«Τρύπα» στο σύστημα μετά την έξοδο από το ψυχιατρικό ίδρυμα, που καθιστά τους δράστες επικίνδυνους για το περιβάλλον τους, βλέπουν οι ειδικοί
- Από την Ιωάννα Τσέφλιου
«Παγωμένο» παρακολουθεί τις τελευταίες ώρες το πανελλήνιο το έγκλημα στη Γλυφάδα, με τις αποκαλύψεις για το παρελθόν του 46χρονου δράστη να επαναφέρουν με δραματικό τρόπο στο προσκήνιο ένα ζήτημα που εδώ και χρόνια απασχολεί νομικούς και ειδικούς της ψυχικής υγείας: το θεσμικό κενό στον έλεγχο των ψυχιατρικά ασθενών δραστών σοβαρών εγκλημάτων και τη διαχείρισή τους από τη Δικαιοσύνη.
Στην πράξη, το ισχύον νομικό πλαίσιο προβλέπει ότι όταν δράστης σοβαρού εγκλήματος κρίνεται ακαταλόγιστος λόγω ψυχικής νόσου, δεν οδηγείται αυτομάτως σε φυλακή, αλλά μπορεί να διαταχθεί ο εγκλεισμός του σε ψυχιατρικό ίδρυμα. Η εξέλιξη αυτή δεν συνεπάγεται «ελαφρύτερη ποινή», καθώς εξαρτάται από τις αποφάσεις της Δικαιοσύνης και τις ιατρικές αξιολογήσεις.
Το κρίσιμο ζήτημα ανακύπτει μετά την έξοδό του από το ψυχιατρείο, καθώς δεν υπάρχει σαφής και ενιαίος μηχανισμός εποπτείας που να διασφαλίζει τη συνεχή παρακολούθηση, τη συμμόρφωση στη φαρμακευτική αγωγή και, κυρίως, την προστασία της κοινωνίας.
Τα παραπάνω επιβεβαιώνει, μιλώντας στη «δημοκρατία», ο ποινικολόγος Αντώνης Ξυλουργίδης, τονίζοντας πως υπάρχει η λανθασμένη εντύπωση ότι όποιος κρίνεται ακαταλόγιστος «τη γλιτώνει» και εκτίει αυτόματα μικρότερη ποινή σε ψυχιατρικό ίδρυμα απ’ ό,τι αν πήγαινε στη φυλακή. Οπως ξεκαθαρίζει, αυτό δεν είναι δεδομένο και σε καμία περίπτωση δεν προβλέπεται αυτομάτως από τον νόμο.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η διάρκεια του εγκλεισμού σε ψυχιατρικό νοσοκομείο «δεν είναι προκαθορισμένη, αλλά εξαρτάται από την κρίση του δικαστηρίου και τις εισηγήσεις των πραγματογνωμόνων».
Το βασικό πρόβλημα, κατά τον δικηγόρο, εντοπίζεται στον έλεγχο μετά τον εγκλεισμό. «Το μεγαλύτερο κενό δεν είναι τόσο στο δικαστήριο όσο στη συνέχεια. Δεν υπάρχει σταθερός και αυστηρός μηχανισμός εποπτείας για το τι γίνεται όταν ο ασθενής βγει από το ψυχιατρείο» υπογραμμίζει και προσθέτει: «Ανεξαρτήτως ποινής, εφόσον έχει μπει σε ένα δημόσιο ψυχιατρικό ίδρυμα, εκεί παρακολουθείται. Οι γιατροί δεν βλέπουν μόνο την έκτιση της ποινής, αλλά αν αυτός ο άνθρωπος είναι ισορροπημένος ή ικανός να τελέσει νέα αδικήματα».
Ωστόσο, όπως εξηγεί, το κρίσιμο ζήτημα είναι τι συνοδεύει το εξιτήριο, καθώς η έκτιση της ποινής δεν σημαίνει απαραίτητα πως ο ασθενής έχει θεραπευτεί. «Πρόκειται για ευθύνη που μοιράζεται σε περισσότερα επίπεδα. Θεωρώ πως έχει ευθύνη και το εκάστοτε δημόσιο ίδρυμα, γιατί θα μπορούσε να λέει “αυτός παραμένει επικίνδυνος λόγω της ψυχωτικής διαταραχής”. Μπορεί να έχει εκτίσει την ποινή όμως, αν αποδεδειγμένα είναι επικίνδυνος λόγω της όξυνσης του προβλήματός του, θα πρέπει να παραμείνει στο ψυχιατρείο» υποστηρίζει ο κ. Ξυλουργίδης, ενώ θέτει και το ζήτημα της ιατρικής αξιολόγησης:
«Υπάρχουν υποθέσεις κατά τις οποίες δίνονται με μια απαράδεκτη ευκολία έγγραφα ιατρικά και μιλούν για ψυχικά νοσήματα. Κάποια στιγμή θα πρέπει να υπάρξει ένα πρωτόκολλο συγκεκριμένο. Για να δίνεται αυτό το χαρτί, πρέπει να συντρέχουν συγκεκριμένοι λόγοι, να υπάρχει έλεγχος από διαφορετικές πλευρές και δικλίδα ασφαλείας. Πουθενά δεν λέει ο Κώδικας πως όταν έχεις συμπληρώσει το τάδε έτος, αποφυλακίζεσαι αυτοδικαίως».
