Οταν τον Οκτώβριο του 1912 ο Ελευθέριος Βενιζέλος έδινε εντολή στον Κωνσταντίνο Ρακτιβάν να πάρει τον δρόμο για τη Θεσσαλονίκη «για να κανονίσει τα της προσωρινής διοικήσεως των καταληφθεισών χωρών» (αναφορά σε ΦΕΚ της εποχής εκείνης), μάλλον δεν μπορούσε να φανταστεί ότι ύστερα από 101 χρόνια η Γενική Διοίκηση Μακεδονίας θα μετατρεπόταν σε ένα υπουργείο που θα… ανοιγοκλείνει.
Γιατί μπορεί αρχικά η Γενική Διοίκηση Μακεδονίας και μετέπειτα το υπουργείο Βορείου Ελλάδος, όπως μετονομάστηκε στις 20 Νοεμβρίου του 1974 από τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, να μακροημέρευσαν, δεν συνέβηκε όμως το ίδιο με το υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης. Το ΥΜΑΘ, που ονομάστηκε έτσι το 1988 από τον Ανδρέα Παπανδρέου, εξελίσσεται σε μια κυβερνητική δομή καθόλου σταθερή: Ξεκίνησε, όπως είπαμε, το 1988, καταργήθηκε το 2009, επανασυστήθηκε τον Ιούνιο του 2012, ενώ σήμερα η τρόικα το έχει βάλει στο μάτι, καθώς σενάρια θέλουν τους τροϊκανούς να επιδιώκουν εκ νέου το κλείσιμό του.
Ολα αυτά τα χρόνια το ΥΜΑΘ ήταν κάτι σαν το μάτι της κυβέρνησης στη βόρεια Ελλάδα· με τα αρνητικά αλλά και τα θετικά του. Τις εποχές των παχιών αγελάδων ο προϋπολογισμός του, που πάντως ποτέ δεν ήταν ιδιαίτερα υψηλός, κατέληγε συχνά στα ταμεία διάφορων τοπικών, πολιτιστικών και αθλητικών συλλόγων, καθώς ο εκάστοτε υπουργός έκανε με αυτά τα λεφτά το δικό του πολιτικό παιχνίδι. Δεν είναι τυχαίες οι φράσεις που έμειναν στην Ιστορία περί υπουργείου «των τελετών και των δεξιώσεων». Την ίδια στιγμή βέβαια το υπουργείο είχε και τον ιστορικό συμβολισμό του: η λέξη Μακεδονία, που συμπεριλαμβάνεται στον τίτλο του, αποτελούσε μια καλή και σταθερή απάντηση σε όσους από τους γείτονές μας αμφισβητούσαν ότι η Μακεδονία βρίσκεται στην Ελλάδα.
Δύο ήταν οι θερμοί μήνες για το υπουργείο Βορείου Ελλάδος (παλαιότερα) και το ΥΜΑΘ (σήμερα): Ο Αύγουστος και ο Σεπτέμβριος. Βλέπετε, η προετοιμασία της ΔΕΘ του Σεπτεμβρίου αποτελούσε το βασικό καθήκον του εκάστοτε υπουργού. Τότε συγκαλούνταν οι συσκέψεις των παραγωγικών φορέων, που μετέφεραν τα αιτήματά τους προς την κυβέρνηση και τον πρωθυπουργό, τότε ανέβαιναν οι υπουργοί για να δουν από κοντά την πορεία του κυβερνητικού έργου στη βόρεια Ελλάδα, τότε επισκεπτόταν τη Θεσσαλονίκη ο εκάστοτε πρωθυπουργός για να ανακοινώσει την οικονομική πολιτική της επόμενης χρονιάς, τότε γίνονταν οι συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, που τα τελευταία χρόνια γιγαντώθηκαν την περίοδο της έκθεσης μετατρέποντας συχνά το ΥΜΑΘ στον χώρο όπου κατέληγαν όλες οι συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας.
Οι γνωρίζοντες βέβαια δηλώνουν κάθετα αντίθετοι στα σχέδια κατάργησης του ΥΜΑΘ. Ενδεικτική και η δήλωση του Στέλιου Παπαθεμελή, ενός από τους πιο έμπειρους υπουργούς που θήτευσαν στο Διοικητήριο. «Το μόνο επίσημο διαρκές στοιχείο που πληροφορεί τους ξένους ότι η Μακεδονία είναι εδώ στην Ελλάδα και όχι στα Σκόπια είναι το υπουργείο Μακεδονίας – Θράκης. Οτι δεν είναι υπουργείο όπως τα άλλα, αφού θεσμικά και εκ των πραγμάτων η χώρα έχει ένα υπουργείο Γεωργίας, ένα Παιδείας, ένα Υγείας, αυτό ορίζει την ιδιοτυπία του, αλλά δεν μειώνει τον ρόλο του ως περιφερειακού συντονιστή. Η ιστορικότητα και ο συμβολισμός του επιβάλλουν την ύπαρξή του και, όσο δεν είναι υπουργείο όπως όλα τα άλλα, πρέπει να είναι υπουργός. Από την προσωπικότητα του υπουργού εξαρτώνται και η αναγνώρισή του και η πραγμάτωση της αποστολής του. Επειδή σήμερα κανείς δεν μιλά στους ξένους για το ότι η Μακεδονία είναι μία και είναι ελληνική, όπως έλεγε ο αείμνηστος Κωνσταντίνος Καραμανλής, το ΥΜΑΘ αυτό κραυγάζει. Γι’ αυτό δεν πρέπει να σιωπήσει» τονίζει στην «κυριακάτικη δημοκρατία» ο Στέλιος Παπαθεμελής, ενώ ο Γιώργος Πασχαλίδης, που επίσης διετέλεσε καιρό υπουργός Μακεδονίας – Θράκης, θυμίζει τον εξωστρεφή ρόλο και τη διαβαλκανική συνεργασία που πρέπει να εκπέμπει το ΥΜΑΘ, ενώ επισημαίνει ότι η βόρεια Ελλάδα και η Θεσσαλονίκη «δεν είναι μια οποιαδήποτε περιοχή ή μια οποιαδήποτε πόλη».
