Κατατάσσεται χαμηλότερα ακόμη και από χώρες αναπτυσσόμενες, όπως η Μποτσουάνα, το Τρινιντάντ και Τομπάγκο ή ακόμα και η Τζαμάικα
Αλλοι από νοσταλγία, άλλοι από… πεποίθηση, κι αφού κάνουν τις απαραίτητες συγκρίσεις με το παρόν, πολλοί ισχυρίζονται πως «παλιότερα τα πράγματα ήταν καλύτερα».
- Από τον Γιώργο Τραπεζιώτη
Αν έχουν δίκιο ή άδικο, είναι σχετικό. Σήμερα όμως, εν έτει 2026, τι μας συνδέει με το μακρινό πια 1978;
Εκείνη τη χρονιά ο Κωνσταντίνος Καραμανλής ως πρωθυπουργός της χώρας συνέχιζε να οδηγεί τη χώρα στα πρώτα χρόνια της Μεταπολίτευσης, ο Ανδρέας Παπανδρέου βρισκόταν ακόμη στην αντιπολίτευση έχοντας όμως καταγράψει ένα ελπιδοφόρο εκλογικό ποσοστό την προηγούμενη χρονιά, ο Ψυχρός Πόλεμος όριζε τα πράγματα -και τις ισορροπίες- σε παγκόσμιο επίπεδο, ενώ στη σημερινή αναδυόμενη υπερδύναμη, την Κίνα, μόλις εκκινούσαν οι «μεταρρυθμίσεις» του Ντενγκ.
Το 1978, «η εποχή πριν από τις μεγάλες υποσχέσεις», ανήκει όμως στο παρελθόν. Εντούτοις, και σύμφωνα με την ετήσια έκθεση του V-Dem Institute του Πανεπιστημίου του Γκέτεμποργκ, πλέον έχουμε επιστρέψει ακριβώς εκεί, καθώς για τον μέσο πολίτη παγκοσμίως το επίπεδο δημοκρατίας το 2025 ήταν ισοδύναμο με εκείνης της χρονιάς, καθώς τα κεκτημένα σχεδόν 50 ετών, όλο το τεράστιο αφήγημα του «τρίτου κύματος εκδημοκρατισμού» που ξεκίνησε -και- με την Επανάσταση των Γαρυφάλλων στην Πορτογαλία, έχουν σχεδόν εξαλειφθεί, με αποτέλεσμα ο «σύγχρονος» κόσμος να μετράει σήμερα ούτε ένα ούτε δύο, αλλά 92 αυταρχικά καθεστώτα, έναντι 87 δημοκρατιών!
Μάλιστα, το 74% του παγκόσμιου πληθυσμού, δηλαδή περί τα έξι δισεκατομμύρια άνθρωποι, ζουν σε αυταρχικά κράτη, ενώ μόλις το 7% διαβιοί σε φιλελεύθερες δημοκρατίες. Σε χώρες δηλαδή όπου οι εκλογές, η ανεξάρτητη Δικαιοσύνη, η ελευθεροτυπία και η προστασία των μειοψηφιών λειτουργούν ταυτόχρονα και σε ικανοποιητικό επίπεδο, όχι απλώς επί χάρτου. Και δυστυχώς, ανάμεσα σε αυτό το 7% δεν συγκαταλέγεται πλέον η Ελλάδα.
Οπισθοδρόμηση
Η χώρα μας στην έκθεση εμφανίζεται ως μεμονωμένη περίπτωση δημοκρατικής οπισθοδρόμησης, Ως καθιερωμένη δημοκρατία δηλαδή, που όμως άρχισε να φθίνει μόνη της, δίχως να έχει μεσολαβήσει προηγούμενη κρίση ή να έχει επηρεαστεί από κάποιον εξωτερικό παράγοντα (σ.σ.: πόλεμος κ.λπ.) που να το εξηγεί/αιτιολογεί. Η είσοδος σε αυτό το απολύτως ολισθηρό μονοπάτι εκκίνησε το 2019 και συνεχίζεται. Το 2025 η Ελλάδα υποχώρησε άλλες τρεις θέσεις, φτάνοντας στην 52η παγκοσμίως (από τις 179 χώρες που μετρά η έκθεση), με δείκτη LDI 0,57. Πρόκειται για τον δείκτη φιλελεύθερης δημοκρατίας του V-Dem, που μετρά όχι μόνο αν διεξάγονται εκλογές σε μια χώρα, αλλά και αν λειτουργούν οι θεσμοί που τις κάνουν να έχουν νόημα.
Ως εκ τούτου, η Ελλάδα έχει υποβαθμιστεί από φιλελεύθερη σε «απλή δημοκρατία» και κατατάσσεται χαμηλότερα ακόμη και από χώρες αναπτυσσόμενες, όπως η Μποτσουάνα, το Τρινιντάντ και Τομπάγκο ή ακόμα και η Τζαμάικα, που, ανεξάρτητα από οικονομικές ή άλλες αδυναμίες, διατηρούν πάντως ισχυρότερα θεσμικά αντίβαρα στην εκτελεστική εξουσία από ό,τι η χώρα μας σήμερα. Οι σημαντικότερες αδυναμίες εντοπίζονται στη λογοδοσία και στον κοινοβουλευτικό και δικαστικό έλεγχο της εκτελεστικής εξουσίας, με άλλα λόγια, ακριβώς στους μηχανισμούς που εμποδίζουν μια κυβέρνηση να κυβερνά χωρίς αντίβαρα.
Η Ελλάδα δεν είναι μόνη στην Ευρώπη. Φέτος προστέθηκαν στη λίστα των χωρών σε τροχιά «αυταρχικότητας» ακόμα πέντε ευρωπαϊκές χώρες: Κροατία, Ιταλία, Σλοβακία, Σλοβενία και Ηνωμένο Βασίλειο. Η Ε.Ε. έχει πλέον επτά κράτη να μπαίνουν σε πορεία αυταρχισμού, ενώ και στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, οι ΗΠΑ βρίσκονται στο ίδιο μονοπάτι. Η Ουγγαρία παραμένει στην κορυφή της λίστας με τη μεγαλύτερη σωρευτική πτώση, χάνοντας 0,45 μονάδες στο σχετικό δείκτη από το 2009. Τώρα που επιστρέψαμε λοιπόν στο 1978, το ερώτημα που τίθεται δεν είναι μόνο πώς φτάσαμε ως εδώ, αλλά εάν έχουμε τη διάθεση να διεκδικήσουμε ξανά όσα έχουμε απολέσει.