Οι ανακοινώσεις από τον επιστημονικό χώρο συνήθως «χάνονται» μέσα στον κατακλυσμό των πολιτικών και οικονομικών ειδήσεων. Κι όμως, καθημερινά η επιστήμη κάνει έναν αγώνα δρόμου για την αντιμετώπιση ασθενειών που απειλούν εκατομμύρια ανθρώπους. Σχεδόν παράλληλα με τη δημοσιοποίηση της έκθεσης του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για τον διπλασιασμό των κρουσμάτων καρκίνου ανακοινώθηκε η συμφωνία συνεργασίας 10 μεγάλων φαρμακοβιομηχανιών στην έρευνα για τα νέα φάρμακα, σε μια συγκυρία που οι επιστήμονες προειδοποιούν για την ανθεκτικότητα των μικροβίων στα αντιβιοτικά.
Συμφωνία-σταθμός
Η συμφωνία των φαρμακοβιομηχανιών συνάφθηκε στο πλαίσιο μιας υποστηριζόμενης από την αμερικανική κυβέρνηση προσπάθειας να επιταχυνθεί η ανακάλυψη νέων φαρμάκων. Οι εταιρίες και τα αμερικανικά Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας (NIH) θα μοιραστούν επιστήμονες, ιστούς και δείγματα αίματος, καθώς και δεδομένα, με στόχο την παραγωγή νέων φαρμάκων για ασθένειες όπως το Αλτσχάιμερ, ο διαβήτης Τύπου 2, η ρευματοειδής αρθρίτιδα και ο λύκος. Η συνεργασία, η οποία ονομάστηκε «Σύμπραξη για την επιτάχυνση της παρασκευής φαρμάκων», αποτιμάται στα 230.000.000 δολάρια και θα συμμετάσχουν σ’ αυτή φαρμακοβιομηχανίες όπως οι Bristol-Myers Squibb Co, Johnson & Johnson, GlaxoSmithKline, Takeda Pharmaceuticals και Sanofi. Η συμφωνία απαγορεύει στους συμμετέχοντες να χρησιμοποιήσουν οποιαδήποτε ανακάλυψη για να αναπτύξουν δικό τους φάρμακο ωσότου το πρόγραμμα δημοσιοποιήσει τα δεδομένα της ανακάλυψης αυτής.
Υστερα από χρόνια οι φαρμακοβιομηχανίες παράγουν νέα φάρμακα με τους ταχύτερους από τη δεκαετία του ’90 ρυθμούς. Κι όμως, δυσκολεύονται να πείσουν τους γιατρούς, τους ασθενείς αλλά και τις ασφαλιστικές ότι τα νέα φάρμακα αξίζουν τα λεφτά τους… Είναι ενδεικτικό ότι από τα 271 φάρμακα που παρασκευάστηκαν από το 2006 ως το 2013 μόνο τα 13 έφεραν πωλήσεις άνω του 1 δισ. δολαρίων. Ως το 2015 υπολογίζεται ότι φάρμακα με πωλήσεις σχεδόν 100 δισ. δολαρίων θα χάσουν την πατέντα τους.
Για τις φαρμακοβιομηχανίες όμως αλλά και για την ιατρική κοινότητα οι προκλήσεις είναι πολλές και μεγάλες. Πριν από λίγες ημέρες ο επικεφαλής του Wellcome Trust και ένας από τους κορυφαίους επιδημιολόγους, ο καθηγητής Τζέρεμι Φαράρ, προειδοποίησε ότι η ανθεκτικότητα στα αντιβιοτικά έχει φτάσει σε ένα σημείο που θα μπορούσε να προκαλέσει χάος… Μια από τις αιτίες είναι η αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών. Οπως επισημαίνει ο καθηγητής Φαράρ, οι επιπτώσεις μπορεί να είναι σταδιακές και να τις δει κανείς όχι μόνο σε ανθεκτικά νέα μικρόβια αλλά ακόμη και στην καθημερινή ιατρική πρακτική.
Ενα από τα προβλήματα που θέτει ο καθηγητής είναι οι έρευνες των φαρμακοβιομηχανιών για τα αντιβιοτικά. Πριν από 20 χρόνια 18 εταιρίες εργάζονταν σε αυτόν τον τομέα, σήμερα όμως είναι μόνο τέσσερις, με αποτέλεσμα τα τελευταία 10 χρόνια να έχουν παραχθεί μόνο πέντε νέες τάξεις αντιβιοτικών.
Ο κίνδυνος που συνιστά για τη Βρετανία η αυξανόμενη αντίσταση των ιών στα αντιβιοτικά θα πρέπει να θεωρείται τόσο σοβαρός όσο η απειλή της τρομοκρατίας και της κλιματικής αλλαγής, προειδοποιούσε σε έκθεσή της η επικεφαλής των διευθυντών δημόσιας υγείας της χώρας. Πέρυσι η ντέιμ Σάλι Ντέιβις, ανώτατη σύμβουλος της βρετανικής κυβέρνησης σε θέματα υγείας, έκανε λόγο για «ωρολογιακή βόμβα», τονίζοντας ότι σε 20 χρόνια εγχειρήσεις ρουτίνας θα μπορούσαν να αποβαίνουν μοιραίες, εάν απολεσθεί η δυνατότητα αντιμετώπισης μολύνσεων. «Αν δεν αναλάβουμε δράση, τότε ίσως βρεθούμε πίσω σε ένα περιβάλλον που θα θυμίζει τον 19ο αιώνα, όπου μολύνσεις θα μας σκοτώνουν ως αποτέλεσμα εγχειρήσεων ρουτίνας. Δεν θα μπορούμε να κάνουμε πολλές από τις αντικαρκινικές θεραπείες ή μεταμοσχεύσεις οργάνων» ανέφερε χαρακτηριστικά η Βρετανίδα καθηγήτρια ιατρικής στην πρώτη ετήσια έκθεσή της ως επικεφαλής ιατρική λειτουργός.
