«Σας παρακολουθούμε, γιατί λαδώνετε». Αυτά έγραψε στην εφημερίδα «Wall Street Journal» ο πρώην αρχηγός της CIA Τζέιμς Γούλσεϊ, όταν πριν από 13 χρόνια τού τέθηκε θέμα παρακολουθήσεως επικοινωνιών, απευθυνόμενος προς τις ευρωπαϊκές βιομηχανίες. Εναν χρόνο αργότερα ειδική επιτροπή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου συνέστησε στους πολίτες των κρατών μελών της Ε.Ε. να χρησιμοποιούν προγράμματα κρυπτογραφίας στις επικοινωνίες τους, διότι μπορεί παρακολουθούνται από τις αμερικανικές υπηρεσίες.
Με αυτό το παρελθόν, η είδηση για την παρακολούθηση της Γερμανίδας καγκελαρίου Μέρκελ δεν αποτελεί έκπληξη. Ασφαλώς οι Αμερικανοί παρακολουθούν όλες τις επικοινωνίες του πλανήτη. Και κυρίως τις επικοινωνίες των πολιτικών ηγετών. Εχθρών και φίλων.
Το δύσκολο είναι να φιλτράρουν και να αξιοποιούν τον όγκο των πληροφοριών που συγκεντρώνουν. Αλλά και σε αυτό βοηθούν οι σημερινές τεχνολογίες.
Τεχνολογίες που δεν υπήρχαν στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όταν πέντε αγγλοσαξονικές χώρες υπέγραψαν μια συμφωνία ασφαλείας, βάσει της οποίας εφεξής θα συνεργάζονταν για να παρακολουθούν κάθε επικοινωνία στον κόσμο. Ηταν οι ΗΠΑ, Βρετανία, Καναδάς, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία. Σε συντομογραφία ονομάστηκαν AUSCANNZUKUS ή απλούστερα «Πέντε Μάτια» (five eyes). Το σύστημα ονομάσθηκε Echelon και βασιζόταν σε έναν δορυφόρο γεωστατικής τροχιάς που λεγόταν Big Bird (Μεγάλο Πουλί). Σταθμοί εδάφους παραμένουν απλωμένοι σε ολόκληρο τον κόσμο. Ενας από αυτούς, στον Αγιο Νικόλαο, στις βρετανικές βάσεις στην Κύπρο.
Επίσημος στόχος του Echelon, ο οποίος κρατιόταν μυστικός από τους άλλους συμμάχους στο ΝΑΤΟ, ήταν οι κυβερνητικές επικοινωνίες της τότε Σοβιετικής Ενώσεως και των συμμάχων της. Ανεπίσημα, όμως, όσο η τεχνολογία επέτρεπε διαχείριση μεγαλυτέρου όγκου πληροφοριών οι στόχοι διευρύνονταν. Μόνον οι πέντε χώρες που μετείχαν από την αρχή στο σύμφωνο ασφαλείας εξαιρούνταν. Είναι πιθανόν σε αυτές να έχει προστεθεί και η Ολλανδία.
Ομως τις δυνατότητες του συστήματος επεδείκνυαν οι Αμερικανοί και σε αξιωματικούς από άλλες χώρες, οι οποίοι ενημερώνονταν ή εκπαιδεύονταν στις ΗΠΑ. Πολλές φορές κατά το παρελθόν ακόμη και Ελληνες αξιωματικοί που αναφέρονταν με θαυμασμό στις δυνατότητες ενός μυστηριώδους συστήματος παρακολουθήσεων στις ΗΠΑ αντιμετωπίζονταν εδώ με δυσπιστία. Δύσκολα πίστευε κανείς ότι κάτι τέτοιο ήταν εφικτό…
Σιγά σιγά, η συλλογή εμπορικών πληροφοριών που αφορούσαν τη δράση ανταγωνιστών των αμερικανικών και βρετανικών, κυρίως, εταιριών έγινε ένα από τα κύρια αντικείμενα του Echelon. Πιστεύεται ότι σε πληροφορίες συγκεντρωμένες από αυτό βασίστηκαν οι αμερικανικές αντιδράσεις που απέτρεψαν συμβόλαιο 6 δισεκατομμυρίων της Airbus στη Σαουδική Αραβία στα μέσα της δεκαετίας του ’90.
Πλέον το σύστημα δεν μπορούσε να κρατηθεί μυστικό. Ομως οι δυνατότητές του είχαν εν τω μεταξύ μεγιστοποιηθεί. Με την ψηφιακή τεχνολογία το φιλτράρισμα των πληροφοριών είναι πλέον πανεύκολο. Προσδιορίζονται οι «λέξεις-κλειδιά» και με βάση αυτές απορρίπτονται όσα μηνύματα θεωρούνται μη ενδιαφέροντα και όλα τα υπόλοιπα αναλύονται. Ολες οι τηλεφωνικές συνδιαλέξεις, τα ηλεκτρονικά μηνύματα πάσης φύσεως και οι τηλεομοιοτυπίες αποτελούν πεδίο παρακολουθήσεων.
Θεωρητικά οι κυβερνητικές επικοινωνίες αποτελούν πιο δύσκολους στόχους, γιατί πρέπει να είναι κρυπτογραφημένες. Ομως αυτό δεν τηρείται πάντα. Η ασφάλεια είναι μια πολύ βαρετή υπόθεση. Και γι’ αυτό κυβερνητικοί αξιωματούχοι και παράγοντες δεν την παίρνουν όσο σοβαρά πρέπει. Ανεξάρτητα από αυτό, όμως οι δυνατότητες «σπασίματος» των κρυπτογραφήσεων είναι σήμερα εκπληκτικές.
Στόχο αποτελούσε και η πριγκίπισσα Νταϊάνα. Εχει αναφερθεί ότι η αμερικανική Υπηρεσία Εθνικής Ασφάλειας (NSA) έχει 1.056 σελίδες απόρρητων αναφορών για τις συνδιαλέξεις της. Αναφορών που δεν θα αποδεσμευθούν ποτέ, διότι -όπως αναφέρεται- θα προκαλέσουν «εξαιρετικά μεγάλη ζημιά» στην εθνική ασφάλεια των ΗΠΑ.
Ευθύμιος Πέτρου
