Ο αρχαίος πολιτισμός της Ελλάδας και η ύφεση της πίστης που οδηγεί σε κατάρρευση των πάντων
«Γιατί είναι γελοίο αυτό που κάνουν οι άνθρωποι, να αναζητούν το καλό από κάπου αλλού και όχι από τους θεούς, και μοιάζει σαν κάποιος από τους πολίτες μιας βασιλευομένης χώρας να υπηρετεί κάποιον αξιωματούχο και να παραμελεί αυτόν τον άρχοντα όλων˙ κάτι τέτοιο θεωρείται πως κάνουν και οι άνθρωποι. Αφού, δηλαδή, υπάρχει θεός και είναι κυρίαρχος των πάντων, είναι γενικά παραδεκτό ότι πρέπει από τον κύριο να ζητάει κανείς το καλό∙ γιατί όλοι δίνουν τα αγαθά σε αυτούς τους οποίους αγαπούν και τους είναι ευχάριστοι, και τα αντίθετα σε όσους είναι αντίθετοι».
Ιάμβλιχος «Περί του Πυθαγορικού Βίου», από τον δεύτερο περί Πυθαγόρα τόμο των εκδόσεων Κάκτος, σελ. 165.
Ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός ήταν αρχιτεκτονημένος πάνω στο μοτίβο του ένθεου βίου. Οσοι έρχονται στον τόπο μας για να θαυμάσουν τα υλικά ποιήματα των καλλιτεχνών και των μαστόρων των αρμονικών κτισμάτων μας αναγκαστικά στρέφουν το βλέμμα σε ναούς, κτερίσματα, ανάγλυφα, σκεύη και αγάλματα με μορφές θεών, νυμφών, Μουσών, ημιθέων και ηρώων του έθνους μας. Πριν από τον γάμο, την έναρξη επιχείρησης, ένα μακρινό ταξίδι, έναν πόλεμο, ζητούνταν χρησμός. Μετά τη νίκη μέρος από τα λάφυρα αφηνόταν στους ναούς. Τα σπουδαιότερα τρόπαια της μάχης δίδονταν σ’ εκείνους που χάρισαν τη νίκη: στους θεούς. Τα αναθήματα, δώρα και ικεσίες συνάμα προς τους ενοίκους των ολυμπίων δωμάτων, γέμιζαν τους ναούς. Η ύλη απετίθετο στους βωμούς, όπως τα επίγεια αγαθά βρίσκονται πάντοτε υπό την κηδεμονία και την ουσιαστική νομή του άυλου κόσμου. Η Ακρόπολις των Αθηνών, η Αρχαία Ολυμπία, οι Δελφοί, το μαντείο της Δωδώνης, η Κνωσός με το Τριμερές Ιερό της, η Ελευσίνα, κάθε γωνιά τούτης της γης εξυμνεί τη θεία ουσία που καθαγίασε τον πυρήνα του πολιτισμού μας. Ενας μέγας και υπέροχος ναός η Ελλάδα, ύμνος προς τους θεούς ο ελληνικός πολιτισμός και σπονδή λατρευτική το αίμα του άνθους της νεολαίας μας, που κατά καιρούς χύνεται για να μπορούμε ελεύθεροι και απερίσπαστοι να κάνουμε την επίγεια διαδρομή μας με προορισμό το απόλυτο της ένωσης με το αίτιο της ύπαρξης του σύμπαντος. Δεν υπάρχει κάτι αποκομμένο από τον διάλογο του ανθρώπου με τον δημιουργό που να είναι άξιο λόγου και να του έδιναν την παραμικρή σημασία οι αρχαίοι πρόγονοί μας.
Νόημα ζωής
Ενα αγοραίο και εν πολλοίς ανυπόληπτο κομμάτι των φιλοχρήματων τεχνιτών του λόγου, των σοφιστών, έφτασε σε σημείο να αμφισβητήσει τη σκοπιμότητα της θρησκευτικότητας, δηλαδή τον κεντρικό υπαρκτικό πυλώνα του αρχαίου κόσμου. Αυτοί δεν ήταν το αίτιο της συλλογικής παρακμής αλλά μια από τις πολλές εκδηλώσεις της. Αυτό δεν είναι πρωτόφαντο στην ιστορία της ανθρωπότητας. Η ύφεση της πίστης σηματοδοτεί την κατάρρευση του κοινωνικού, οικονομικού και πολιτικού βίου. Από τη Βαβυλώνα και την Αλεξάνδρεια ως τη Ρώμη και την Ουάσινγκτον η αδιαφορία για τα θεία οδήγησε, οδηγεί και θα οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σ’ έναν τρόπο ζωής δίχως νόημα και άρα χωρίς προορισμό.
Ο Ιάμβλιχος αλλά και όλοι όσοι έχουν ασχοληθεί με την πυθαγόρειο διδασκαλία αυτό προσπάθησαν να μεταδώσουν στους ενδιαφερομένους: την προτεραιότητα που οφείλει να δίδει ο άνθρωπος στον Θεό. Δεν νοείται να επιδιώκει το αγαθόν άνευ της εναρμόνισης του βίου του με την πηγή παντός αγαθού, που είναι ο Θεός. Στην εποχή μας η παχυλή άγνοια δοξάζεται με τόση αφροσύνη, ώστε θεωρείται ένδειξη «προηγμένης» αντιληπτικής ικανότητος να δηλώνει κάποιος την αδιαφορία ή και την απροκάλυπτη εχθρότητά του προς την ιδέα του θείου. Αυτοί οι άνθρωποι, που αποτελούν ένσαρκες αντιφάσεις, από τη μία εκφράζουν τον θαυμασμό τους για τα επιτεύγματα του Ελληνισμού κι από την άλλη κομπάζουν περί της αθεΐας τους. Στον δικό τους κανόνα δεν υπάρχουν εξαιρέσεις. Οι εκτός Θεού ουδέποτε κομίζουν στο σύνολο θετικά αποτελέσματα. Οπως έγραψε ο Ιάμβλιχος, «όλοι δίνουν τα αγαθά σε αυτού, τους οποίους αγαπούν και τους είναι ευχάριστοι, και τα αντίθετα σε όσους είναι αντίθετοι». Κι όσοι συμβαδίζουν με τους αντίθεους λαμβάνουν τα δέοντα από τις δυνάμεις που αμφισβητούν και περιφρονούν.
Παναγιώτης Λιάκος
