινωνικό αντίκτυπο των έργων. Η ενίσχυση των μηχανισμών υποστήριξης για την απασχόληση αποφοίτων που έχουν σπουδάσει στην Τουρκία αποτελεί επίσης στρατηγική αναγκαιότητα για τη διατήρηση των ανθρώπινων πόρων στον τόπο καταγωγής τους. Πάνω απ’ όλα, η πιο θεμελιώδης ανάγκη είναι η κοινωνική ειρήνη και το αίσθημα ενότητας.
Για την Τουρκική Κοινότητα των Βαλκανίων, η ανάπτυξη μιας κοινής κατανόησης και μιας ικανότητας συλλογικής δράσης, αντί για ατομικές προσεγγίσεις, αποτελεί προϋπόθεση για όλους τους μελλοντικούς στόχους. Χωρίς μια μετατόπιση από μια «εγωκεντρική» προσέγγιση σε μια συνείδηση «εμείς», η διαρκής επιτυχία είναι αδύνατη. Εάν αυτή η συνάντηση θεωρηθεί σημείο καμπής και εάν οι καθορισμένοι στόχοι παρακολουθούνται τακτικά και το πνεύμα ενότητας θεσμοθετηθεί, πιστεύουμε ακράδαντα ότι η Τουρκική Κοινότητα των Βαλκανίων θα γίνει ένας ισχυρός παράγοντας που διατηρεί την ταυτότητά της και παίζει ενεργό ρόλο στο μέλλον της περιοχής της.
