Καταρχάς θα πρέπει να τονιστεί ότι η ανησυχία μου για τη σημερινή οικονομική, κοινωνική, δημογραφική και γεωπολιτική κατάσταση στον Εβρο (και τη Θράκη) δεν αποτελεί κινδυνολογία, δεν εμπεριέχει κομματική ή/ και άλλη σχετική προσέγγιση και, κυρίως, δεν έχει προσωπικό κίνητρο.
- Από τον Θεοφάνη Μαλκίδη*
Η ανάλυση, πάντα με στοιχεία, καθώς και το γεγονός ότι μένω μόνιμα στην περιοχή, συνιστούν μία πρόταση πολιτικής για την ιδιαίτερη πατρίδα μου, τη στιγμή που οι προκλήσεις για αυτήν πολλαπλασιάζονται καθημερινά. Είτε αυτές λέγονται τουρκικός εθνικισμός, «απόσυρση» του ελλαδικού κράτους, «εγκατάλειψη» και «γεωπολιτικό σφάλμα».
Είναι σαφές ότι μία από τις μεγαλύτερες απειλές για τον Εβρο, εκτός από τον γνωστό τουρκικό επεκτατισμό, είναι η ερήμωσή του, η έλλειψη ουσιαστικής (και όχι αποσπασματικής – προεκλογικής- επικοινωνιακής) κρατικής μέριμνας, η απουσία αληθινών κινήτρων για τους νέους και δημιουργίας θέσεων εργασίας που οδηγούν σε μαζική εσωτερική και εξωτερική μετανάστευση. Επίσης, η απουσία αναπτυξιακής στρατηγικής, που δυστυχώς περιορίζεται σε πορίσματα διακομματικών επιτροπών, αφήνει χωριά, κωμοπόλεις και πρώην πόλεις χωρίς τον κρίσιμης μάζας πληθυσμό, γεγονός που δημιουργεί σοβαρό κενό ασφαλείας.
Παράλληλα, η απομάκρυνση ή η υποστελέχωση και, βεβαίως, το κλείσιμο δημόσιων υπηρεσιών είναι ένα σοβαρό θέμα που δεν πρέπει να αναλύεται με όρους κόστους – οφέλους, αφού ο Εβρος δεν εμπίπτει σ’ αυτήν την προσέγγιση. Το κλείσιμο τραπεζικών υποκαταστημάτων, ταχυδρομείων και άλλων δημόσιων υπηρεσιών στον Εβρο -όπως συνέβη πρόσφατα σε περιοχές όπως το Σουφλί, το Τυχερό και οι Μεταξάδες- δεν μπορεί να αποτελεί αποτέλεσμα ενός συνδυασμού οικονομικών, τεχνολογικών παραγόντων, αφού στον Εβρο δεν πρέπει να υφίσταται η σχέση «προσφοράς και ζήτησης».
Δηλαδή η συνεχιζόμενη μείωση του μόνιμου πληθυσμού στα χωριά και στις κωμοπόλεις του Εβρου, σε συνδυασμό με τη γήρανση των κατοίκων, που καθιστούν πολλά καταστήματα «μη βιώσιμα» με καθαρά χρηματοοικονομικά κριτήρια (π.χ., χαμηλός όγκος συναλλαγών ανά ημέρα), δεν πρέπει να αφορούν τον Εβρο.
Η πραγματικότητα είναι πως κάθε «λουκέτο» σε μια δημόσια δομή -από υπηρεσίες παροχής υπηρεσιών μέχρι σχολεία- εντείνει το αίσθημα της απομόνωσης στις ακριτικές κοινότητες, κάνοντας τους κατοίκους να νιώθουν ότι το κράτος «αποσύρεται» σταδιακά από την περιοχή τους. Την ίδια στιγμή υπάρχει μία άνευ προηγουμένου καθυστέρηση δημιουργίας σύγχρονων υποδομών:
Η απαράδεκτη κατάσταση στο οδικό και σιδηροδρομικό δίκτυο (δεν υπάρχει σιδηροδρομική σύνδεση για χρόνια μεταξύ Αλεξανδρούπολης και Θεσσαλονίκης και η σιδηροδρομική σύνδεση στον Εβρο αφορά ένα δρομολόγιο…), τα έργα δεν τελειώνουν ποτέ, η πώληση κρίσιμων υποδομών (όπως η αναμενόμενη του αεροδρομίου της Αλεξανδρούπολης), καθώς και η διαχείριση μεγάλων κρίσεων (όπως οι καταστροφικές πυρκαγιές του 2023) αποδεικνύουν ότι η Αθήνα αντιμετωπίζει τον Εβρο ως «μακρινή επαρχία» και όχι ως γεωπολιτικό προπύργιο.
Ετσι, η υποχώρηση του κράτους από την κοινωνική, οικονομική και παραγωγική ζωή του Εβρου δημιουργεί τις προϋποθέσεις για την αποδυνάμωση της ελληνικής παρουσίας, αφήνοντας ελεύθερο πεδίο σε διεκδικήσεις ή στην υβριδική πίεση από την Τουρκία, η οποία την ίδια στιγμή δημιουργεί υποδομές στην ανατολική Θράκη και ιδιαίτερα στον τομέα της δημογραφικής ενίσχυσης και οικονομικής ανάπτυξης.
