Ακόμη ένα Πάσχα μακριά από τον ιστορικό Καθεδρικό Ιερό Ναό της πόλης θα κάνουν οι Αθηναίοι, καθώς τα έργα αναστήλωσης και συντήρησης του πλούσιου διάκοσμου -κόστος 2.000.000 ευρώ- δεν έχουν ολοκληρωθεί, παρατείνοντας την προσμονή για την «ανάσταση» του εμβληματικού κτιρίου. Ο αγώνας δρόμου των υπευθύνων για την αποπεράτωση των εργασιών όσο το δυνατόν συντομότερα, ωστόσο, δίνει μια νότα αισιοδοξίας στους πιστούς, παρά τη διάψευση των αρχικών προσδοκιών για επαναλειτουργία του τα περασμένα Χριστούγεννα.
Η «κυριακάτικη δημοκρατία» βρέθηκε στον επιβλητικό ναό του Ευαγγελισμού της Θεοτόκου, είδε από κοντά την πρόοδο των εργασιών και ξεναγήθηκε στην ιστορία του από τον πατέρα Θωμά Συνοδινό, προϊστάμενο του Καθεδρικού των Αθηνών. «Σήμερα, έχοντας ολοκληρώσει το περισσότερο απαιτητικό σκέλος της αποκατάστασης του ναού, αυτό της στατικότητας του σκελετού, μπορούμε πλέον να προχωρήσουμε στο δεύτερο σκέλος, αυτό της συντήρησης του καλλιτεχνικού του διάκοσμου, που περιλαμβάνει τις εξαιρετικές αγιογραφίες φιλοτεχνημένες στα μέσα του 19ου αιώνα, τις εικόνες του τέμπλου αλλά και τον μαρμάρινο διάκοσμο, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό τμήμα του» εξηγεί ο άλλοτε στενός συνεργάτης του μακαριστού Αρχιεπισκόπου Χριστόδουλου.
Οι σεισμοί του 1981, η ολιγωρία στη συντήρησή του έπειτα από αυτόν, αλλά και κυρίως ο καταστροφικός σεισμός του 1999 έθεσαν σε άμεσο κίνδυνο τον υπέρλαμπρο ναό και οι υποστηρικτικές σκαλωσιές εκ τότε αποτελούν το «δεκανίκι» του, με τον πατέρα Θωμά Συνοδινό, πάντως, να εμφανίζεται αισιόδοξος για την αφαίρεση τουλάχιστον των εξωτερικών πιθανότατα και εντός του 2014. «Ο ναός μας θα αρχίσει σιγά σιγά να παίρνει την αρχική του μορφή και εύχομαι να προλάβω να λειτουργήσω και πάλι σε αυτόν, έπειτα από τόσα χρόνια “εξορίας”» αναφέρει χαρακτηριστικά, υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι η Μητρόπολη των Αθηνών είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με χρυσές αλλά και μελανές σελίδες της Ιστορίας του τόπου.
Πρωτολειτούργησε στις 21 Μαΐου του 1862, με τον θεμέλιο λίθο να έχει τεθεί 20 χρόνια νωρίτερα, ανήμερα των Χριστουγέννων του 1842. Τα σχέδια του ναού εκπονήθηκαν αρχικά από τον σπουδαίο Δανό αρχιτέκτονα Θεόφιλο Χάνσεν, έργο του οποίου αποτελεί και η λεγόμενη «τριλογία της Αθήνας». Ομως τα πενιχρά οικονομικά του νεοσύστατου κράτους κατέστησαν αδύνατη την πραγμάτωση των σχεδίων του, που ήταν ένα πάντρεμα ρωμαϊκού, γοτθικού και αναγεννησιακού ρυθμού και ο ναός, συνολικού εμβαδού 3.930 τ.μ., επανασχεδιάστηκε σε ελληνοβυζαντινό ρυθμό. Τη σκυτάλη από τον Χάνσεν πήραν οι Δημήτριος Ζέζος και Παναγιώτης Κάλκος, με τα τελικά σχέδια να ολοκληρώνονται το 1858. Η αγιογράφηση αποτελεί έργο του Σπύρου Γιαλινά, η γλυπτική διακόσμηση του σπουδαίου Τήνιου καλλιτέχνη Σπύρου Φυτάλη, ενώ τις τοιχογραφίες φιλοτέχνησε ο Γερμανός ζωγράφος Ζάιτς. Για τον λόγο αυτό, όπως τονίζει ο πατέρας Θωμάς Συνοδινός, τμήματά τους παραπέμπουν στον διάκοσμο των ναών της κεντρικής Ευρώπης.
