«Ο παππούς μου, ο οποίος λεγόταν Άντζελο Ροσελίνι, μετέτρεψε ορισμένους από τους στάβλους της Ρώμης σε κινηματογράφους. Ο πατέρας μου γεννήθηκε το 1906, όταν στην πραγματικότητα ξεκινούσε ο κινηματογράφος, όπως τον γνωρίζουμε σήμερα. Ασφαλώς, ο πατέρας μου μεγάλωσε με ταινίες του βωβού, και επειδή ο δικός του πατέρας ήταν ο ιδιοκτήτης του κινηματογράφου, έβλεπε πολλές ταινίες και θέλησε να ασχοληθεί με αυτό»: Τα λόγια της Ισαμπέλα Ροσελίνι μοιάζουν με σενάριο για ταινία -του ιταλικού νεορεαλισμού, ασφαλώς. Συγχρόνως, δείχνουν πως, για την οικογένειά της, η σύνδεση ανάμεσα στο… ζωικό βασίλειο και τον κινηματογράφο φτάνει πολύ πίσω χρονικά, καθορίζοντας την πορεία της. Χάρη σε εκείνους τους στάβλους, ο Ρομπέρτο Ροσελίνι θα γινόταν ένας από τους σπουδαιότερους σκηνοθέτες, παγκοσμίως. Το έργο του θα γοήτευε την Ίνγκριντ Μπέργκμαν, η οποία του έστειλε την εξής επιστολή:
«Αγαπητέ κ. Ροσελίνι,
Είδα τις ταινίες σας Ρώμη, Ανοχύρωτη Πόλη και Παϊζά (σ.σ.: στην Ελλάδα είναι γνωστή και ως Αυτοί που Έμειναν Ζωντανοί) και τις απόλαυσα πάρα πολύ. Αν χρειάζεστε μια Σουηδή ηθοποιό, που μιλά αγγλικά πολύ καλά, που δεν έχει ξεχάσει τα γερμανικά της, που δεν είναι πολύ κατανοητή στα γαλλικά, και που στα ιταλικά ξέρει μόνο το «ti amo», είμαι έτοιμη να έρθω και να κάνω μια ταινία μαζί σας»
Στα γυρίσματα του «Στρόμπολι, η Γη του Θεού», της πρώτης ταινίας που γύρισαν μαζί, θα ξεκινούσε ο σκανδαλώδης για την εποχή δεσμός τους, που θα έφερνε στον κόσμο τρία παιδιά, τον Ρομπερτίνο Ροσελίνι, την Ισότα Ροσελίνι και την Ισαμπέλα Ροσελίνι. Η Ισαμπέλα Ροσελίνι θα ακολουθούσε μια καριέρα παρόμοια με των γονιών της, που θα την έκανε ένα από τα περισσότερο επιτυχημένα μοντέλα, και μία από τις πλέον εντυπωσιακές ηθοποιούς. Στην Ελλάδα βρέθηκε για να παρουσιάσει στο Φεστιβάλ Αθηνών τον μονόλογο «Green Porno», που μιλά για τις συνήθειες των ζώων. Για μια ζωή που καθορίστηκε από την μετατροπή των στάβλων της Ρώμης στους πρώτους κινηματογράφους της, η συγκυρία είναι διασκεδαστικά παιγνιώδης. Μιλήσαμε την ημέρα της δεύτερης παράστασής της, κάπου ανάμεσα στη μεσημεριανή της ξεκούραση και την άσκησή της στο γυμναστήριο του ξενοδοχείου της, την οποία χαρακτηρίζει απαραίτητη, αλλά δύσκολη όταν βρίσκεται στην περιοδεία. Το «Green Porno», όπως λέει ο τίτλος του, είναι ένα είδος οικολογικής πορνογραφίας! Μερικές από τις πιο περίεργες, φιλελεύθερες, βάναυσες και πολύπλοκες σεξουαλικές πρακτικές παρουσιάζονται με το λεπτό χιούμορ της Ισαμπέλα Ροσελίνι, στο πλαίσιο μιας δουλειάς που ξεκίνησε συμπτωματικά από ένα αφιέρωμα στον πατέρα της.
