Οι αρχαίοι Ελληνες είχαν περιγράψει με τέσσερις λέξεις έναν ολόκληρο κύκλο εξουσίας και πτώσης: ύβρις, άτη, νέμεσις, τίσις. Πρώτα η υπέρβαση του μέτρου. Υστερα η τύφλωση του νου, που δεν αφήνει τον ισχυρό να αντιληφθεί ότι έχει ξεπεράσει τα όρια. Ακολουθεί η νέμεσις, η αποκατάσταση της διασαλευμένης τάξης. Και στο τέλος η τίσις, η συνέπεια των πράξεων.
- Γράφει ο Ανδρέας Καψαμπέλης
Δυόμισι χιλιάδες χρόνια αργότερα οι λέξεις αυτές εξακολουθούν να προσφέρονται ως εξαιρετικά εύστοχη πολιτική αλληγορία. Διότι η συζήτηση περί αλαζονείας δεν διεξάγεται πλέον μόνο από τους αντιπάλους της κυβέρνησης. Εχει μεταφερθεί στο εσωτερικό της Ν.Δ. , με την Ντόρα Μπακογιάννη να μιλά για «καβαλημένα καλάμια». Τσιάρας, Θεοχάρης και ο εκ Πιερίας νέος πολιτικός αστέρας Κουλκουδίνας ήρθαν μόλις τα τελευταία εικοσιτετράωρα με τις δηλώσεις τους να το επιβεβαιώσουν…
Και εδώ ακριβώς αποκτά ενδιαφέρον η αρχαία άτη. Γιατί το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό της πολιτικής αλαζονείας είναι ότι εκείνος που κατηγορείται γι’ αυτήν συνήθως είναι ο τελευταίος που την αναγνωρίζει. Οσο περισσότερο βεβαιώνεται ότι όλα πηγαίνουν καλά τόσο ευκολότερα μπορεί να χάσει την επαφή με εκείνους που βιώνουν διαφορετικά την πραγματικότητα.
Δεν είναι ύβρις να υπερασπίζεται μια κυβέρνηση το έργο της. Είναι αυτονόητο δικαίωμά της. Το πρόβλημα αρχίζει όταν η αυτοπεποίθηση κινδυνεύει να μετατραπεί σε αυταρέσκεια και όταν η κοινωνική δυσφορία αντιμετωπίζεται περίπου σαν αδυναμία των πολιτών να αντιληφθούν τις κυβερνητικές επιτυχίες. Ο πολίτης, όμως, δεν ζει μέσα σε δελτία Τύπου και εικονικές πραγματικότητες…
Ζει με τον μισθό του, πληρώνει το σούπερ μάρκετ, τη βενζίνη, το ρεύμα και το ενοίκιό του. Και όταν η δική του καθημερινότητα απέχει από την εικόνα που εκπέμπει η εξουσία, γεννιέται μια απόσταση πολύ πιο επικίνδυνη πολιτικά από οποιοδήποτε κακό δημοσκοπικό εύρημα: η αίσθηση ότι «αυτοί εκεί πάνω δεν μας καταλαβαίνουν πια».
Εκεί η ύβρις συναντά την άτην. Και οι αρχαίοι είχαν προβλέψει τι ακολουθεί όταν ο ισχυρός, αντί να ακούσει την προειδοποίηση, θεωρεί ότι το πρόβλημα βρίσκεται πάντοτε στους άλλους. Πρώτα έρχεται η Νέμεσις. Και ύστερα η Τίσις.
Στη σύγχρονη δημοκρατία, βεβαίως, ούτε οι θεοί κατεβαίνουν από τον Ολυμπο ούτε η πολιτική ζωή υπακούει νομοτελειακά στους κανόνες της αρχαίας τραγωδίας. Υπάρχει όμως ένας πολύ συγκεκριμένος μηχανισμός με τον οποίο οι πολίτες κρίνουν την εξουσία. Λέγεται κάλπη. Στη δημοκρατία, δηλαδή ,τα πράγματα είναι, ευτυχώς, πολύ πιο πεζά. Η Νέμεσις δεν κρατά σπαθί. Κρατά ψηφοδέλτιο…
Και στην κάλπη δεν αποφασίζουν ούτε οι υπουργοί ούτε οι επικοινωνιολόγοι ούτε οι δημοσκόποι ποια θα είναι η ετυμηγορία. Αποφασίζουν οι ψηφοφόροι. Γι’ αυτό ίσως, αντί να διαφωνούν στην κυβέρνηση για το αν υπάρχουν ή όχι «καβαλημένα καλάμια», θα ήταν χρησιμότερο να ξαναδιαβάσουν λίγο τους αρχαίους. Οχι μόνο την ύβριν.
Κυρίως όσα έγραφαν για το τι μπορεί να ακολουθήσει έπειτα από αυτήν…