Η μητρική μορφή της Παναγίας είναι πανταχού παρούσα, ενώ η εντοιχισμένη μαρμάρινη προτομή Της δεξιά της εισόδου του ναού αποτελεί ένα από τα κορυφαία έργα του γλύπτη Γιαννούλη Χαλεπά. Παρά τη σκόνη από τις παρατεταμένες εργασίες και την αναπόφευκτη φθορά του χρόνου, πάντως, ο Καθεδρικός Ιερός Ναός των Αθηνών δεν έχει χάσει ούτε στο ελάχιστο τη λάμψη του, καθώς το βλέμμα του επισκέπτη μαγνητίζει αμέσως το μοναδικό μαρμάρινο τέμπλο από λευκά και έγχρωμα μάρμαρα, καθώς και οι μαρμάρινοι κίονες με τον κλασικού ρυθμού ανάγλυφο διάκοσμο.
Με λείψανα του ήρωα Πατριάρχη Γρηγορίου Ε’ και της μεγαλομάρτυρος Φιλοθέης
Στο σκευοφυλάκιο του Καθεδρικού των Αθηνών, το οποίο σύμφωνα με τον πρώην πρωτοσύγκελο π. Θωμά Συνοδινό θα είναι επισκέψιμο με την επαναλειτουργία του ναού, φυλάσσονται κειμήλια και σκεύη ανεκτίμητης ιστορικής αξίας και σπουδαίας τέχνης, ενώ από αυτά που σήμερα βρίσκονται προς προσκύνηση ξεχωρίζουν οι εικόνες του Ευαγγελισμού και της Κοίμησης της Θεοτόκου των αρχών του 20ού αιώνα. Ωστόσο, στον Μητροπολιτικό Ναό θησαυρίζονται και τα ιερά λείψανα δύο σπουδαίων μαρτύρων της ορθοδοξίας: της αγίας Φιλοθέης της Αθηναίας και του Γρηγορίου Ε’, Πατριάρχη Κωνσταντινουπόλεως. «Η μεν αγία Φιλοθέη, η οποία υπήρξε γόνος της εύπορης οικογένειας των Μπενιζέλων, μαρτύρησε από τους Τούρκους το 1589, λόγω του σχεδόν “επαναστατικού” για τα δεδομένα της εποχής έργου της. Η παλαιά, λιτή λειψανοθήκη της βρισκόταν στη Μητρόπολη ήδη από τα πρώτα χρόνια της λειτουργίας της και αντικαταστάθηκε πρόσφατα από ασημένια λάρνακα, δωρεά της κυρίας Βράκα. Μάλιστα, όταν πριν από σχεδόν μία δεκαετία ανοίχτηκε η πρώτη, με έκπληξη ανακαλύψαμε ότι εκτός από τα τίμια λείψανα υπήρχαν μια εικόνα του 16ου αιώνα, δύο ξυλόγλυπτοι σταυροί (ο ένας πιθανότατα ο ηγουμενικός της) και ένα κουτί στο οποίο, μετά τον θάνατό της, συνέλεξαν μύρο και το φύλαξαν σε αυτό! Ο δε ιεροεθνομάρτυρας Γρηγόριος Ε’ απαγχονίστηκε στις 10 Απριλίου 1821 στην κεντρική πύλη του Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως, επίσης από τους Οθωμανούς, ως απάντηση για τον ξεσηκωμό του γένους και το σώμα του πετάχτηκε στα νερά του Βοσπόρου, από όπου το συνέλεξε το πλήρωμα ρωσικού πλοίου και το μετέφερε στη Ρωσία. Το σκήνωμά του φυλάχτηκε στην Οδησσό έως και το 1871, οπότε και επ’ ευκαιρία της 50ετηρίδας της Επανάστασης μεταφέρθηκε με τιμές στην Αθήνα. Σήμερα βρίσκεται και αυτό σε μαρμάρινη λάρνακα εντός του ναού» λέει ο πατέρας Θωμάς Συνοδινός.
Νοτίως του Καθεδρικού των Αθηνών στέκει ένα από τα παλαιότερα εκκλησάκια της Αττικής, αυτό του Αγίου Ελευθερίου, χτισμένο κατά τον 12ο αιώνα. Χτισμένος στη θέση του ναού της θεάς του τοκετού Ειλειθυίας, ο ναός του Αγίου Ελευθερίου ήταν αρχικά αφιερωμένος στην Παναγία τη Γοργοεπήκοο, ωστόσο μετά την Απελευθέρωση στέγασε για σύντομο χρονικό διάστημα τη Βιβλιοθήκη της πόλης και με τη λήξη της βαυαροκρατίας επέστρεψε στην αρχική του χρήση και του δόθηκε το σημερινό του όνομα. Στις μέρες μας πραγματοποιούνται σε αυτόν όλες οι λειτουργίες έως την οριστική επαναλειτουργία της Μητρόπολης.
Αγγελος Σκορδάς