Φύση, ανοχύρωτη πόλη: Από την μικρού μήκους ταινία για τον πατέρα της, στο Green Porno
«Έκανα την ταινία “Ο πατέρας μου είναι 100 χρονών” επειδή το 2006 συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τη γέννηση του πατέρα μου και υπήρχαν διάφορα μουσεία που ήθελαν να κάνουν ρετροσπεκτίβες και πολλά από αυτά μου ζήτησαν να πάω να μιλήσω σε αυτές. Αλλά δεν μπορούσα να πάω σε όλα και έτσι μου ήρθε η ιδέα πως μια ταινία θα μπορούσε να συνοδεύει τις αναδρομικές εκθέσεις. Έγραψα το σενάριο και ζήτησα από έναν φίλο μου, τον Γκάι Μάντιν, να με βοηθήσει σκηνοθετώντας το, αλλά συνεργαστήκαμε τόσο στενά που θα μπορούσες να πεις ότι το συν-σκηνοθετήσαμε –δεν έχω τον τίτλο του σκηνοθέτη, αλλά συνεργαστήκαμε πολύ στενά. Η ταινία έγινε δεκτή στο φεστιβάλ του Sundance, το οποίο είναι μια πολύ μεγάλη επιχείρηση, αποτελείται από το φεστιβάλ, έχει έναν τηλεοπτικό σταθμό, έχει επίσης κάποια κονδύλια που δίνει σε πειραματιζόμενους κινηματογραφιστές, και το διοικεί ο Ρόμπερτ Ρέντφορντ. Δεν μίλησα με εκείνον απευθείας. Έχει ανθρώπους που δουλεύουν για αυτόν. Αλλά τους άρεσε η ταινία και την πήραν στο φεστιβάλ. Έτσι, όταν ήθελαν να κάνουν κάποιες πειραματικές ταινίες για το διαδίκτυο, μικρού μήκους, απευθύνθηκαν σε άτομα σαν εμένα, ανθρώπους που -κατά τη γνώμη των συντελεστών του Sundance- ήθελαν να σκηνοθετήσουν ταινίες, αλλά δεν είχαν την ευκαιρία να το κάνουν. Μου είπαν “Θα ήθελες να φτιάξεις κάποιες μικρού μήκους ταινίες; Βρες μερικές καλές ιδέες. Θα είναι μόνο για το διαδίκτυο.”»
Το θέμα είναι πως, όταν το Sundance πρότεινε στην Ισαμπέλα Ροσελίνι να σχεδιάσει τις διαδικτυακές της ταινίες μικρού μήκους, εκείνη είχε προχωρήσει σε άλλα σχέδια: «Πριν από μερικά χρόνια, όταν η δουλειά μου ως μοντέλου δεν υφίστατο, και είχε χαθεί και η δουλειά μου σαν ηθοποιός, επειδή όταν είσαι κάποιας ηλικίας υπάρχουν λιγότεροι ρόλοι για να παίξεις, αποφάσισα να γυρίσω στο πανεπιστήμιο και να σπουδάσω αυτό που με ενδιέφερε, που ήταν η ηθολογία», δηλαδή η μελέτη της συμπεριφοράς των ζώων. «Στην αρχή δεν της έδωσα και τόση σημασία», λέει η ηθοποιός για την πρόταση του Sundance. «Μετά, όμως, σκέφτηκα το Green Porno και τους πρότεινα την ιδέα. Μου έδωσαν τα χρήματα για να γυρίσω τρεις ταινίες μικρού μήκους, σαν πιλότο. Τους άρεσαν και μου παρήγγειλαν να συμπληρώσω τη σειρά με άλλα 7 επεισόδια και μετά βγήκε η σειρά που είχε πολλή επιτυχία στο διαδίκτυο. Έκτοτε, κάθε χρόνο ή κάθε δύο χρόνια φτιάχναμε και από 10 επιπλέον ταινίες και φτάσαμε τις 40!».