Ταυτόχρονα, η αγορά ακινήτων, γης, ξενοδοχείων και επιχειρήσεων στον Εβρο (και ειδικότερα στην Αλεξανδρούπολη) από τουρκικά κεφάλαια και συναφείς χρηματοοικονομικές προελεύσεις είναι ένα ακόμη ζήτημα. Η Αθήνα αδρανεί και στερείται μηχανισμών, π.χ., για την προέλευση αυτών των χρημάτων και των «επενδυτών», με αποτέλεσμα να αλλάζει ο οικονομικός, κοινωνικός και κατ’ επέκταση εθνικός χάρτης της περιοχής.
Οι πράξεις
Χρειάζεται να επαναλάβουμε πόσο σημαντική είναι η ενίσχυση των υποδομών, της παιδείας και της υγείας, η θέσπιση ειδικού φορολογικού καθεστώτος για τις επιχειρήσεις και τους κατοίκους του Εβρου (π.χ., η δραστική μείωση προσωπικών, επιχειρηματικών φόρων και του ΦΠΑ, οι απαλλαγές), ώστε να γίνει η περιοχή ελκυστική για μόνιμη εγκατάσταση;
Χρειάζεται να αναφέρουμε για άλλη μία φορά ότι απαιτούνται ειδικά επιδόματα γέννησης και ανατροφής παιδιών για τους μόνιμους κατοίκους της περιοχής, προκειμένου να ανακοπεί η δραματική μείωση του πληθυσμού, με ταυτόχρονη παροχή κινήτρων στέγασης (ή και δωρεάν παραχώρησης κατοικιών) σε νέους ανθρώπους και υπαλλήλους (δασκάλους, ιατρούς, στρατιωτικούς) που θα εγκατασταθούν μονίμως στον Εβρο;
Πρέπει να επαναλάβουμε πόσο σημαντική είναι η στήριξη του πρωτογενούς τομέα με σύγχρονες υποδομές (π.χ., αντιπλημμυρικά έργα, δίκτυα άρδευσης) και η δημιουργία μονάδων μεταποίησης, ώστε τα περίφημα αγροτικά και κτηνοτροφικά προϊόντα του Εβρου να αποκτούν προστιθέμενη αξία.
Πόσες φορές πρέπει να γράψουμε για την αναγκαιότητα της απόλυτης φύλαξης των συνόρων (τόσο των ποτάμιων όσο και των χερσαίων) στον Εβρο, με την ολοκλήρωση του φράχτη και την ενίσχυση των σωμάτων ασφαλείας, έτσι ώστε να μη βρίσκει το τουρκικό πρόβλημα διόδους, αυξάνοντας το κενό κυριαρχίας και ασφάλειας; Τη Θέουτα την έχουμε ζήσει εδώ πολλές φορές…
Ο Εβρος δεν πρέπει να αντιμετωπίζεται άλλο πια από την Αθήνα ως μία προεκλογική φωτογραφία στο ποτάμι, στον φράχτη, στο Δέλτα του Εβρου, ή ως ένα «χαλί» κάτω από το οποίο κρύβονται τα προβλήματα. Με άλλα λόγια, η εξελισσόμενη «απόσυρση» της Αθήνας από τον Εβρο δεν είναι απλώς μια λανθασμένη οικονομική επιλογή αλλά ένα γεωπολιτικό σφάλμα το οποίο πρέπει να διορθωθεί άμεσα!
Τόπος «δυσμενούς μετάθεσης» ή «εξορίας»!
Είναι πραγματικότητα ότι η Αθήνα χρησιμοποίησε τον Εβρο ως τόπο «δυσμενούς μετάθεσης» ή «εξορίας» για ανεπιθύμητους δημόσιους υπαλλήλους και στρατιωτικούς. Το γνωστό σε όλους «θα σε στείλω στον Εβρο». Σήμερα, όμως, η Αθήνα πέρασε στο άλλο άκρο, αφού δεν έχει κανένα ουσιαστικό σχέδιο για το «ποιος θέλει και πώς μπορεί να έρθει να ζήσει στον Εβρο».
Το «σύστημα Αθήνα» θυμάται τον Εβρο μόνο προεκλογικά ή σε περιόδους μεγάλων δοκιμασιών για όλους μας (όπως στην κρίση του 2020, με την απόπειρα εισβολής από την Τουρκία, ή στις μεγάλες πυρκαγιές του 2023, με τη απώλεια σχεδόν ενός εκατομμυρίου στρεμμάτων). Οι εκάστοτε κυβερνητικές και κομματικές εξαγγελίες και τα αποσπασματικά οικονομικά επιδόματα (όπως το μέτρο των 10.000 ευρώ ως εφάπαξ ενίσχυση για μόνιμη εγκατάσταση) αποτυγχάνουν επειδή δεν συνοδεύονται από τη δημιουργία μόνιμων θέσεων εργασίας, σοβαρών υποδομών υγείας/παιδείας και στήριξης της οικογένειας. Για την τελευταία είναι γνωστή η προσέγγιση από τους αρμοδίους…..
Ετσι, η Ελλάδα έχει «πλαδαρά άκρα» και η Αθήνα αδιαφορεί για το γεγονός ότι η περιφέρεια τείνει να εξαφανιστεί δημογραφικά και «επιτρέπει» με τη στάση της την οικονομική και πληθυσμιακή αποδυνάμωση του Εβρου, την ώρα που η Τουρκία παρακολουθεί και αντιδρά σε οποιοδήποτε μέτρο ενίσχυσης της περιοχής, επιδιώκοντας τη δική της οικονομική και στρατηγική διείσδυση.
*Διδάκτωρ Κοινωνικών και Πολιτικών Επιστημών