Η δράση που πρότεινε είναι η ενθάρρυνση των φαρμακευτικών εταιριών να αναπτύξουν νέα φάρμακα, καθώς η παρασκευή αντιβιοτικών δεν θεωρείται κερδοφόρα. Η έκθεση επισήμανε ότι δεν έχει δημιουργηθεί νέα τάξη αντιβιοτικών από τα τέλη της δεκαετίας του 1980 και ότι είναι πολύ λίγα τα νέα αντιβιοτικά που προγραμματίζουν να παρασκευάσουν οι φαρμακοβιομηχανίες.
«Τσουνάμι»
Την ίδια ώρα η νέα έρευνα που έδωσε στη δημοσιότητα ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας χτυπά καμπανάκι για τα κρούσματα καρκίνου που έχουν εξελιχθεί σε «τσουνάμι». Σύμφωνα με την πρόβλεψη του ΠΟΥ, ο αριθμός των κρουσμάτων θα φτάσει τα 24.000.000 τον χρόνο έως το 2035. Από αυτά τα μισά θα μπορούσαν να προληφθούν. Από τις αιτίες, τρεις είναι οι βασικές: κάπνισμα, παχυσαρκία και αλκοόλ. Σύμφωνα με τα στοιχεία, 14.000.000 άνθρωποι τον χρόνο διαγιγνώσκεται ότι πάσχουν από καρκίνο, αλλά ο αριθμός αυτός θα αγγίξει τα 19.000.000 έως το 2025 και τα 24.000.000 έως το 2035. Αλλες αιτίες της «επιδημίας» του καρκίνου είναι οι μολύνσεις, η ακτινοβολία από τον ήλιο και τις ιατρικές εξετάσεις, η ατμοσφαιρική ρύπανση, η τεκνοποίηση σε μεγάλη ηλικία και η απουσία μητρικού θηλασμού. Οι επιστήμονες του ΠΟΥ προειδοποιούν ότι είναι αναγκαίοι οι περιορισμοί στο αλκοόλ και στη ζάχαρη.
Φόβοι για τις αναπτυσσόμενες χώρες
Τα περισσότερα νέα κρούσματα καρκίνου θα εμφανιστούν στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Ο δόκτορας Κρις Ουάιλντ, διευθυντής της Διεθνούς Υπηρεσίας Ερευνών για τον Καρκίνο του ΠΟΥ, δήλωσε στο BBC ότι η αύξηση των κρουσμάτων καρκίνου συνδέεται και με τη γήρανση του πληθυσμού. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΠΟΥ, στις περισσότερες χώρες ο καρκίνος του μαστού είναι ο πιο συχνός τύπος καρκίνου στις γυναίκες. Παρ’ όλα αυτά, σε πολλές περιοχές της Αφρικής ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας σαρώνει και βασική αιτία είναι ο ιός HPV.
Τεράστια βάρη (1,16 τρισ. δολάρια) στα εθνικά συστήματα υγείας για θεραπείες
Παγκοσμίως ένας στους πέντε άνδρες και μια στις έξι γυναίκες θα παρουσιάσει καρκίνο πριν από την ηλικία των 75 ετών. Ενας στους οκτώ άνδρες και μία στις 12 γυναίκες θα πεθάνει από την ασθένεια. Μόνο το 2010 το οικονομικό κόστος των κρουσμάτων καρκίνου -θεραπείας μέσω των εθνικών συστημάτων υγείας αλλά και μείωσης παραγωγής σε ό,τι αφορά το εργατικό δυναμικό- ανήλθε στο αστρονομικό ποσό του 1,16 τρισ. δολαρίων.
Για τη σύνταξη της έκθεσης συνεργάστηκαν 250 επιστήμονες από 40 χώρες. Η Μάργκαρετ Τσαν, γενική διευθύντρια του ΠΟΥ, πρόσθεσε ότι τα κρούσματα θα είναι αυξημένα στις αναπτυσσόμενες χώρες -που ήδη προσπαθούν να αντιμετωπίσουν κάποιες μορφές της νόσου, οι οποίες προκαλούνται από λοιμώξεις ή συνδέονται με άλλες ασθένειες. Από το 2011 ο καρκίνος είναι η πρώτη αιτία θανάτου παγκοσμίως, θέση που παλαιότερα κατείχαν τα καρδιαγγειακά νοσήματα. Επίσης, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το 53% των κρουσμάτων καρκίνου αφορούν άνδρες, όπως εξάλλου και το 57% των θανάτων από τη νόσο. Ο καρκίνος των πνευμόνων είναι ο συχνότερος ανδρικός καρκίνος (16,7%) και ακολουθούν του προστάτη (15%), του παχέος εντέρου (10%), του στομάχου (8,5%) και του ήπατος (7,5%). Στις γυναίκες συχνότερος είναι ο καρκίνος του μαστού (25,2%), του παχέος εντέρου (9,2%) και ακολουθούν των πνευμόνων (8,7%), του τραχήλου της μήτρας (7,9%) και του στομάχου (4,8%). Παγκοσμίως ο καρκίνος του πνεύμονα είναι η πιο συχνή αιτία θανάτου (19,4%) και ακολουθούν ο καρκίνος του ήπατος (9,1%) και του στομάχου (8,8%). Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η γεωγραφική διασπορά της ασθένειας. Το 60% των κρουσμάτων και το 70% των θανάτων από καρκίνο σημειώθηκαν στην Αφρική, στην Ασία και την Κεντρική και τη Νότια Αμερική.
Στέλλα Θεοδώρου