Το ότι η ταινία για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του πατέρα της την έφερε μπροστά στη σύλληψη του «Green Porno» έχει και ένα άλλο χαρακτηριστικό. Πέρα από κάποια αισθητικά στοιχεία που μεταφέρονται από τη μία δουλειά στην άλλη σχεδόν αυτούσια, δεν μπορώ να μην τη ρωτήσω για τα σχέδια του Ρομπέρτο Ροσελίνι για τις ταινίες παρόμοιου περιεχομένου που ήθελε να κάνει προς το τέλος της καριέρας του. Μήπως από εκεί πιάνει το νήμα και η κόρη του; «Δεν είναι μια άμεση επιρροή, υπό την έννοια του ότι πέθανε πολλά χρόνια πριν, όταν ήμουν σχεδόν 24 χρονών. Ο πατέρας μου ήθελε να κάνει ταινίες για την επιστήμη, αλλά δεν τις έκανε ποτέ. Ήταν ένα σχέδιο, κάτι που συζητούσε. Για να είμαι ειλικρινής δεν το είχα σκεφτεί αυτό. Περισσότερο ο Τύπος έκανε τη σύνδεση. Επίσης, ο πατέρας μου έκανε δραματικά έργα, όχι κωμικά. Η δική μου δουλειά είναι κωμική. Οπότε, νομίζω πως δεν μπορούμε να το συζητάμε με κάποια σιγουριά, επειδή στην πραγματικότητα ο πατέρας μου δεν έκανε ποτέ ταινίες για την επιστήμη, απλώς επιθυμούσε να κάνει ταινίες για την επιστήμη», καταλήγει.
Οι μεταμφιέσεις της Ισαμπέλα Ροσελίνι
Το «Green Porno» είναι μια εξαιρετικά ευφυής κατασκευή: Η Ροσελίνι, η οποία δρα ως σεναριογράφος, σκηνοθέτης και ηθοποιός, έχει συνθέσει μια αισθητική στα όρια ενός παιδικού προγράμματος ή ενός παιδικού παιχνιδιού, που ξεχειλίζει από εκλεπτυσμένο χιούμορ, εικαστική αυτοπεποίθηση και υφολογική αμεσότητα. Η ίδια στήνει την κάμερά της, φοράει το εκάστοτε κοστούμι, την κοιτάζει και περιγράφει τη σεξουαλική της ζωή, τις αναπαραγωγικές συνήθειες και τα μητρικά της ένστικτα ως… αράχνη, ως μύγα, ως σαλιγκάρι και δεκάδες άλλα συμπαθή είδη που γίνονται συμπαθέστερα με το πρόσωπο της Ισαμπέλα Ροσελίνι, η οποία που στα 62 της φαίνεται να μοιάζει όλο και περισσότερο στη μητέρα της, αποδεικνύοντας πως τα γονίδια παίζουν σημαντικό ρόλο –μάλλον δεν είναι τυχαίο και το ότι στη θέση της εκπροσώπου της Lancôme, στην οποία η Ισαμπέλα Ροσελίνι βρέθηκε από το 1982 μέχρι το 1996, βρίσκεται πλέον η κόρη της, Ελέτρα Βάιντμαν Ροσελίνι.
