Ο πολίτης που βλέπει τα τελευταία χρόνια το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος να αυξάνεται δικαιούται να μάθει πότε θα σταματήσει η «πράσινη» ληστεία, και, το σημαντικότερο, ποιος πλουτίζει από τη διαρκή φορολογική αφαίμαξη
Καταστρέφουν τα πάντα. Με ελεγχόμενη έκρηξη οι τρεις καδοφόροι εκσκαφείς των λιγνιτωρυχείων Πτολεμαΐδας, βάρους 150 τόνους ο καθένας, κατέρρευσαν. Ετσι, δεν θα υπάρξει επιστροφή στον λιγνίτη. Ταυτόχρονα, φορολογικά έσοδα κατευθύνονται σε έργα μονάδων βιοαερίου. Η χιονοστιβάδα των κυβερνητικών σκανδάλων θέτει επιτακτικά το ερώτημα: «Ποιος κερδίζει από την καταστροφή της Ελλάδας»;
Οι μονάδες βιοαερίου παρουσιάζονται ως μια «περιβαλλοντικά φιλική λύση». Η βασική ιδέα είναι ότι τα αγροτικά κατάλοιπα μετατρέπονται σε βιοαέριο, το οποίο στη συνέχεια χρησιμοποιείται για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Ουσιαστικά όμως πρόκειται για μια μορφή οικονομίας μηδενικού ή αρνητικού αθροίσματος. Η εμπειρία πολλών ευρωπαϊκών χωρών δείχνει ότι η οικονομική βιωσιμότητα των μονάδων βασίζεται σε επιδοτήσεις, εγγυημένες τιμές αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας και προγράμματα χρηματοδότησης. Για την πλειονότητα των ευρωπαϊκών μονάδων η πώληση της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας σε τιμές αγοράς δεν επαρκεί για να καλύψει το κόστος λειτουργίας και συνεπώς επιδοτούνται.
Αν όμως μια δραστηριότητα δεν μπορεί να σταθεί οικονομικά, το κόστος δεν εξαφανίζεται αλλά μεταφέρεται στους φορολογουμένους και τους λογαριασμούς της ηλεκτρικής ενέργειας. Ο πολίτης που βλέπει τα τελευταία χρόνια το κόστος του ηλεκτρικού ρεύματος να αυξάνεται εκθετικά δικαιούται να μάθει πότε θα σταματήσει η «πράσινη» ληστεία, και, το σημαντικότερο, ποιος πλουτίζει από τη διαρκή φορολογική αφαίμαξη. Σε μία μονάδα βιοαερίου ισχύος 1 MW, κόστους 10-15 εκατομμυρίων ευρώ, το 50% της επένδυσης χρηματοδοτείται από ευρωπαϊκούς πόρους μέσω ΕΣΠΑ ή άλλων προγραμμάτων.
Η μονάδα παράγει περίπου 8.000 MWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως, που εάν διατεθεί στην τιμή αγοράς των 60 ευρώ ανά MWh, θα έχει ετήσια έσοδα περίπου 480.000 ευρώ, τα οποία οριακά ισοσταθμίζουν το λειτουργικό κόστος. Ωστόσο, οι μονάδες βιοαερίου λειτουργούν με καθεστώς επιδότησης 219 ευρώ ανά MWh, με τα ετήσια έσοδα να ανέρχονται σε περίπου σε 1.752.000 ευρώ. Το ετήσιο κέρδος μεταξύ επιδοτούμενης και μη επιδοτούμενης μεγαβατώρας είναι περίπου 1.272.000 ευρώ.
Το ερώτημα που προκύπτει, λοιπόν, είναι αν το κοινωνικό όφελος είναι μεγαλύτερο του φορολογικού κόστους της επιδότησης. Παράλληλα υπάρχει και το ζήτημα του πραγματικού ενεργειακού ισοζυγίου. Μια μονάδα βιοαερίου δεν λειτουργεί σε κενό αέρος. Απαιτεί μεταφορές πρώτων υλών, κατανάλωση καυσίμων, αποθήκευση, επεξεργασία και διάθεση των υπολειμμάτων της. Εάν οι πρώτες ύλες προέρχονται από μεγάλες αποστάσεις, αν απαιτούνται καθημερινά δρομολόγια φορτηγών και αν το τελικό υπόλειμμα πρέπει να μεταφέρεται εκ νέου σε άλλες περιοχές, τότε το συνολικό περιβαλλοντικό και οικονομικό όφελος αξιολογείται δύσκολα. Υπάρχει επίσης ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα που συχνά παραβλέπεται.
Η μονάδα δεν εξαφανίζει τα απόβλητα. Τα μετατρέπει σε οργανικό υπόλειμμα (digestate), του οποίο πρέπει να γίνει ο διαχειρισμός και η διάθεση. Για μία (1) μονάδα MW, οι ποσότητες αυτές μπορεί να ανέρχονται σε 160 τόνους λυμάτων την ημέρα. Η χωροθέτηση της μονάδας είναι επίσης προβληματική εάν ρίσκεται σε άμεση γειτνίαση με βιομηχανίες τροφίμων που δραστηριοποιούνται στις εξαγωγές και λειτουργούν υπό αυστηρά διεθνή πρότυπα πιστοποίησης και ISO. Οι ανησυχίες για οσμές, έντομα, τρωκτικά, πτηνά και γενικότερα για ζητήματα βιοασφάλειας δεν μπορούν να απορρίπτονται ως υπερβολικές.
Ομως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν το βιοαέριο είναι «καλό» ή «κακό». Το πραγματικό ερώτημα είναι εάν η συγκεκριμένη επένδυση ως επιχειρηματική δραστηριότητα δεν επιβαρύνει τον φορολογούμενο. Οι τρεις ενεργειακοί εκσκαφείς λιγνίτη που κατέστρεψε η κυβέρνηση Μητσοτάκη μέχρι χθες παρήγαγαν φθηνό ηλεκτρικό ρεύμα. Σε μια εποχή όπου η αγροτική παραγωγή και η κτηνοτροφία συρρικνώνονται λόγω ευρωπαϊκών κανονισμών και MERCOSUR, η λειτουργία των μονάδων βιοαερίου είναι αβέβαιη. Οι πολίτες δικαιούνται να λάβουν απαντήσεις. Ποιο ποσοστό της επένδυσης πληρώνει η κοινωνία; Είναι οι μονάδες βιώσιμες χωρίς διαρκείς επιδοτήσεις; Ποιο είναι το πραγματικό ενεργειακό και περιβαλλοντικό ισοζύγιο; Και τέλος, ποιοι πλουτίζουν από τις «πράσινες» ενεργειακές πολιτικές εις βάρος των φορολογούμενων πολιτών;
*Διδάκτωρ Φυσικής του πανεπιστημίου του Μάντσεστερ, UK, τ. διευθυντής Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών
