Ιστορικές οι ομιλίες της ακαδημαϊκού Μαρίας Ευθυμίου στην Αστική Σχολή Γαλατά με μαθητές των ομογενειακών λυκείων της Πόλης και της Ιμβρου
Η 9η Φεβρουαρίου είναι μια σημαντική μέρα για τον Ελληνισμό. Η απόφαση του Εκτελεστικού Συμβουλίου της UNESCO, τον Νοέμβριο του 2025, να την καθιερώσει ως Παγκόσμια Ημέρα Ελληνικής Γλώσσας συνιστά κορυφαία διεθνή αναγνώριση «για μία από τις αρχαιότερες και αδιάλειπτα ομιλούμενες γλώσσες του κόσμου».
- Από τον Βασίλη Γαλούπη
Η επιλογή της 9ης Φεβρουαρίου συνδέεται συμβολικά με τη μνήμη του εθνικού μας ποιητή Διονύσιου Σολωμού, ο οποίος μέσα από το έργο του ανέδειξε την ελληνική γλώσσα ως έκφραση ελευθερίας, πνευματικής ανεξαρτησίας και εθνικής αυτογνωσίας.
Στο πλαίσιο του εορτασμού, ο γενικός πρόξενος της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη Κωνσταντίνος Κούτρας για δεύτερη συνεχή χρονιά προσκάλεσε προχθές την ομότιμη καθηγήτρια του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών Μαρία Ευθυμίου να πραγματοποιήσει διάλεξη με θέμα: «Οι Ελληνες και η θάλασσα: μια σχέση διαρκής». Η εκδήλωση πραγματοποιήθηκε στην αίθουσα της Αστικής Σχολής Γαλατά και συγκέντρωσε μαθητές των ομογενειακών λυκείων της Πόλης και της Ιμβρου. Κι έγινε αντιληπτό πως η διάλεξη ανέδειξε τη διαχρονική σχέση του Ελληνισμού με τη θάλασσα, «φωτίζοντας ιστορικές, πολιτισμικές και κοινωνικές πτυχές που διαμόρφωσαν την ελληνική ταυτότητα μέσα στους αιώνες».
Για χθες ήταν προγραμματισμένη στον ίδιο χώρο ακόμα μία διάλεξη της Μαρίας Ευθυμίου, αυτή τη φορά για όλους τους ομογενείς με θέμα «Ρωμαίος-Ρωμιός – ιστορικές συντεταγμένες ενός προσδιορισμού». Σε παλαιότερες ομιλίες της η ακαδημαϊκός έχει τονίσει την ιδιαίτερη σημασία της ελληνικής γλώσσας, «ως σημαντικής για τη μελέτη του αρχικού πυρήνα των ινδοευρωπαϊκών ομάδων από τις οποίες προήλθε το αρχικό εργαλείο επικοινωνίας λόγου, που αναπτύχθηκε στον ευρωπαϊκό χώρο με γλώσσες, μετέπειτα αναγνωρίσιμες».
Η ελληνική γλώσσα κατέχει το πολύτιμο και σπάνιο προνόμιο να ανήκει στις μόλις 5 γλώσσες, από τις 6.500 επίσημες που ομιλούνται σήμερα -με βάση τα στοιχεία του ΟΗΕ- που άντεξαν 4.000 χρόνια, στην ιστορία του ομιλούντος ανθρώπινου γένους και που μπορεί κάποιος να την παρακολουθήσει γραπτά, συνεχώς και αδιάλειπτα. Οπως σημείωσε δε, «η ισχύς της, ως το 1500 μ.Χ. ήταν αξιοθαύμαστη, καθώς αποτελούσε και διεθνή γλώσσα συνεννόησης, όπως αποτελούν σήμερα τα αγγλικά».
Η αξία της γλώσσας, ανέφερε η καθηγήτρια Ιστορίας, δηλώνεται και μέσα από τον επιστημονικό κόσμο, όχι μόνο της ιατρικής όπου τα ελληνικά κυριαρχούν, αλλά και της τεχνολογίας, αφού λέξεις όπως «τηλέφωνο», «Γίγα» δεδομένα αποτελούν την αποδοχή μιας αναγνώρισης της ελληνικής ως προς το ποιοτικό και ακριβολογικό στοιχείο. Σε ομιλία της τον Ιανουάριο του 2020 η Ευθυμίου είχε ξετυλίξει με τον δικό της τρόπο το κουβάρι της μετάβασης της ελληνικής γλώσσας από τον τρόπο γραμμικής γραφής Β’, στο αλφάβητο, που, όπως είπε, «οικειοποιήθηκε από τους αυτόχθονες με τέτοιο μοναδικό τρόπο και εξελίχθηκε λόγω της πληθώρας φωνηέντων και συμφώνων που διαμορφώθηκε ένας γλωσσικός πλούτος απαράμιλλος».