Την ώρα που εμφανίζεται ντυμένη σαν μέλισσα που χορεύει με το κεντρί της, σαν πάπια που εξηγεί με ξεκαρδιστικό τρόπο πώς είναι φτιαγμένος ο… κόλπος (!) της, ή σαν φάλαινα που επιδεικνύει τον τεράστιο φαλλό της, είναι ίσως εύκολο για τους θεατές να ξεχάσουν πως πρόκειται για αυτό το ίδιο καταξιωμένο μοντέλο που ερωτεύτηκαν οι φωτογραφικοί φακοί του Ρίτσαρντ Άβεντον, της Άνι Λίμποβιτς, του Χέλμουτ Νιούτον και πολλοί άλλοι, ή πως πρόκειται για την τόσο ταλαντούχα ηθοποιό του εκπληκτικά κωμικού «Ο Θάνατος σου Πάει Πολύ» και του υποδειγματικού «Μπλε Βελούδου». Αυτή η συνείδηση, όμως, είναι διαρκώς παρούσα, κερδίζοντας έτσι το γέλιο του θεατή και την πραγματική του άνεση. Σε μερικές στιγμές δε οι συνειρμοί είναι μάλλον εύκολοι, όπως σε ένα ντοκιμαντέρ που η Ροσελίνι γύρισε για το Discovery Channel, το «Animals Distract Me», στο οποίο ανάμεσα σε άλλα υποδύεται το παράσιτο Demodex folliculorum, που ζει στις ανθρώπινες βλεφαρίδες και τρέφεται με τα νεκρά τους κύτταρα. «Αναρωτιέμαι πώς να αισθάνονται όταν βάζουμε μάσκαρα», λέει η πραγματική Ισαμπέλα, πριν η Ισαμπέλα-παράσιτο καταπλακωθεί ανυπεράσπιστη από μία τεράστια μάσκαρα! Ήταν εσκεμμένη η «κακοποίησή» της από το σύμβολο μιας βιομηχανίας που την λάτρεψε; «Κατ’ αρχήν», μου απαντάει, «δεν έκανα το Green Porno για να ανατρέψω την εικόνα μου. Απλώς κάνω πράγματα που μου φαίνονται ενδιαφέροντα. Ποτέ δεν σκέφτομαι την εικόνα μου και τι θα έπρεπε να κάνω για να την υπηρετήσω. Δεν βρίσκομαι στην υπηρεσία της εικόνας μου, βρίσκομαι στην υπηρεσία των ενδιαφερόντων μου. Έτσι, λοιπόν, δεν έκανα το σκουλήκι, ή το σαλιγκάρι, ή αυτά τα παράσιτα που ζουν στις βλεφαρίδες μας για να καταστρέψω ό,τι είχα κάνει πριν. Δεν υπήρχε κάποια τέτοια σκοπιμότητα».
Η πορεία πριν την περιοδεία
Στη θεατρική σκηνή, η παιχνιδιάρικη διάθεση της κινηματογράφισης έχει μετριαστεί από μια σχεδόν ακαδημαϊκή παρουσίαση, που δεν αργεί, βέβαια, να αποδείξει ότι ουδεμία σχέση έχει με υπνωτικές επιστημονικές διαλέξεις. Η Ροσελίνι, όμως, παίρνει τη θέση της πίσω από ένα βήμα και πίσω από την ίδια προβάλλονται αποσπάσματα από τις μικρού μήκους ταινίες της, σαν να παρουσιάζει κάποιος μελετητής τα αποτελέσματα της έρευνάς του σε κάποιο συνέδριο. Η ομάδα που μετέτρεψε τις ταινίες του Green Porno στον μονόλογο που εκτός από το Φεστιβάλ Αθηνών βρέθηκε στη Γαλλία, αλλά και στο φημισμένο Brooklyn Academy of Music και αλλού, είναι ζηλευτή: Η πρωταγωνίστρια μιλάει με ειλικρινή σεβασμό για την σκηνοθέτιδα Μιούριελ Μαγιέτ, την γενική διευθύντρια της Comédie-Française (πρώτη γυναίκα στη συγκεκριμένη θέση στα 300 χρόνια του θεσμού), αλλά και για τον σεναριογράφο Ζαν Κλοντ Καριέρ, στενό συνεργάτη του Λουί Μπουνιουέλ και του Ζακ Τατί, με τους οποίους συνέθεσαν το έργο «έναν χρόνο πριν». «Στην αρχή», εξηγεί, «ήταν απλά ένας μονόλογος και μετά σκεφτήκαμε ότι θα ήταν πιο ζωντανό, πιο διασκεδαστικό και πιο ψυχαγωγικό για το κοινό αν δείχναμε κάποιες από τις ταινίες, κάποια από τα εικαστικά. Οπότε, ξεκίνησε σαν ιδέα με το να είναι κάποιες εικόνες στο φόντο και να τις δείχνω καθώς θα μιλάω για τα ζώα. Μετά αποφασίσαμε να παίξουμε τις ταινίες. Νομίζω πως βοήθησε να “σπάσει” τον μονόλογο, να του φτιάξει μερικά διαλείμματα, επειδή είναι οι μονόλογοι είναι βαρείς, ξέρεις, και τους κάνει πιο ελαφρούς. Και ο στόχος ήταν να κάνουμε κάτι κωμικό και πολύ ελαφρύ».
