Η πλειοψηφία του ανώτατου δικαστηρίου έκανε εξαιρετικές διαπιστώσεις, βασιζόμενη στο κοινωνικό πρόσημο του ίδιου του νόμου
- Από τη Μαρία Παναγιώτου
[email protected]
Δημοσιεύτηκε τελικά χθες το κείμενο της απόφασης της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου (αριθ. 6/2026), που με πλειοψηφία 35 υπέρ και 12 κατά ευνοεί τους δανειολήπτες του νόμου Κατσέλη, καθώς έκρινε αποφασιστικά και οριστικά ότι ο υπολογισμός του επιτοκίου πρέπει να γίνεται από τα funds που έχουν αγοράσει τα δάνεια «επί της μηνιαίας δόσης και όχι επί του κεφαλαίου της οφειλής». Αυτό εξάλλου ήταν ήδη γνωστό από τον Φεβρουάριο του 2025, όταν η πλειοψηφία της Ολομέλειας πήρε τη συγκεκριμένη απόφαση.
Αξίζει να επισημάνουμε πως η πλειοψηφία του ανώτατου δικαστηρίου, όπως προκύπτει από το κείμενο της απόφασης, έκανε εξαιρετικές διαπιστώσεις, βασιζόμενη στο κοινωνικό πρόσημο του ίδιου του νόμου Κατσέλη αλλά και στα οφέλη που έχει συνολικότερα η κοινωνία όταν οι άνθρωποι ορθοποδούν οικονομικά. Αναφέρεται χαρακτηριστικά:
«Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του ν. 3869/2010 η δυνατότητα ρύθμισης για το φυσικό πρόσωπο των χρεών του, με απαλλαγή από αυτά, βρίσκει τη νομιμοποίησή της ευθέως στο ίδιο το κοινωνικό κράτος δικαίου που επιτάσσει να μην εγκαταλειφθεί ο πολίτης σε μια, χωρίς διέξοδο και προοπτική, κατάσταση από την οποία άλλωστε και οι πιστωτές δεν μπορούν να αντλήσουν κέρδος. Μια τέτοια απαλλαγή χρεών δεν παύει, όμως, να εξυπηρετεί ευρύτερα και το γενικό συμφέρον, καθώς οι πολίτες με την προβλεπόμενη από τον νόμο ρύθμιση και απαλλαγή από τα χρέη τους επανακτούν ουσιαστικά, μέσω των εν λόγω διαδικασιών, την αγοραστική τους δύναμη, προάγοντας την οικονομική και κοινωνική δραστηριότητα, καθώς και την επανένταξή τους στο κοινωνικό σύνολο».
Επίσης το δικαστήριο σημειώνει πως οι αποφάσεις του νόμου Κατσέλη αποτελούν αναγκαστικό δίκαιο δημόσιας τάξης και δεν ταυτίζονται με τις συνήθεις εμπορικές πρακτικές των τραπεζών. Αναφέρεται μάλιστα χαρακτηριστικά πως ο υπολογισμός του επιτοκίου επί του κεφαλαίου «θα οδηγούσε εν προκειμένω στον εκ νέου εγκλωβισμό του δανειολήπτη σε υπέρογκες δόσεις, υπερβαίνουσες τις οικονομικές του δυνατότητες, καταστρατηγώντας έτσι το πνεύμα και τον σκοπό του νόμου. Διαφορετική δηλαδή αντιμετώπιση θα προέτασσε την ικανοποίηση των πιστωτών σε βάρος της ανθρώπινης αξιοπρέπειας του οφειλέτη, ακόμη και της επιβίωσής του, κατάσταση που δεν γίνεται αποδεκτή από το γράμμα και τον σκοπό του ν. 3869/2010».
Χρειάζεται, βέβαια, να επισημάνουμε πως η απόφαση δεν περιλαμβάνει διάταξη για επιστροφή ή συμψηφισμό ποσών που έχουν ήδη καταβάλει δανειολήπτες της χώρας με βάση τις αξιώσεις των funds για υπολογισμό των τόκων επί του κεφαλαίου. Επομένως τα ποσά αυτά δεν θα επιστραφούν αυτόματα. Οι πολίτες θα πρέπει να χρησιμοποιήσουν τα κατάλληλα ένδικα μέσα, που θα τους συστήσουν οι δικηγόροι ή οι σύλλογοι, προκειμένου να διεκδικήσουν επιστροφή ποσών.
Θα πρέπει δηλαδή να ζητήσουν την ερμηνεία και των δικών τους περιπτώσεων στο δικαστήριο, προκειμένου να αξιολογηθούν με βάση την απόφαση της Ολομέλειας του Αρείου Πάγου, που αποτελεί ισχυρή νομολογία στην ελληνική έννομη τάξη. Ετσι μπορεί να επιτύχουν την επιστροφή των αχρεωστήτως καταβληθέντος τόκων. Σε κάθε περίπτωση, ο δρόμος είναι πλέον ανοιχτός και για άλλους οφειλέτες που έχουν υπαχθεί στις ευνοϊκές ρυθμίσεις του νόμου Κατσέλη προκειμένου να διεκδικήσουν ποσά από τοκοχρεωλυτικό υπολογισμό.
Ο λόγος που το Ανώτατο Δικαστήριο δεν προέβη σε πρόβλεψη περί αναδρομικότητας είναι επειδή κλήθηκε να απαντήσει πάνω σε συγκεκριμένο προδικαστικό ερώτημα.
Υπενθυμίζουμε ότι η υπόθεση είχε αρχίσει από το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων, όπου είχε προσφύγει δανειολήπτης ο οποίος είχε υπαχθεί στον νόμο Κατσέλη και ο οποίος κλήθηκε από fund να πληρώσει παραπάνω επιτόκιο εξαιτίας του υπολογισμού που προαναφέραμε.
Το Ειρηνοδικείο Ιωαννίνων εν συνεχεία έστειλε προδικαστικό ερώτημα στην αρμόδια Τριμελή Επιτροπή του Αρείου Πάγου, σε σχέση με τον υπολογισμό του επιτοκίου, η οποία έκρινε πως το θέμα έπρεπε να εισαχθεί στην Ολομέλεια του Ανώτατου Δικαστηρίου, με βάση το άρθρο 20Α του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, επειδή ήταν γενικότερου ενδιαφέροντος και αφορούσε ευρύτερο κύκλο προσώπων. Εκρινε, δηλαδή, πως έπρεπε να υπάρχει νομολογία για το θέμα. Η Ολομέλεια, επομένως, αποφάσισε πάνω στο συγκεκριμένο προδικαστικό ερώτημα, γι’ αυτό και η υπόθεση θα επιστρέψει τώρα στο Ειρηνοδικείο Μονομελές Πρωτοδικείο (πρώην Ειρηνοδικείο) Ιωαννίνων για την τελική κρίση της υπόθεσης του δανειολήπτη.
