Μόνο ο Θεός είναι άφθαρτος και εκτός των κύκλων της ατέρμονης μεταβολής και της απώλειας
«Νομίζω, λοιπόν, ότι το γράμμα Ε δεν συμβολίζει ούτε αριθμό ούτε σειρά ούτε σύνδεσμο ούτε κάποιο άλλο από τα ελλιπούς σημασίας μόρια. Αλλά είναι μια αυτοτελής προσαγόρευση και προσφώνηση του θεού, η οποία με την εκφώνησή της κάνει αυτόν που την πρόφερε να συλλαμβάνει τη δύναμη του θεού. Γιατί ο θεός σε καθέναν που προσέρχεται εδώ απευθύνει το “γνώθι σαυτόν” σαν ενός είδους χαιρετισμό, ο οποίος δεν είναι σε καμιά περίπτωση κατώτερος από το “χαίρε”. Εμείς, πάλι, απαντώντας στο θεό λέμε «εί-σαι» (=εἶ)», θεωρώντας ως αληθή, αψευδή και μόνη ταιριαστή μόνο σ’ εκείνον προσφώνηση αυτήν που σημαίνει το “είναι”».
Πλουτάρχου, «Περί του Ει του εν Δελφοίς», 392a, εκδόσεις Ζήτρος, σελ. 329
Ο Πλούταρχος ήταν ο πρεσβύτερος των ιερέων του Απόλλωνος στο Μαντείο των Δελφών και ο καθ’ ύλην αρμόδιος για την ερμηνεία των πυθικών χρησμών. Η ζωή του και το έργο του απέχουν παρασάγγας από την ιδέα που μπορεί να αναπτύξει κάποιος αγχωμένος και παραζαλισμένος άνθρωπος των ημερών μας περί του ιδανικού, κατά φύση και συν θεώ ζην. Το «Περί του Ει του εν Δελφοίς» απ’ όπου προέρχεται το απόσπασμα στην αρχή του κειμένου πραγματεύεται ένα από τα μεγάλα ελληνικά αινίγματα: το «Ει» που ήταν χαραγμένο στο αέτωμα της κεντρικής πύλης του ναού του Απόλλωνος. Οι θεωρίες είναι πολλές και τα μυστικά που το περιβάλλουν ακόμα περισσότερα.
Ο ιεροφάντης Πλούταρχος, θέλοντας να προσφέρει ένα λυτρωτικό δώρο γνώσης αληθείας, που είναι συνάμα ισχύς και ελευθερία, παραθέτει διάφορες ερμηνείες για το «Ει» και τη σημασία του. Η ποικιλότητα των εξηγήσεων για το σύμβολο που καλωσόριζε τον ευσεβή πιστό στον οίκο του αγλαότιμου και ολβιοδότη Απόλλωνα είναι παιχνίδι και δοκιμή της κρίσης, της ενσυναίσθησης και του επιπέδου αυτογνωσίας του αναγνώστη. Μπορεί να επιλέξει κάποια ή και καμία, αν είναι σχετικά νέος στην έρευνα των άρρητων μυστικών των μαγικών ψηφίδων του συμπαντικού παζλ, που συμπυκνώνεται στα ελληνικά γράμματα της αλφαβήτου. Δύσκολα θα σκεφτεί κάποιος ότι ενδέχεται να ισχύουν όλες ταυτόχρονα και ότι μια καθολική σε ένταση, ποιότητα, βάθος και αρμονία εμπειρία, όπως το δελφικό ταξίδι, θα έπρεπε να συμβολίζεται με μια εικόνα που εκθέτει σε κοινή θέα εν τμήμα από το απερίγραπτο μεγαλείο του θεού.
Γνώθι σαυτόν
Το «εἶ» στην αρχαία ελληνική σημαίνει «είσαι». Και οι άνθρωποι που έκαναν αυτό το υπαρξιακό ταξίδι μέχρι τη δροσιά της Κασταλίας πηγής και την οσμή της μάντιδας δάφνης αντικρίζοντας το «Ει» ένιωθαν ότι εισέρχονταν στον χώρο του Ενός που αληθώς Είναι. Κι ο Ων τους απηύθυνε ως χαιρετισμό «γνώθι σαυτόν». Το συναίσθημα από την ανατριχιαστική συνειδητοποίηση του δίχως φωνή, του άναυδου διαλόγου ήταν η λήψη του πρώτου χρησμού. Οι θνητές φύσεις, που παλινδρομούν μεταξύ φθοράς και αφθαρσίας, όπως εξηγεί ο Πλούταρχος στο αμέσως επόμενο χωρίο, έχουν μόνο μια «αμυδρή και αβέβαια εικόνα» του εαυτού τους. Και οι εφήμεροι διαρκώς αλλάζουν. Μεταβάλλουν διαθέσεις, αντιλήψεις, σώματα και ενδιαιτήματα. Γεννούν και καταστρέφονται και ποτέ ο προηγούμενος εαυτός δεν είναι ίδιος με τον επόμενο, εκείνον δηλαδή που εξελίχθηκε.
Οπως λέει και ο Πλούταρχος, «ο χθεσινός άνθρωπος έχει πεθάνει μεταπίπτοντας στον σημερινό, ενώ ο σημερινός θα πεθάνει μεταπίπτοντας στον αυριανό». Μόνο ο Θεός είναι άφθαρτος και εκτός των κύκλων της ατέρμονης μεταβολής και της απώλειας. Εχοντας αυτά κατά νου, μπορεί κάποιος να υποθέσει πόσο απύθμενες είναι η βλακεία, η ασέβεια και η συνειδητή ροπή στην παραπλάνηση των πολιτών, όσων αυτοσυστήνονται ως «προοδευτικοί», ήτοι φορείς της αλλαγής, σε αντίθεση με τους «συντηρητικούς», εκείνους που τάχα θα παγώσουν τον χρόνο με τέτοιον τρόπο, ώστε να μην επέλθει πρόοδος! Ούτοι αποδίδουν στον εαυτό τους την ιδιότητα του Χρόνου αυτοπροσώπως και στους αντιπάλους «συντηρητικούς» την ιδιότητα του θεού!
Οι Δελφοί, με ένα σύμβολο στο αέτωμα του ναού του Απόλλωνα, αφηγούνται την ιστορία του σύμπαντος. Δίνουν στον ικέτη, στον αιτούμενο χρησμοδοσίας, το φως της άχρονης γνώσης και μια ευκαιρία να γνωρίσει τον εαυτό του και να αγγίξει με τα ακροδάχτυλα τη θεία ουσία και την πρωταρχική αιτία. Εκεί να εστιάσουμε. Εκεί να στρέψουμε το νου. Οχι στα ασήμαντα, τα περιτρίμματα του τίποτα, και στα απόνερα των οχετών της παρακμής.
Παναγιώτης Λιάκος
