«Αγνωστα» έργα, τεκμήρια, χειρόγραφα και επιστολές του καλλιτέχνη της Ορθοδοξίας σε μια μεγάλη έκθεση στο Βυζαντινό Μουσείο
Από τη
Γιώτα Βαζούρα
«Χρυσά χέρια και πολλά χαρίσματα μου έδωσε ο Κύριος. Δεν τα μεταχειρίσθηκα για να αποκτήσω υλικά αγαθά, μήτε χρήματα μήτε δόξα μήτε κάθε είδους καλοπέραση. Τα μεταχειρίσθηκα προς δόξαν του Κυρίου και της Ορθοδοξίας του». Σε αυτή την ευσύνοπτη φράση συμπυκνώνεται όλη η κοσμοθεωρία του Αϊβαλιώτη Φώτη Κόντογλου, του σπουδαίου αγιογράφου και ζωγράφου, προς τιμήν του οποίου ξεκινά σε λίγες ημέρες μια μεγάλη αναδρομική έκθεση στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο Αθηνών.
Με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατό του, το πολιτιστικό ίδρυμα με το οποίο διατηρούσε στενούς δεσμούς ο καλλιτέχνης (εργάστηκε σε αυτό για τέσσερα χρόνια) διοργανώνει μια σημαντική έκθεση. Ο τίτλος της είναι «Φωτίου Κόντογλου Κυδωνιέως. Φαντασία και χειρ», και σε αυτήν παρουσιάζεται όλο το φάσμα της πολυσχιδούς προσωπικότητάς του. Ετσι, εκτός από το ζωγραφικό ταλέντο του, θα αναδειχθούν επίσης οι λογοτεχνικές, οι δημοσιογραφικές, αλλά και οι εικονογραφικές αρετές του. Σημαντικό κομμάτι στην έκθεση κατέχει φυσικά το αρχείο του Κόντογλου, το οποίο δωρίστηκε το 2014 στο Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο από τους εγγονούς του, Παναγιώτη και Φώτη Μαρτίνο.
«Δεν θέλαμε να κάνουμε ακόμα μία αναδρομική έκθεση, παρουσιάζοντας τα μεγάλα κλασικά έργα του Κόντογλου» σημείωσε χθες, κατά τη συνέντευξη Τύπου, η ιστορικός Τέχνης (και εκείνη που επιμελήθηκε το υλικό) Ιωάννα Αλεξανδρή. «Μας ενδιέφερε να βρούμε και έργα που δεν έχουν ξαναεκτεθεί». Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται και εικόνες που έχει αγιογραφήσει ο Κόντογλου και οι οποίες βρίσκονται στην Ιερά Μητρόπολη Αθηνών. Οι εικόνες αυτές «φεύγουν» για πρώτη φορά από τον ναό (συγκεκριμένα, από το ιερό, αφού δεν είναι προσκυνηματικές). Πρόκειται για έναν συγκινητικό «Χριστό Ελκόμενο», για την «Ανάσταση του Χριστού» (και τα δυύ του 1941), αλλά και για την εξαιρετική «Σκέπη του Κόσμου». Πρώτη φορά παρουσιάζεται στο κοινό και ένα πορτρέτο που είχε φιλοτεχνήσει ο Κόντογλου το 1949 για τον Αρχιεπίσκοπο Δαμασκηνό, το οποίο βρίσκεται στην αίθουσα της Ιεράς Συνόδου.
Η έκθεση είναι διαρθρωμένη χρονολογικά και χωρισμένη σε ενότητες. Συνολικά εκτίθενται 150 έργα και περισσότερα από 100 τεκμήρια (εκδόσεις, φωτογραφίες, χειρόγραφα, συμβόλαια, επιστολές). Μάλιστα, 27 έργα από αυτά είναι… πρωτοεμφανιζόμενα και προέρχονται από ιδιωτικές συλλογές.
Η αναδρομική έκθεση ξεκινά με ένα σκίτσο του Κόντογλου, που δημιουργήθηκε το 1913, την περίοδο που ο ζωγράφος είχε έρθει από το Αϊβαλί στην Αθήνα για να σπουδάσει. Τα νεανικά χρόνια του στο Παρίσι (όπου σύχναζε στο ατελιέ του Σπύρου Παπαλουκά), η μετέπειτα παραμονή του στην Αθήνα, οι σχέσεις του με τους πνευματικούς ανθρώπους της Αθήνας αλλά και την Εκκλησία παρουσιάζονται μέσα από εμβληματικά έργα, σχέδια και επιστολές του.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον έχουν το μοναδικό ψηφιδωτό που είχε δημιουργήσει ο Κόντογλου (για λογαριασμό του εκδότη Π. Πουλόπουλου) και διασώζεται, αλλά και ένα κομμάτι από τον πλούσιο εσωτερικό διάκοσμο του χαμάμ Πίσσα, το οποίο βρισκόταν στην οδό Βερανζέρου. Το χαμάμ γκρεμίστηκε και το μόνο που διασώζεται εις ανάμνησιν της ζωγραφικής του Κόντογλου είναι το συγκεκριμένο έκθεμα, με τίτλο «Λουόμενη».
- INFO: Η έκθεση με τίτλο «Φωτίου Κόντογλου Κυδωνιέως. Φαντασία και χειρ» ανοίγει τις πύλες της για το κοινό στις 23 Δεκεμβρίου και θα διαρκέσει έως τις 8 Μαΐου.
Οι 11 χρωστικές της αγιογραφίας
Ακόμα, το κοινό έχει την ευκαιρία να δει αντίγραφα έργων του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου, πίνακες που φιλοτέχνησε ο ίδιος ο Κόντογλου, ενώ σε ειδική προθήκη υπάρχουν οι 11 χρωστικές ουσίες, οι οποίες, κατά τον Κόντογλου, ήταν απαραίτητες σε κάθε αγιογράφο.