Κλείνοντας, ο ποινικολόγος καταλήγει στο εξής συμπέρασμα: «Αρα δεν φταίει ο κατηγορούμενος, φταίει η τρύπα στο σύστημα. Θα έπρεπε να υπάρχει ένα πρωτόκολλο και στα ψυχιατρεία, για να αξιολογούμε αν αυτός ο άνθρωπος μπορεί να βγει, ανεξάρτητα από το γεγονός ότι έχει εκτίσει την ποινή του. Εδώ μιλάμε για τη δημόσια ασφάλεια».
Παρόμοιες περιπτώσεις: Όταν η επανάληψη της τραγωδίας καταδεικνύει το θεσμικό κενό
Το φονικό στη Γλυφάδα, που επανέφερε στο προσκήνιο ένα βαρύ και σκοτεινό παρελθόν, δεν μπορεί να χαρακτηριστεί πρωτοφανές.
Αντιθέτως, εγγράφεται σε μια ζοφερή αλληλουχία υποθέσεων, όπου η βία εντός της οικογένειας συνδέθηκε άρρηκτα με σοβαρά ψυχιατρικά ζητήματα, ατελή θεσμική παρακολούθηση και αποφάσεις που εκ του αποτελέσματος αποδείχθηκαν μοιραίες.
Το γεγονός ότι ο ίδιος άνθρωπος στο παρελθόν είχε σκοτώσει τη μητέρα του, είχε εγκλειστεί σε ψυχιατρικό ίδρυμα και στη συνέχεια αφέθηκε ελεύθερος εγείρει εύλογα ερωτήματα για το κατά πόσο λειτούργησαν επαρκώς οι μηχανισμοί πρόληψης. Το μοτίβο της υποτροπής, της σύντομης νοσηλείας και της επιστροφής σε ένα περιβάλλον χωρίς ουσιαστική επιτήρηση έχει εμφανιστεί ξανά με τραγικές συνέπειες.
Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση που συγκλόνισε τη Βάρη τον Μάρτιο του 1979. Ο 27χρονος τότε Γιάννης Γουργιώτης, που έπασχε από σοβαρά ψυχολογικά προβλήματα, δολοφόνησε με ιδιαίτερη αγριότητα τη μητέρα του μέσα στο σπίτι τους. Αφού τη στραγγάλισε, την πυροβόλησε και στη συνέχεια την έκαψε. Η Δικαιοσύνη τον έκρινε ακαταλόγιστο και διέταξε τον εγκλεισμό του σε δημόσιο ψυχιατρείο, όμως δέκα χρόνια αργότερα, έχοντας λάβει εξιτήριο, επέστρεψε στο ίδιο σπίτι και σκότωσε τον πατέρα του και τη μητριά του, επαναλαμβάνοντας σχεδόν τελετουργικά τον τρόπο δράσης του.
Αντίστοιχα ανατριχιαστική υπήρξε και η υπόθεση της οικογένειας Λουτριώτη, στην Καλαμπάκα. Το 1996 η Σωτηρία Λουτριώτη σκότωσε τον γιο της και καταδικάστηκε σε πολυετή κάθειρξη, την οποία όμως δεν εξέτισε πλήρως. Μετά την αποφυλάκισή της και παρά τα εμφανή ψυχολογικά της προβλήματα, επέστρεψε στην οικογενειακή ζωή. Το 2000, μέσα στο ποιμνιοστάσιο της οικογένειας, δολοφόνησε και τον σύζυγό της.
Οι τρεις αυτές υποθέσεις, με διαφορά δεκαετιών, αναδεικνύουν κοινά κι ανησυχητικά χαρακτηριστικά: εγκλήματα ενδοοικογενειακά, δράστες με διαγνωσμένες ψυχικές διαταραχές, σύντομη ή ανεπαρκή θεραπευτική αντιμετώπιση και τελικά επανάληψη της φονικής βίας. Το έγκλημα στη Γλυφάδα επομένως δεν συνιστά μεμονωμένη εξαίρεση, αλλά ακόμα έναν κρίκο σε μια αλυσίδα που θέτει επιτακτικά το ζήτημα της ευθύνης του συστήματος και της ανάγκης ουσιαστικής προστασίας τόσο των ασθενών όσο και της κοινωνίας.