Οι εξελικτικές θεωρίες
Είναι σαφές πως για την Ροσελίνι το «Green Porno» δεν είναι μια απλή δημιουργική ιδέα για μια επιτυχημένη ταινία ή για την αλυσίδα προϊόντων που ακολούθησε το κανάλι του Sundance (εκτός από τον μονόλογο, έχουν κυκλοφορήσει ένα DVD και ένα βιβλίο). Για την… φοιτήτρια Ισαμπέλα, άλλωστε, το ταξίδι αυτό ξεκίνησε με το μεταπτυχιακό της πρόγραμμα στο κολλέγιο Hunter που επίσημο τίτλο είχε «Συμπεριφορά των ζώων και διαφύλαξη». Η ίδια ασχολήθηκε με την διαφύλαξη και των κινηματογραφικών αρχείων των γονιών της, σε συνεργασία με τον οργανισμό George Eastman House. Την ρωτάω πώς αντιλαμβάνεται τη σχέση της με αυτήν την προσπάθεια διαφύλαξης της φυσικής και της προσωπικής της κληρονομιάς: «Δεν είναι», μου λέει, «πως θέλω να κρατήσω τα πράγματα απαράλλαχτα. Ασφαλώς, καταλαβαίνω πως πρέπει να υπάρχει κάποια εξέλιξη, πως τα πράγματα θα αλλάζουν. Δεν είναι μόνο η δαρβινική θεωρία της εξέλιξης, είναι πράγματα που αλλάζουμε εμείς, είναι πράγματα που αλλάζουν στην κουλτούρα μας. Τα πράγματα κινούνται, δεν είναι πως θέλω να “παγώσω” τον κόσμο. Όσον αφορά στη διαφύλαξη της φύσης, ασφαλώς πιστεύω στην εξελικτική θεωρία, οπότε δεν νομίζω ότι τα πράγματα θα έμεναν ακριβώς τα ίδια. Πιστεύω πως θα εξελίσσονταν αλλά ασφαλώς υπάρχει πια ένα πρόβλημα με την κλιματική αλλαγή και την μόλυνση, όλα τα πράγματα που μπορούμε να ρυθμίσουμε για να τα κάνουμε καλύτερα. Δεν με θεωρώ ακτιβίστρια. Δεν ξέρω και αν η διαφύλαξη (“conservation”) είναι σωστή λέξη. Αλλά πιστεύω ότι θα ήταν δυσάρεστο να μην είχαμε πια ελέφαντες ή τίγρεις, επειδή τις σκοτώσαμε. Όσον αφορά στη διαφύλαξη των κινηματογραφικών ταινιών, ο πατέρας μου και η μητέρα μου ήταν δύο κινηματογραφιστές που ήταν πάρα πολύ γνωστοί όσο ζούσαν, και κληρονόμησα τα χαρτιά τους, τις αφίσες τους, τα σενάριά τους, τα συμβόλαιά τους, και έτσι δουλέψαμε για τα αρχεία και της μητέρας μου και του πατέρα μου, για να σπουδάζουμε κινηματογράφο, σαν ανάμνηση μιας τέχνης που ξεκίνησε πριν από 100 χρόνια. Δεν είναι λοιπόν μια απόπειρα να παγώσω τον κόσμο, αλλά απλά η προσπάθεια να έχουμε τη μνήμη του πώς εξελίχθηκαν τα πράγματα ως προς αυτό».
