Κωμικοτραγική αποκάλυψη από αποχαρακτηρισμένα έγγραφα του Στέιτ ΝτιπάρτμεντΚωμικοτραγικό παρασκήνιο για τις πολιτικές και διπλωματικές εξελίξεις του 1996 και τον ρόλο του «πολύ καλού ανθρώπου» Κώστα Σημίτη, αμέσως μετά την κρίση των Ιμίων και τον παραλίγο πόλεμο Ελλάδας – Τουρκίας, έρχεται στο φως από τηλεγράφημα του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, το οποίο πρόσφατα «αποχαρακτηρίστηκε» από την απόρρητη διαβάθμισή του στο πλαίσιο της σχετικής αμερικανικής νομοθεσίας περί διαφάνειας.
Το κύριο συμπέρασμα που προκύπτει από το συγκεκριμένο τηλεγράφημα και από άλλα κείμενα και γεγονότα της εποχής είναι ότι, παρά την περίφημη κοινοβουλευτική φράση του κ. Σημίτη την επομένη των Ιμίων «Ευχαριστούμε τους Αμερικανούς», η Ουάσινγκτον δεν είχε καμία εμπιστοσύνη στον τότε νέο πρωθυπουργό.
Παρέμβαση
Οπως αποδείχθηκε και στα χρόνια της πρωθυπουργίας του, ήταν γνωστός για τις στενές σχέσεις του με τη Γερμανία και χρειάστηκε η παρέμβαση του σοσιαλιστή Ισπανού γενικού γραμματέα του ΝΑΤΟ Χαβιέ Σολάνα, ο οποίος έσπευσε να εγγυηθεί στους Αμερικανούς ότι ο κ. Σημίτης «είναι ένας πολύ καλός άνθρωπος» και θα μπορούν να συνεργαστούν μαζί του.
Το τηλεγράφημα, με χαρακτηρισμό «Εμπιστευτικό-Για τα μάτια μόνο του πρέσβη Χάντερ» (σ.σ.: τότε μόνιμος αντιπρόσωπος των ΗΠΑ στο ΝΑΤΟ), καταγράφει τα πρακτικά συνάντησης του Αμερικανού προέδρου Μπιλ Κλίντον με τον κ. Σολάνα στις 20 Φεβρουαρίου 1996. Ο κινηματογραφικός χαρακτηρισμός «Για τα μάτια σας μόνο» (τύπου Τζέιμς Μποντ) δικαιολογείται από το ότι επρόκειτο για την πρώτη συνάντηση του προέδρου των ΗΠΑ με τον νέο γ.γ. του ΝΑΤΟ, ο οποίος είχε μόλις αναλάβει καθήκοντα τον Δεκέμβριο του 1995, και από το ότι συζητήθηκαν, κυρίως, οι ευαίσθητες σχέσεις με τη Ρωσία, η κατάσταση στη Γιουγκοσλαβία, η επέκταση της Συμμαχίας προς Ανατολάς και εσωτερικά αμυντικά θέματα της Δύσης.
Σύμφωνα με το κείμενο του διπλωματικού τηλεγραφήματος, προς το τέλος της συνάντησης ο σύμβουλος Εθνικής Ασφαλείας των ΗΠΑ Αντ. Λέικ απευθύνεται προς τους Κλίντον και Σολάνα λέγοντας «έχουμε ένα ακόμα θέμα, που θα πρέπει να συζητήσουμε, το Αιγαίο», οπότε και διεξάγεται ο ακόλουθος διάλογος:
Κλίντον: Νόμισα ότι θα αναλώναμε όλες τις δυνάμεις του ΝΑΤΟ για δύο βράχους (σ.σ.: εννοώντας τις δύο βραχονησίδες των Ιμίων).
Λέικ: Η κατάσταση δεν είναι καλή. Οι Ελληνες είναι έξαλλοι μαζί μας. Είναι καλό ότι ο γ.γ. (Σολάνα) θα πάει στην Αθήνα και την Αγκυρα.
Σολάνα: Είναι πάρα πολύ δύσκολο να ξεμπερδευτεί το ελληνοτουρκικό πρόβλημα από την ευρωπαϊκή πλευρά. Μπορούμε να βοηθήσουμε, αλλά χρειαζόμαστε τη βοήθειά σας. Οι Ευρωπαίοι είναι διαιρεμένοι, με την Ελλάδα να είναι στην Ε.Ε. και την Τουρκία όχι.
Κλίντον: Πρέπει να συνεχίσουμε να εργαζόμαστε σε αυτό το πρόβλημα. Είναι όλα πολύ παράξενα, με τους Ελληνες να είναι έξαλλοι μαζί μας αυτή τη στιγμή.
Σολάνα: Εχετε καλές πιθανότητες να εργαστείτε με τον Ελληνα νέο πρωθυπουργό (Κ. Σημίτης). Είναι ένας πολύ καλός άνθρωπος. Είναι κρίμα που ήρθε στην εξουσία σε μία στιγμή αναταραχής, αλλά μπορούμε να εργαστούμε μαζί του.
Σημειώνεται ότι λίγες ημέρες μετά την παρότρυνση του κ. Σολάνα οι Αμερικανοί αποφάσισαν τελικά να καλέσουν τον κ. Σημίτη στον Λευκό Οίκο μαζί με τον τότε υπουργό Εξωτερικών Θ. Πάγκαλο, τον Απρίλιο του 1996. Περίπου τις ίδιες ημέρες η Τουρκία παρουσίασε πρώτη φορά την περίφημη θεωρία των «γκρίζων ζωνών», την οποία οι κ. Σημίτης και Πάγκαλος υποβάθμισαν και δεν αντέδρασαν.
Ακολούθησαν διερευνητικές επαφές, στις οποίες πρωταγωνίστησε και ο τότε αναπληρωτής υπουργός Εξωτερικών Γ. Παπανδρέου, και τον Ιούλιο του 1997 η Συμφωνία της Μαδρίτης, όπου Ελλάδα και Τουρκία δεσμεύτηκαν να σεβαστούν «τα θεμιτά, ζωτικά συμφέροντα» κάθε πλευράς στο Αιγαίο.