Η πανεπιστημιακός σημείωσε ότι «η Ιλιάδα και η Οδύσσεια αποτελούν και σήμερα τα κορυφαία παγκοσμίως έργα πλούτου γλώσσας»: «Στη συνέχεια το ελληνικό αλφάβητο αποτέλεσε τη σκυτάλη για το λατινικό αλφάβητο και αργότερα για το κυριλλικό και κατ’ επέκταση για τη διάχυση ενός από τα πιο σημαντικά στοιχεία του ανθρώπινου πολιτισμού, που είναι το αλφάβητο».
Στα στοιχεία που διευκόλυναν την επιρροή της γλώσσας προς όλα τα σημεία του κόσμου απέδωσε «την ιδιαίτερη σημασία της διασποράς του Ελληνισμού μέσω της ναυτιλίας». Οπως και ότι σε επίπεδο θρησκευτικό τα ελληνικά έχουν παίξει καθοριστικό ρόλο, αφού «τα Ευαγγέλια γράφτηκαν στη γλώσσα μας και στη συνέχεια μεταφράστηκαν, ενδεικτικό της ισχύος της γλώσσας και της διασποράς της». Με καταλυτική και την ίδρυση του Βυζαντίου στην περαιτέρω ισχυροποίηση της γλώσσας.
«Η γλώσσα είναι που μας έδωσε παιδεία, συνέχεια και δύναμη μέσα στους αιώνες» έχει δηλώσει. Συχνά κλείνει τις ομιλίες της με τον στίχο του Ελύτη «είμαστε από καλή γενιά», θέλοντας να εμφυσήσει την αισιοδοξία για τη συνέχεια του Ελληνισμού. Η μητέρα της ήταν δασκάλα και δίδασκε, μεταπολεμικά, σε τάξεις 120 μαθητών με θρανία στον δρόμο: «Ζούσα σ’ ένα σπίτι με καλό, αναλογικά, επίπεδο ζωής, αλλά θυμάμαι ότι έπαιζα με φίλους που δεν είχαν παπούτσια κι αυτό, τότε, δεν προξενούσε έκπληξη, γιατί η Ελλάδα ολόκληρη ήταν φτωχή και τσακισμένη. Εχασα τον πατέρα μου όταν ήμουν 13 ετών».
Ενηλικιώθηκε, όπως λέει, σε μια εποχή που έθετε όρια: «Είμαι ευτυχής που έζησα με αρχές και όρια, γιατί αυτό με βοήθησε να γίνω εσωτερικά πειθαρχημένη και οργανωμένη, άρα ελεύθερη. Γιατί ασυδοσία δεν σημαίνει ελευθερία. Απεναντίας, η ασυδοσία σε οδηγεί σε ταπεινές και αναξιοπρεπείς διαδρομές ζωής. Και είναι η δική μου η γενιά που ανέθρεψε τα παιδιά της στην ασυδοσία. Η Ελλάδα όπου έζησα ήταν μεν φτωχή, αλλά είχε αξιοπρέπεια».
Και κατέληγε: «Η χώρα μας πρέπει να θεμελιώσει έναν νέο αξιακό κώδικα. Να προτάξει τη δράση, τη γόνιμη διεκδίκηση, τη δημιουργικότητα, την εργασία και την αξιοπρέπεια. Απαιτείται μια στόχευση που να μας τροφοδοτεί και να μας κάνει να αισθανόμαστε χρήσιμοι στο κοινωνικό σύνολο. Με θυμώνει η επικράτηση της ανομίας, της χυδαιότητας και της μουτζούρας. Εχει έρθει η ώρα να σοβαρευτούμε»…
ΜΑΡΙΑ ΕΥΘΥΜΙΟΥ
Ομότιμη καθηγήτρια ΕΚΠΑ
ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ
Γεννήθηκε στη Λάρισα το 1955. Σπούδασε στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ). Ολοκλήρωσε τους κύκλους των μεταπτυχιακών σπουδών της στο Πανεπιστήμιο της Σορβόνης, στο Παρίσι. Εχει διδαχθεί επτά ξένες γλώσσες. Από το 1981 ανήκει στο διδακτικό και ερευνητικό προσωπικό του ΕΚΠΑ. Εχει εκπροσωπήσει την Ελλάδα σε Επιτροπές Ιστορίας της Ευρωπαϊκής Ενωσης, ενώ έχει μετάσχει, ως πανεπιστημιακός, σε δεκάδες ατομικές και ομαδικές εκπαιδευτικές δράσεις σχετικές με τη Δευτεροβάθμια και την Τριτοβάθμια Εκπαίδευση. Εχει μετάσχει στο εγχείρημα του Mathesis των Πανεπιστημιακών Εκδόσεων Κρήτης με επτά ενότητες Ελληνικής και Παγκόσμιας Ιστορίας. Από το 2006 διδάσκει στο ευρύ κοινό δωρεάν, σχεδόν καθημερινά, σε ολόκληρη την Ελλάδα -και σε φυλακές και κέντρα απεξάρτησης- κύκλους παγκόσμιας και ελληνικής Ιστορίας. Εχει συγγράψει και επιμεληθεί έξι βιβλία Ιστορίας.