Στο φόντο χτυπούν τηλέφωνα και ειδοποιήσεις από e-mail. Η συζήτησή μας έχει κρατήσει περισσότερο από όσο χωράει στο πρόγραμμά της. Προσπαθώ να πάρω απόφαση ότι θα πρέπει να ολοκληρωθεί, και να διαλέξω μια-δυο τελευταίες ερωτήσεις. Θυμάμαι πως σε μια τηλεοπτική συνέντευξή της είχε πει πως όταν ήταν στο νηπιαγωγείο και οι δασκάλες μάθαιναν στα παιδιά πώς να αντιμετωπίσουν επείγουσες καταστάσεις, τη ρώτησαν τι θα έκανε αν χανόταν. «Θα καθόμουν κάτω από μια αφίσα της μητέρας μου», απάντησε τότε, με την παιδική αθωότητα που προφανώς δεν μπορούσε να υπολογίσει πόσο συνηθισμένο ή ασυνήθιστο ήταν για κάθε παιδί να βλέπει τη μητέρα του στις μεγάλες υπαίθριες διαφημιστικές αφίσες . Αναρωτιέμαι, λοιπόν, πως ήταν να μεγαλώνει σε αυτή την οικογένεια, την σχεδόν βασιλική όσον αφορά στους τομείς που και η ίδια στη συνέχεια θα δραστηριοποιείτο. «Πώς ήταν να μεγαλώνω βασιλικά; Δεν ξέρω, επειδή δεν διαλέγεις σε ποια οικογένεια θα γεννηθείς. Ασφαλώς, όμως, αγαπούσα τους γονείς μου και ήμουν πανευτυχής που ήμουν κόρη τους. Αλλά δεν ήταν επιλογή, ήταν απλώς κάτι που συνέβη».
Περνάμε τα τελευταία δευτερόλεπτα της συζήτησής μας με ένα θέμα που με ενθουσιάζει και ταιριάζει απόλυτα με την αφορμή της: Τα ζώα. Στην πραγματικότητα, δεν είναι κάτι τόσο παράξενο, είναι απολύτως φυσικό. Συγχρόνως, όμως, είναι και κάτι τόσο εξειδικευμένο ως ασχολία, που το πάντρεμα της δικής του σπανιότητας με τη σπανιότητα της συνομιλήτριάς μου το κάνει εντυπωσιακό. Η Ισαμπέλα Ροσελίνι βοηθάει στην εκπαίδευση σκύλων-οδηγών για τους τυφλούς! «Μια και ζω στην εξοχή, όχι μακριά από τη Νέα Υόρκη, προσέφερα εθελοντικά το σπίτι μου για την εκτροφή σκύλων-οδηγών. Κρατώ τις μητέρες, γεννούν, μένουν μαζί μου για δυο-τρεις μήνες. Είναι απλά κάτι που κάνω εθελοντικά», λέει, με την ίδια απλότητα που μου συστήθηκε στην αρχή της συζήτησής μας, συνοψίζοντας το βιογραφικό της: «Δούλεψα σαν μοντέλο και σαν ηθοποιός, και τώρα κάνω αυτούς τους μονολόγους, είναι τόσο απλό». Τι ηθοποιός, σκέφτομαι. Το λέει και σχεδόν την πιστεύεις!
Αλέξανδρος Μόρντουντακ