Από τον Μάρτη και τον Ιντζέ στη μετατροπή σε Γραμματεία και στην επανίδρυση (το 2012)
Για την ιστορία, ο πρώτος υπουργός Βορείου Ελλάδος μετά το 1974, αλλά και ο μακροβιότερος, ήταν ο Νικόλαος Μάρτης. Ηταν στο υπουργείο συνολικά οκτώ χρόνια, καθώς διετέλεσε υπουργός σε τέσσερις κυβερνήσεις. Την πρώτη (1974) και τη δεύτερη (1977) του Κωνσταντίνου Καραμανλή, αλλά και σε δύο κυβερνητικά σχήματα του Γεωργίου Ράλλη. Πολύ καιρό στο πόστο του υπουργού Βορείου Ελλάδος έμεινε και ο Βασίλειος Ιντζές (τρία χρόνια και εννιά μήνες), καθώς και μεταγενέστερα ο Γιώργος Πασχαλίδης, που διέμεινε στο Διοικητήριο κάτι παραπάνω από τρία χρόνια. Πάνω από δύο χρόνια έμειναν στο υπουργείο ο Φίλιππος Πετσάλνικος, ο Κώστας Τριαρίδης και ο Παναγιώτης Χατζηνικολάου, πατέρας του γνωστού δημοσιογράφου. Από τους μακροβιότερους υπουργούς και ο Στέλιος Παπαθεμελής, που κατείχε το πόστο του υπουργού Βορείου Ελλάδος και του ΥΜΑΘ επί περίπου δυόμισι χρόνια. Ηταν μάλιστα ο πρώτος ΥΜΑΘ, καθώς ορίστηκε στη θέση αυτή όταν τον Αύγουστο του 1988 το μετονόμασε έτσι ο Ανδρέας Παπανδρέου.
Τέλος εποχής σήμανε για το υπουργείο τον Οκτώβριο του 2009, όταν ο Γιώργος Παπανδρέου το κατάργησε μετατρέποντάς το σε Γενική Γραμματεία Μακεδονίας – Θράκης, με θαμώνες τον Μάρκο Μπόλαρη, τον Σωκράτη Ξυνίδη και τη Θεοδώρα Τζάκρη, ενώ για ένα διάστημα είχε μόνο γενικό γραμματέα. Το υπουργείο επανιδρύθηκε στις 21 Ιουνίου του 2012 με Προεδρικό Διάταγμα και ύστερα από πρόταση του σημερινού πρωθυπουργού Αντώνη Σαμαρά. Από τότε στο υπουργικό γραφείο που βρίσκεται στον πρώτο όροφο του εντυπωσιακού κτιρίου έχει εγκατασταθεί ο Θόδωρος Καράογλου.
Σημαντικές περικοπές
Η κυβέρνηση διά στόματος Θόδωρου Καράογλου αμφισβητεί τα σενάρια περί κατάργησης του ΥΜΑΘ, τονίζοντας ότι δεν έχει τεθεί τέτοιο θέμα. Ο ΥΜΑΘ υπενθυμίζει ότι η επανασύσταση του υπουργείου ήταν μια προεκλογική δέσμευση του Αντώνη Σαμαρά, ενώ τονίζει ότι έχουν γίνει το τελευταίο διάστημα σημαντικές περικοπές. Μάλιστα, επειδή υπήρξε κάποια παρανόηση για τα νούμερα που παρουσιάστηκαν στη δημοσιότητα, όπως γνωστοποιήθηκε αρμοδίως, ο προϋπολογισμός του ΥΜΑΘ για το 2013 φτάνει τα 6.050.000 ευρώ και είναι μειωμένος κατά 10% σε σχέση με το 2012 (ήταν 6.700.000), ενώ για το 2014 ο προϋπολογισμός θα μειωθεί στα 5.685.000 (-6% επιπλέον). Αυτή τη στιγμή στο υπουργείο εργάζονται 108 υπάλληλοι, ο αριθμός των οποίων έχει επίσης μειωθεί σημαντικά, με τη μισθοδοσία να φτάνει για το 2013 τα 2.699.000 (μεικτές αποδοχές). Το 2005 το οργανόγραμμα του ΥΜΑΘ περιλάμβανε 227 θέσεις, που το 2006 αυξήθηκαν κατά 15 και έφτασαν τις 242. Επακολούθησαν δύο μειώσεις: η πρώτη τον Φεβρουάριο του 2012, όταν καταργήθηκαν 80 θέσεις και τον περσινό Σεπτέμβριο (επιπλέον 40 θέσεις). Στους 108 σημερινούς υπαλλήλους του ΥΜΑΘ θα πρέπει να προστεθούν και επιπλέον 32, που εργάζονται στους εποπτευόμενους οργανισμούς του ΥΜΑΘ, που είναι το ΚΕΔΑΚ (26) και η ΕΥΑΘ Παγίων (6).
Νίκος Οικονόμου
